"big_horizontal_image","Acta Negra Maleficorum, zwane również „księgami smolnymi” lub „księgami czarnymi” (od koloru okładek), zawierały informacje o przestępcach oskarżonych o szczególnie ciężkie zbrodnie („przestępstwa gardłowe”). Zapiski przesłuchań przestępców, także podczas tortur, prowadzili miejscowi skrybowie sądów miejskich lub grodzkich. Najstarsze zachowane czarne księgi pochodzą z XVI w."
"buff_agility_potion_desc_t","Kości i mięśnie przestają cię boleć. <br/>&nbsp;<br/>Zręczność +5<br/>Obrona +5."
"buff_alcoholism_desc_t","Jesteś alkoholikiem i tak właśnie wyglądasz oraz zachowujesz się. Twoja Siła, Zręczność, Witalność, Retoryka i Charyzma są obniżone o 3 punkty. Jedyne remedium to długa abstynencja lub eliksir Redu-KC."
"buff_bard_potion_desc_t","Co w głowie, to na języku. Masz gadane jak przekupa na jarmarku.<br/>&nbsp;<br/>Retoryka +5."
"buff_basichealth_potion_desc_t","Czujesz, jak wracają ci Siła i Zdrowie."
"buff_berserk_potion_desc_t","Czujesz, jak wzmaga w tobie siła i gniew. Zgładzisz każdego, kto stanie ci na drodze!<br/>&nbsp;<br/>Zadajesz silniejsze rany w czasie pojedynku - z bronią lub bez.<br/>Jednakże, w ferworze walki zaniedbujesz obronę i cios przeciwnika także znacznie bardziej cię rani."
"buff_bleeding_normal_desc_t","Krwawisz. Jeśli nie opatrzysz swoich ran bandażem, to powoli stracisz siły i umrzesz. Krwawienie nie ustanie samoistnie."
"buff_drinker_potion_desc_t","Ten eliksir wyleczy cię ze skutków twojego alkoholizmu, ale za jaką cenę?! Wyglądasz, jakbyś miał za chwilę puścić pawia, a twoja Charyzma spada."
"buff_drunkenness_desc_t","Błogi stan ducha, który docenić może tylko pijany.<br/>&nbsp;<br/>Opilstwo pojawia się stopniowo i jego poziom jest widoczny na złotym tle ikonki Wzmocnienia. Wzrasta w zależności od tego, ile wypiłeś. Nim osiągnie połowę Wzmocnienia, twoja Siła, Retoryka, Witalność i Charyzma podniosą się o 2 punkty. Im będziesz bliżej środkowego punktu, tym większy będzie bonus. Ale twoja Ekspozycja także znacznie wzrośnie.<br/>&nbsp;<br/>Kiedy przekroczysz połowę Wzmocnienia, efekty upojenia zmienia się, co wskaże ci ikonka. Twoja Siła, Retoryka, Witalność i Charyzma zostaną obniżone najwyżej o 2 punkty. Im bliżej będziesz kompletnego zabarwienia Wzmocnienia, tym większe będą szkody. Jeżeli będziesz pił dalej, a twoje upojenie osiągnie maksymalną wartość, stracisz przytomność.<br/>&nbsp;<br/>Gdy twój organizm wreszcie poradzi sobie z alkoholem, który wypiłeś, twoje opilstwo powoli zacznie spadać. Jeżeli wypiłeś za dużo, po zakończeniu działania Wzmocnienia nadal będziesz musiał zmierzyć się z kacem. Ilość alkoholu, którą możesz wypić, unikając negatywnych skutków, zależy od twojej umiejętności Picia.<br/>&nbsp;<br/>Jeśli będziesz pił często, możesz stać się alkoholikiem. Jak prędko to może nastąpić, wskaże ci poziom twojej umiejętności Picia alkoholu."
"buff_eagle_eye_desc_t","Masz pewniejszą rękę, gdy wykonujesz strzał, a twoja umiejętność Strzelania z łuku wzrasta o 5 punktów."
"buff_encumbered_desc_t","Niesiesz za dużo ekwipunku, dlatego twoja maksymalna Szybkość jest obniżona. Przenieś jakieś rzeczy na swojego konia albo wyrzuć coś ze swojego ekwipunku.<br/>&nbsp;<br/>Nie możesz biec sprintem lub skakać. Twój chód, ciosy i uniki są spowolnione, a każdy atak kosztuje cię więcej Wytrzymałości. Nie możesz szybko podróżować. Jeżeli ciężar twego wyposażenia przekroczy połowę maksymalnej wartości, nie będziesz mógł nawet dosiąść konia."
"buff_exhausted_desc_t","Jesteś wyczerpany. Nie możesz się na niczym skoncentrować, a twoja Retoryka nie jest tak przekonująca jak zwykle. Oberwało się także twojej Charyzmie. W końcu zaczniesz omdlewać.<br/>&nbsp;<br/>Twoje Retoryka i Charyzma obniżają się proporcjonalnie do twego Zmęczenia."
"buff_flower_power_desc_t","Masz przy sobie wystarczającą ilość ziół, by wypadać bardziej charyzmatycznie. Otrzymujesz +2 punkty do Charyzmy."
"buff_food_heal_t","Jadło i eliksiry regenerują twoje Zdrowie."
"buff_food_poisoning_desc_t","Zatrułeś się jedzeniem. Następnym razem bardziej uważaj na to, co jesz.<br/>&nbsp;<br/>Twoje Zdrowie stopniowo obniża się - podobnie jak Siła, Zręczność i Witalność - proporcjonalnie do stopnia zatrucia."
"buff_hangover_desc_t","Masz przeszywający ból głowy i gorzko żałujesz za grzechy.<br/>&nbsp;<br/>Kac redukuje twoją Siłę, Zręczność, Witalność, Retorykę oraz Charyzmę i sprawia, że bardziej rzucasz się w oczy. Twoja umiejętność Picia alkoholu decyduje o czasie trwania kaca. Im bardziej jesteś doświadczony, tym kac trwa krócej. W końcu jednak minie sam albo za pomocą Odwaru z nagietków, eliksiru Łazarza czy eliksiru Redu-KC."
"buff_horseman_potion_desc_t","Czujesz się, jakbyś urodził się w siodle i był wychowany przez psy.<br/>&nbsp;<br/>Psy nie szczekają na ciebie.<br/>Jazda konna +5."
"buff_injured_head_desc_t","Masz zranioną głowę. Jeśli nie zachowasz ostrożności, to uraz może wywołać krwawienie."
"buff_injured_left_arm_desc_t","Masz zranioną lewą rękę. Jeśli nie zachowasz ostrożności, to uraz może wywołać krwawienie."
"buff_injured_left_leg_desc_t","Masz zranioną lewą nogę. Jeśli nie zachowasz ostrożności, to uraz może wywołać krwawienie."
"buff_injured_right_arm_desc_t","Masz zranioną prawą rękę. Jeśli nie zachowasz ostrożności, to uraz może wywołać krwawienie."
"buff_injured_right_leg_desc_t","Masz zranioną prawą nogę. Jeśli nie zachowasz ostrożności, to uraz może wywołać krwawienie."
"buff_injured_torso_desc_t","Masz zraniony tułów. Jeśli nie zachowasz ostrożności, to uraz może wywołać krwawienie."
"buff_jail_recovery_theresa_desc_t","Twoje haniebne zachowanie przyniosło twojej rodzinie wstyd. Zaczęły również krążyć niepochlebne plotki, co spowodowało tymczasowy spadek Charyzmy."
"buff_letailleur_desc_t","Nosisz własnoręcznie zacerowane ubranie. Każdy element stroju podnosi twoją Charyzmę o 0,5 punktu, maksymalnie +2."
"buff_lover_desc_t","Inni cię podziwiają.<br/>&nbsp;<br/>Charyzma +5 punktów."
"buff_overeat_desc_t","Opchałeś się za dużą ilością jedzenia i teraz jest ci niedobrze. Twoja maksymalna Wytrzymałość jest obniżona."
"buff_owl_potion_desc_t","Dość toksyczne składniki tego eliksiru rozszerzyły twoje źrenice, więc możesz lepiej widzieć w nocy."
"buff_paralysis_potion_desc_t","Twoje mięśnie są zesztywniałe. Nie możesz ruszać kończynami, bo całe ciało jest bezwładne. Poruszasz się z ogromną trudnością.<br/>&nbsp;<br/>Umiejętności Walki bronią lub wręcz -5.<br/>Wytrzymałość -50%.<br/>Nie możesz biec sprintem."
"buff_player_dog_obedience_notification_desc_t","Twój pies nie wykonuje komend, ponieważ poziom jego Posłuszeństwa ma niski. Przyda mu się odrobina szkolenia."
"buff_poison_potion_desc_t","Czujesz ból w trzewiach. Czymś się zatrułeś.<br/>&nbsp;<br/>Stopniowo twoje Zdrowie obniży się o 50 punktów."
"buff_potion_long_heal_desc_t","Odwar z rumianków nie jest cudownym lekarstwem na wszystko, ale wzmocni twoje Zdrowie i pomału cię wyleczy cię. <br/>&nbsp;<br/>W ciągu 5 godzin stopniowo odzyskujesz 200 punktów Zdrowia."
"buff_sleep_potion_desc_t","Czujesz się zmęczony, chce ci się spać, zamykają ci się oczy. Śpisz."
"buff_sneak_potion_desc_t","Twoje ruchy są luźne, krok lekki, a oddech i bicie serca zwolnione. Włamywanie się czy kradzież idzie ci o wiele łatwiej.<br/>&nbsp;<br/>Skradanie się +5,<br/>Drobna kradzież +5,<br/>Wyłamywanie zamków +5."
"buff_stamina_potion_desc_t","Twoja Wytrzymałość tymczasowo szybciej się regeneruje."
"buff_starvation_desc_t","Jesteś głodny.<br/>&nbsp;<br/>Twoja Wytrzymałość jest obniżona i w końcu zaczniesz tracić Zdrowie."
"buff_stronghealth_desc_t","Ten eliksir postawi na nogi nawet umarłego. Jesteś pełen życiowej energii, a w twoich żyłach biegnie nowa siła. Czas zejść na ziemię, by dokonać wielkich czynów!"
"buff_vitality_potion_desc_t","Czujesz się jak Achilles. Twoje rany goją się z łatwością.<br/>&nbsp;<br/>Zadane ci ciosy wywołają o 50% mniejsze obrażenia."
"buff_witch_potion_desc_t","Świat wiruje, dookoła przedziwne kolory. W głowie słyszysz głosy, widzisz rzeczy, których nie ma... Czujesz, jakbyś podążał do piekła."
"buff_wormwood_spirit_desc_t","Gorzki smak Piołunówki doda ci sił, ale także omami cię przedziwnymi wizjami.<br/>&nbsp;<br/>Siła +5<br/>Sztuka Walki +5."
"buff_wormwood_spirit_t","Skutek eliksiru Piołunówka"
"cant_move_quest_item","Nie możesz przenieść przedmiotu fab."
"cant_repair_item","Rzemieślnik nie może naprawić tak mocno zniszczonego przedmiotu."
"cant_sell_quest_item","Nie możesz sprzedać przedmiotu fab."
"cant_use_bandage","Musisz się najpierw nauczyć pierwszej pomocy."
"cant_use_in_combat","Nie możesz użyć tego przedmiotu w czasie walki."
"cant_use_quest_item","Nie możesz użyć przedmiotu fab."
"controller_disconnected","Kontroler bezprzewodowy dla konsoli Xbox One został odłączony. Aby kontynuować grę, wznów połączenie."
"controller_disconnected_caption","Odłączony kontroler do gry "
"controller_disconnected_ps","Kontroler bezprzewodowy DUALSHOCK®4 został odłączony. Aby kontynuować grę, wznów połączenie."
"cr_213","213"
"cr_3dkluci","Jiří Bartoněk, Jan Zámečník i Luboš Jančík"
"cr_3dScan","3D Facial Scanner"
"cr_aanghelescu","Anna Anghelescu"
"cr_aboettcher","Andree Boettcher"
"cr_account","Accounting"
"cr_aconka","Antonín Čonka"
"cr_actor_bernard","Captain Bernard"
"cr_actor_bohuta","Father Godwin"
"cr_actor_borek","Robard of Talmberg"
"cr_actor_divis","Divish of Talmberg"
"cr_actor_feyfar","Tobias Feyfar"
"cr_actor_hanus","Hanush of Leipa"
"cr_actor_henry","Henry"
"cr_actor_jost","Jobst of Moravia"
"cr_actor_otec","Henry's Father"
"cr_actor_other","Additional Cast"
"cr_actor_pista","Istvan"
"cr_actor_prcek","Runt"
"cr_actor_ptacek","Capon"
"cr_actor_pvelitel","Markvart von Aulitz"
"cr_actor_racek","Radzig Kobyla"
"cr_actor_sarka","Bianca"
"cr_actor_stepanka","Stephanie of Talmberg"
"cr_actor_stunt","Stunts"
"cr_actor_tereza","Theresa"
"cr_actor_ulrich","Ulrich"
"cr_adam","Adam Biganovský"
"cr_addit_music","Additional Music"
"cr_addit_writer","Additional Writing"
"cr_adolez","Alice Nedvědová (Doleželová)"
"cr_agal","Attila Gál"
"cr_ahava","Aleš Háva"
"cr_ahawlik","Andreas Hawlik"
"cr_ahrabak","Adéla Hrabáková"
"cr_ahuck","Amy Huck"
"cr_ajaworski","Andrew Jaworski (†) "
"cr_ajirka","Adam Jirka"
"cr_akemp","Angela Kemp"
"cr_aklimova","Alžběta Klímová"
"cr_akrovopuskov","Andrew Krovopuskov"
"cr_alan","Alan Shamsudin"
"cr_ales","Aleš Borovička"
"cr_aletter","Axel Lutter"
"cr_alisa","Alisa Zavodina"
"cr_ambaryerno","Ambaryerno"
"cr_ambiente","Screams & Shouts"
"cr_amiltnerova","Andrea Miltnerová"
"cr_and","and"
"cr_and2","and"
"cr_anews","A-NEWS, S.R.O."
"cr_animal","Animals"
"cr_antonio","Jose Antonio Salgado-Martin"
"cr_apaces","Anna Pačesová"
"cr_apaces2","Anna Pačesová"
"cr_aradkia","Arash Radkia"
"cr_aravin","Anton Ravin"
"cr_archuk","Institute of the History of Charles University and Archive of Charles University (Alena Homolková)"
"cr_arice","Abigail Rice"
"cr_arma_epona","Arma Epona s.r.o."
"cr_art_director","Art Director"
"cr_art_veget","Vegetation Artist"
"cr_aseverova","Alice Severová"
"cr_asimunek","Adam Šimůnek"
"cr_asporka","Adam Sporka"
"cr_asproducer","Associate Producer"
"cr_asvrcina","Adam E. Svrčina"
"cr_asziranyi","András Szirányi"
"cr_atichy","Aleš Tichý"
"cr_atobler","Andreas Tobler "
"cr_avavrova","Alžběta Vávrová"
"cr_aveverkova","Anna Veverková"
"cr_avitek","Adam Vítek"
"cr_azavodina","Alisa Zavodina"
"cr_ba_bagpipes","Lute, Shawms, Bagpipe"
"cr_ba_drums","Percussions"
"cr_ba_harp","Vielle, Harp"
"cr_ba_recorders","Recorders"
"cr_ba_shawms","Shawms"
"cr_baby","Production Babies"
"cr_baby1","March 2016"
"cr_baby10","July 2016"
"cr_baby11","March 2017"
"cr_baby12","July 2017"
"cr_baby13","April 2013"
"cr_baby14","August 2013"
"cr_baby15","May 2016"
"cr_baby16","June 2013"
"cr_baby17","February 2015"
"cr_baby18","December 2015"
"cr_baby19","December 2015"
"cr_baby2","May 2015"
"cr_baby20","February 2018"
"cr_baby21","February 2018"
"cr_baby3","May 2016"
"cr_baby4","November 2014"
"cr_baby5","May 2015"
"cr_baby6","June 2015"
"cr_baby7","September 2014"
"cr_baby8","June 2015"
"cr_baby9","October 2015"
"cr_backers","Backers"
"cr_badams","Bethany Adams"
"cr_bachcus","Bakchus Medieval Band "
"cr_bakchus","Bakchus"
"cr_bblessed","Brian Blessed"
"cr_bblessed2","Brian Blessed"
"cr_bboudreaux","Bob Boudreaux"
"cr_bbozeman","Brett Bozeman"
"cr_bbradshaw","Ben Bradshaw"
"cr_bcaspe","Brian Caspe"
"cr_bcrow","Bobby Crowe"
"cr_bdavidson","Bruce Davidson"
"cr_bdouglas","Brendan Douglas"
"cr_bhajn","Bohumil Hajn"
"cr_bible","Bible"
"cr_bible2","Wycliffe's Bible, a modern-spelling version of the 14th Century Middle English Translation by John Wycliffe and John  Purvey, edited by Terence Noble, available at Amazon.com"
"cr_bkralova","Barbora Králová"
"cr_blacksmith","blacksmith"
"cr_blubos","Bôrik Luboš, Mgr., LL.M., advokát"
"cr_bohdan","Bohdan Fejtek"
"cr_bohemka","Bohemia Interactive"
"cr_bohemka2","Lead Studio Engineer"
"cr_bohemka3","On Set PA "
"cr_bon","Battle of the Nation – especially Czech, German and US teams"
"cr_bones","bones"
"cr_boris","Boris Zápotocký"
"cr_borselli","Brandon Orselli"
"cr_bprochazka","Bedřich Procházka"
"cr_brayner","Billy Rayner"
"cr_bryalls","Ben Ryalls"
"cr_brydl","Brigita Rýdlová"
"cr_btreckles","Bernhard Trecksel"
"cr_bvackova","Barbora Vacková"
"cr_bvollbrecht","Bernd Vollbrecht"
"cr_bzhang","Bofan Zhang"
"cr_canghelescu","Costin Anghelescu"
"cr_caslav","Evangelical Church of Cyech Brethren in Čáslav (Drahomíra Dušková)"
"cr_cast","Cast"
"cr_casting","Casting by"
"cr_catering","Catering"
"cr_cbrom","Cyril Brom"
"cr_cclarke","Christian M. Dunkley-Clark"
"cr_ccu","Nicolaus Copernicus University in Toruń, PL"
"cr_cdoyle","Conor Doyle"
"cr_cdp_aburtseva","Alina Burtseva"
"cr_cdp_bkotashevskaia","Beata Kotashevskaia"
"cr_cdp_eapolskii","Andrei Apolskii"
"cr_cdp_egusev","Egor Gusev"
"cr_cdp_emetliaev","Eugene Metliaev"
"cr_cdp_etolmachev","Stanislav Tolmachev"
"cr_cdp_imrowczynska","Izabela Mrówczyńska-Graniak"
"cr_cdp_mgembicki","Michał Gembicki"
"cr_cdp_mkosman","Marcin Kosman"
"cr_cdp_okudishov","Oleg Kudishov"
"cr_cdp_pnikolenko","Pavel Nikolenko"
"cr_cdp_rwesolowski","Robert Wesołowski"
"cr_cdp_ssmirnov","Sergei Smirnov"
"cr_cdp_vkozulia","Vladimir Kozulia"
"cr_cdp_vvenukova","Veronika Venukova"
"cr_cdukes","Christopher Dukes"
"cr_cerberus","Cerberus"
"cr_cihak","Emil Čihák"
"cr_ckuhl","PR Delasocial (Claudia Kühl)"
"cr_cmatthew","Curt Matthew"
"cr_cmolev","Cyril Molev"
"cr_combat_lead","Swordfighting Choreography"
"cr_combat_stunt","Swordfighting Stunts"
"cr_composer","Music & Orchestration"
"cr_conductor","Conductor"
"cr_content_legal_only_pc_xbox","Published 2018 by Deep Silver, a division of Koch Media GmbH, Austria. Deep Silver and their respective logos are trademarks of Koch Media GmbH. ©2018 and developed by Warhorse Studios s.r.o. Portions of this software are included under license © 2004-2018 Crytek GmbH. All rights reserved. Crytek, CryEngine and their respective logos are trademarks of Crytek GmbH. All other trademarks, logos and copyrights are property of their respective owners. All rights reserved."
"cr_content_legal_only_ps4","Published 2018 by Koch Media GmbH, Austria. Deep Silver is a division of Koch Media. Deep Silver and their respective logos are trademarks of Koch Media GmbH. ©2018 and developed by Warhorse Studios s.r.o. Portions of this software are included under license © 2004-2018 Crytek GmbH. All rights reserved. Crytek, CryEngine and their respective logos are trademarks of Crytek GmbH. All other trademarks, logos and copyrights are property of their respective owners. All rights reserved."
"cr_cpragensis","Civitas Pragensis"
"cr_creative_director","Directed by"
"cr_crime_system","Open World Systems"
"cr_cswbs","CSWBS - Czechoslovak Warbow Society"
"cr_ctut_fecht","Faculty of Electrical Engineering"
"cr_cvut","Czech Technical University in Prague"
"cr_cze_trans","Czech Language Editors"
"cr_cze_trans2","Additional Czech Editors"
"cr_damian","Damian Grzegorz  Łazarski"
"cr_dan","Daniel Vávra"
"cr_dant","Daniel Antonín"
"cr_dblaho","David Blaho"
"cr_dbodlak","Daniel Bodlák"
"cr_dbrown","Dan Brown"
"cr_dbures","Daniel Bureš"
"cr_de_lead_trans","Lead German Translator"
"cr_de_trans","German Translators"
"cr_deepsilver","Deep Silver"
"cr_dekssan","Dekssan"
"cr_detoa","DETOA Albrechtice s.r.o."
"cr_df","Daniel Falta"
"cr_dferrette","Damien Ferrette"
"cr_dhavelik","David Havelík - principal"
"cr_dhlavenka","Daniel Hlavenka"
"cr_dhorak","David Horák"
"cr_dhousle","Cellos"
"cr_dchladek","Dominik Chládek"
"cr_digipack","Digipack"
"cr_dita","Dita Pelikánová (Krčová)"
"cr_divinelnfine","TheDivineInfidel"
"cr_djankes","Dávid Jankes"
"cr_dkolar","Daniel Kolář"
"cr_dlc","Additional work on DLCs "
"cr_dlc_aczerwinski","Adrian Czerwiński"
"cr_dlc_agregor","Alexandr Gregor"
"cr_dlc_ahejtmankova","Alena Hejtmánková"
"cr_dlc_and","and"
"cr_dlc_anowicki","Adam Nowicki"
"cr_dlc_apiesiak","Adam Piesiak"
"cr_dlc_atsupko","Andrzej Tsupko"
"cr_dlc_babies","DLC Production Babies"
"cr_dlc_bkrystian","Bas Krystian"
"cr_dlc_brest","Brest Boccaro"
"cr_dlc_bruno","Bruno von Žižkov"
"cr_dlc_bsukova","Barbora Suková"
"cr_dlc_budlinek","Budulínek z Molu Es"
"cr_dlc_bvykypelova","Barbora Vykypělová"
"cr_dlc_cmaciej","Cesarczyk Maciej"
"cr_dlc_dchaloupecky","Daniel Chaloupecký"
"cr_dlc_dkroneisl","David Kroneisl"
"cr_dlc_dog","Cynology"
"cr_dlc_dogs","Dogs"
"cr_dlc_ecarillo","Esteban Franco Carillo"
"cr_dlc_edantes","Edmond Dantès"
"cr_dlc_extqa","External QA"
"cr_dlc_ffuxa","Filip Fuxa"
"cr_dlc_fkamil","Frynia Kamil"
"cr_dlc_fkilian","Filip Kilián"
"cr_dlc_fpetrovic","Filip Petrovič"
"cr_dlc_gdupinet","Guillermo Dupinet"
"cr_dlc_jbryda","Jan Brýda"
"cr_dlc_jcerevko","Jaromír Čerevko"
"cr_dlc_jfreire","João Fernandes Carmona Freire"
"cr_dlc_jpilsky","Josef Pilský"
"cr_dlc_jsabatka","Jakub Šabatka"
"cr_dlc_jtrudzik","Jakub Trudzik"
"cr_dlc_jurdy","Jurdy Monur"
"cr_dlc_jvegricht","Jan Vegricht"
"cr_dlc_kartur","Khanvelian Artur"
"cr_dlc_kbarzan","Katarzyna Barzan"
"cr_dlc_kgrzegorz","Kopka Grzegorz"
"cr_dlc_kkonrad","Kozłowski Konrad"
"cr_dlc_kkozak","Kryštof Kozák"
"cr_dlc_knovakova","Kamila Nováková"
"cr_dlc_lhosek","Lukáš Hošek"
"cr_dlc_ljonas","Lubomír Jonáš"
"cr_dlc_lmiroslawski","Łukasz Mirosławski"
"cr_dlc_lrafal","Lipski Rafał"
"cr_dlc_markadiusz","Miąsek Arkadiusz"
"cr_dlc_mbialas","Miłosz Białas"
"cr_dlc_mbrousil","Miloslav Brousil"
"cr_dlc_mdrahorad","Martin Drahorád"
"cr_dlc_mformankova","Mariana Formánková"
"cr_dlc_mgeymonat","Marcos Geymonat"
"cr_dlc_mkrenek","Miroslav Křenek"
"cr_dlc_mmatous","Martin Matouš"
"cr_dlc_mpaulovic","Matej Paulovič"
"cr_dlc_mplachy","Martin Plachý"
"cr_dlc_mprzemyslaw","Milewski Przemysław"
"cr_dlc_mraczynski","Michał Raczyński"
"cr_dlc_mrousal","Martin Roušal"
"cr_dlc_mstastna","Miriam Šťastná"
"cr_dlc_pguttierez","Paola Guttierez"
"cr_dlc_phanneuse","Pierre Hanneuse"
"cr_dlc_phradsky","Petr Hradský"
"cr_dlc_psamek","Patrik Samek"
"cr_dlc_pstatkevich","Pavel Statkevich"
"cr_dlc_pstrzelczyk","Paweł Strzelczyk"
"cr_dlc_pvlach","Petr Vlach"
"cr_dlc_pziajka","Paweł Ziajka"
"cr_dlc_qloc_aqpm","QA Project Manager"
"cr_dlc_qloc_bddd","BD Deputy Director"
"cr_dlc_qloc_bdm","Business Development Manager"
"cr_dlc_qloc_dqa","Director of Quality Assurance"
"cr_dlc_qloc_hc","Head of Communications"
"cr_dlc_qloc_itm","IT Manager"
"cr_dlc_qloc_pb","President of the Board"
"cr_dlc_qloc_prs","PR Specialist"
"cr_dlc_qloc_qalm","QA Lab Managers"
"cr_dlc_qloc_qat","QA Testers"
"cr_dlc_qloc_qatl","QA Team Leader"
"cr_dlc_qloc_qatm","QA Training Manager"
"cr_dlc_qloc_qloc","QLOC S.A."
"cr_dlc_qloc_vp","Vice President, BD Director"
"cr_dlc_rmaciej","Rokita Maciej"
"cr_dlc_sagnieszka","Święszkowska Agnieszka"
"cr_dlc_sjoanna","Strzelczyk Joanna"
"cr_dlc_smarcin","Szczepanik Marcin"
"cr_dlc_smarek","Skuza Marek"
"cr_dlc_sound","Sound"
"cr_dlc_spiotr","Sworobowicz Piotr"
"cr_dlc_ssebastian","Stolarczyk Sebastian"
"cr_dlc_sslosarczyk","Sergiusz Ślosarczyk"
"cr_dlc_tboettcher","Thorben Boettcher"
"cr_dlc_tdziedzic","Tomasz Dziedzic"
"cr_dlc_team_animators","Animators"
"cr_dlc_team_artits","Environment Artists"
"cr_dlc_team_concept","Concept Artists"
"cr_dlc_team_cutscenes","Cinematics"
"cr_dlc_team_design","Writing and Design"
"cr_dlc_team_hr","Human Resources"
"cr_dlc_team_char","Character Artists"
"cr_dlc_team_prod","Producers"
"cr_dlc_team_programmers","Programming"
"cr_dlc_team_qa","QA Team"
"cr_dlc_team_script","Scripting"
"cr_dlc_tkamenicky","Tomáš Kamenický"
"cr_dlc_tkrizan","Tomáš Križan"
"cr_dlc_tlouzil","Tomáš Loužil"
"cr_dlc_tmaresova","Tereza Marešová"
"cr_dlc_tpospisilova","Tereza  Pospíšilová"
"cr_dlc_tvodslon","Tomáš Vodsloň"
"cr_dlc_vburda","Vít Burda"
"cr_dlc_vernerova","Josefína Vernerová"
"cr_dlc_vfaragula","Vít Faragula"
"cr_dlc_vkocourkova","Viktorie Kocourková"
"cr_dlc_vkrhounek","Vladimír Krhounek"
"cr_dlc_whs","Warhorse Studios"
"cr_dlc_zbarakova","Žofie Baráková"
"cr_dlcv_plana","PLAN A Collective"
"cr_dlindovsky","David Lindovský"
"cr_dmaskova","Dagmar Mašková"
"cr_dmatinovska","Dominika Martinovská"
"cr_dmikes","Daniel Mikeš"
"cr_dmikes2","Daniel Mikeš"
"cr_dobakarlova","Doba Karlova, a Living History Society"
"cr_donhart","DonHart"
"cr_dp_loc_bin_ceo","CEO"
"cr_dp_loc_bin_epl","Engineer Project Lead"
"cr_dp_loc_bin_glem","Global Localization Engineering Manager"
"cr_dp_loc_bin_lpl","Language Project Lead"
"cr_dp_loc_bin_lpm","Lead PM"
"cr_dp_loc_bin_md","EU Managing Director"
"cr_dp_loc_bin_pm","Project Manager"
"cr_dp_loc_bin_rom","Rome Office Manager"
"cr_dp_loc_binari","Binari Sonori s.r.l. (a Keywords studio)"
"cr_dp_loc_ce","Copy Editing"
"cr_dp_loc_gamewords","Gamewords"
"cr_dp_loc_globalic","Globaloc GmbH"
"cr_dp_loc_gw_m","Spanish Manager"
"cr_dp_loc_tfp","TFP Service"
"cr_dp_loc_tfp_dm","Italian Deputy Manager & Translator"
"cr_dp_loc_tfp_me","Italian Manager & Editor"
"cr_dp_loc_tfp_tra","Italian Translators"
"cr_dp_loc_tm","Technical Management"
"cr_dp_loc_umlaut","Studio Umlaut"
"cr_dp_loc_vo","German Voice Talents"
"cr_dp_loc_vo2","French Voice Talents"
"cr_dpokorny","David Pokorný - concert master"
"cr_dpolev","Daryna Polevyk"
"cr_driedel","David Riedel"
"cr_drohacek","Dominik Roháček"
"cr_ds_buka_bdm","Business Development Manager"
"cr_ds_buka_lm","Localization Manager"
"cr_ds_buka_ltl","Localization Team Lead"
"cr_ds_buka_qae","QA Engineers"
"cr_ds_buka_qatl","QA Test Lead"
"cr_ds_buka_title","Buka Entertainment"
"cr_ds_buka_trans","Translators"
"cr_ds_cdp_title","CDP SP. Z O.O."
"cr_ds_cpd_ceo","Joint CEO"
"cr_ds_cpd_prm","PR Manager"
"cr_ds_cpd_spm","Senior Publishing Manager"
"cr_ds_dis_titlecze","Czech, Polish, Slovak & Hungarian Distribution"
"cr_ds_dis_titlerus","Russian Distribution & Localization"
"cr_ds_ers_mliebich2","Marco Liebich"
"cr_ds_fre_vo_aagaesse","Sylvain Agaesse"
"cr_ds_fre_vo_abardeau","Jérémy Bardeau"
"cr_ds_fre_vo_abaudrier","Patrice Baudrier"
"cr_ds_fre_vo_aberthier","Chloé Berthier"
"cr_ds_fre_vo_abodinat","Anatole de Bodinat"
"cr_ds_fre_vo_abollet","Bernard Bollet"
"cr_ds_fre_vo_aborne","Paul Borne"
"cr_ds_fre_vo_abouard","Vincent de Bouard"
"cr_ds_fre_vo_abozo","Philippe Bozo"
"cr_ds_fre_vo_abuscatto","Matthieu Buscatto"
"cr_ds_fre_vo_acarli","Julie Carli"
"cr_ds_fre_vo_acatoire","Philippe Catoire"
"cr_ds_fre_vo_acohen","Raphaël Cohen"
"cr_ds_fre_vo_acreton","François Creton"
"cr_ds_fre_vo_adarier","Gérard Darier"
"cr_ds_fre_vo_adriessche","Frédéric Van Den Driessche"
"cr_ds_fre_vo_afara","Fabrice Fara"
"cr_ds_fre_vo_afromont","Anneliese Fromont"
"cr_ds_fre_vo_agaret","Thierry Garet"
"cr_ds_fre_vo_agillet","Alexandre Gillet"
"cr_ds_fre_vo_agradi","Emmanuel Gradi"
"cr_ds_fre_vo_agrosbois","Victoria Grosbois"
"cr_ds_fre_vo_agrull","Hervé Grull"
"cr_ds_fre_vo_achanson","Hélène Chanson"
"cr_ds_fre_vo_aklaus","Caroline Klaus"
"cr_ds_fre_vo_alarcher","Laurent Larcher"
"cr_ds_fre_vo_alarmande","Adrien Larmande"
"cr_ds_fre_vo_alefebvre","Laëtitia Lefebvre"
"cr_ds_fre_vo_alelyon","Fabrice Lelyon"
"cr_ds_fre_vo_alemoine","Edwige Lemoine"
"cr_ds_fre_vo_aliebert","Bertrand Liebert"
"cr_ds_fre_vo_alorrain","Franck Lorrain"
"cr_ds_fre_vo_amancini","Patrick Mancini"
"cr_ds_fre_vo_amarx","Renaud Marx"
"cr_ds_fre_vo_amilon","Annie Milon"
"cr_ds_fre_vo_amorteau","Laurent Morteau"
"cr_ds_fre_vo_apac","Benoît du Pac"
"cr_ds_fre_vo_apascal","Benjamin Pascal"
"cr_ds_fre_vo_aquilichini","Jean-Pascal Quilichini"
"cr_ds_fre_vo_arieffel","Jean Rieffel"
"cr_ds_fre_vo_aronchewski","Stéphane Ronchewski"
"cr_ds_fre_vo_aropion","Vincent Ropion"
"cr_ds_fre_vo_aschoumsky","Antoine Schoumsky"
"cr_ds_fre_vo_atavares","François Tavares"
"cr_ds_fre_vo_avoletti","Michel Voletti"
"cr_ds_fre_vo_avolpé","Isabelle Volpé"
"cr_ds_ger_vo_aahe","Antje von der Ahe"
"cr_ds_ger_vo_abrem","Alexander Brem"
"cr_ds_ger_vo_acleven","Andrea Cleven"
"cr_ds_ger_vo_arybiczka","Anja Rybiczka"
"cr_ds_ger_vo_bbonn","Björn Bonn"
"cr_ds_ger_vo_brumpf","Bernd Rumpf"
"cr_ds_ger_vo_bsierich","Bastian Sierich"
"cr_ds_ger_vo_bweichert","Berenice Weichert"
"cr_ds_ger_vo_dgerlach","Dieter B. Gerlach"
"cr_ds_ger_vo_dsandmann","Dennis Sandmann"
"cr_ds_ger_vo_dsimspon","Dirc Simpson"
"cr_ds_ger_vo_dwellbat","Daniel Wellbat"
"cr_ds_ger_vo_fsandmann","Frank Sandmann"
"cr_ds_ger_vo_fschaff","Frank Schaff"
"cr_ds_ger_vo_galtrun","Güven Altun"
"cr_ds_ger_vo_geberhard","Gundi Eberhard"
"cr_ds_ger_vo_hmartz","Hendrik Martz"
"cr_ds_ger_vo_chbanken","Christoph Banken"
"cr_ds_ger_vo_chkohn","Christopher Kohn"
"cr_ds_ger_vo_chrettinghaus","Charles Rettinghaus"
"cr_ds_ger_vo_jgassen","Joseline Gassen"
"cr_ds_ger_vo_jmeyer","Jenny Maria Meyer"
"cr_ds_ger_vo_jscmitd","Josephine Schmidt"
"cr_ds_ger_vo_jsingle","Jan Single"
"cr_ds_ger_vo_jwirthgen","Jesco Wirthgen"
"cr_ds_ger_vo_lmahlich","Leonhard Mahlich"
"cr_ds_ger_vo_mdeutelmoser","Matthias Deutelmoser"
"cr_ds_ger_vo_mhassert","Mario Hassert"
"cr_ds_ger_vo_mkopetzki","Mathias Kopetzki"
"cr_ds_ger_vo_mmeinero","Maja Meinero"
"cr_ds_ger_vo_mpink","Michael Pink"
"cr_ds_ger_vo_nforsberg","Nick Forsberg"
"cr_ds_ger_vo_ostritzel","Oliver Stritzel"
"cr_ds_ger_vo_pmatzke","Paul Matzke"
"cr_ds_ger_vo_psponbiel","Philip Sponbiel"
"cr_ds_ger_vo_psura","Peter Sura"
"cr_ds_ger_vo_rdoering","Rainer Doering"
"cr_ds_ger_vo_sbrieger","Sven Brieger"
"cr_ds_ger_vo_sbuchheim","Stephan Buchheim"
"cr_ds_ger_vo_sfirzner","Sebastian Fitzner"
"cr_ds_ger_vo_shertrich","Stefan Hertrich"
"cr_ds_ger_vo_smisbach","Silvia Mißbach"
"cr_ds_ger_vo_tschmuckert","Thomas Schmuckert"
"cr_ds_ger_vo_ubuschken","Uwe Büschken"
"cr_ds_it_abaldussi","Mariella Baldussi"
"cr_ds_it_abrambilla","Stefania Brambilla"
"cr_ds_it_aday","Andrew Day"
"cr_ds_it_afedi","Leonardo Fedi"
"cr_ds_it_afulco","Ivan Fulco"
"cr_ds_it_aghirardini","Nadia Ghirardini"
"cr_ds_it_alanzaro","Antonio Lanzaro"
"cr_ds_it_amarino","Massimiliano Marino"
"cr_ds_it_apierro","Davide Pierro"
"cr_ds_it_apirocchi","Paolo Pirocchi"
"cr_ds_it_apizzo","Antonio Pizzo"
"cr_ds_it_apompei","Gianluca Pompei"
"cr_ds_it_ariccobono","Francesco Riccobono"
"cr_ds_it_asanctis","Marco De Sanctis"
"cr_ds_it_asioli","Fulvio Sioli"
"cr_ds_it_avita","Alessandro De Vita"
"cr_ds_pers_abreas","Alexandre Breas"
"cr_ds_pers_aluzega","Anja Luzega"
"cr_ds_pers_aturcan","Alex Turcan"
"cr_ds_pers_breckling","Benjamin Reckling"
"cr_ds_pers_bschlagbauer","Bernhard Schlagbauer"
"cr_ds_pers_bthien","Bernd Thien"
"cr_ds_pers_cbarrett2","Carl Barrett"
"cr_ds_pers_cberard","Celia Berard"
"cr_ds_pers_ccorrada","Cristina Corrada"
"cr_ds_pers_cferrier","Caroline Ferrier"
"cr_ds_pers_cloehlein","Christian Loehlein"
"cr_ds_pers_cmoreno","Carolina Moreno"
"cr_ds_pers_cmoriz","Christian Moriz"
"cr_ds_pers_csolleder","Christian Solleder"
"cr_ds_pers_curry","Charlotte Urry"
"cr_ds_pers_cwernberger","Christoffer Wernberger"
"cr_ds_pers_dcooke","Dan Cooke"
"cr_ds_pers_depke","Dave Epke"
"cr_ds_pers_dfalcone","Daniele Falcone"
"cr_ds_pers_dgaitzsch","Daniel Gaitzsch"
"cr_ds_pers_dpolo","Daniel Polo"
"cr_ds_pers_dscarborough","Daniel Emery"
"cr_ds_pers_ediaz","Elena Díaz"
"cr_ds_pers_fbrena","Federica Brena"
"cr_ds_pers_fgoudet","Fabrice Goudet"
"cr_ds_pers_gcampoy","Georgina Campoy"
"cr_ds_pers_gmulligan","Geoff Mulligan"
"cr_ds_pers_gvoces","Gustavo Voces"
"cr_ds_pers_gwilson","Patrick Lorkin"
"cr_ds_pers_jdewulf","Jochen Dewulf"
"cr_ds_pers_jeidelmann","John Eidelmann"
"cr_ds_pers_jelrab","Julien El Rab"
"cr_ds_pers_jfahrbach2","Joern Fahrbach"
"cr_ds_pers_jlivett","James Livett"
"cr_ds_pers_jmastnak2","Jasmin Mastnak"
"cr_ds_pers_jmoller2","Jennifer Möller"
"cr_ds_pers_jnovotarski","Jonathan Novotarski"
"cr_ds_pers_khumer","Katja Humer"
"cr_ds_pers_kjungmichel2","Kay Jungmichel"
"cr_ds_pers_kklimmkewitz","Kalle Klimmkewitz"
"cr_ds_pers_kpatel","Kalpesh Patel"
"cr_ds_pers_krussell","Keith Russell"
"cr_ds_pers_ktheurer","Kerin Theurer"
"cr_ds_pers_lkotrly","Lukas Kotrly"
"cr_ds_pers_mgerhold2","Mario Gerhold"
"cr_ds_pers_mguerra","Mercedes Guerra"
"cr_ds_pers_mkiesow","Martin ""Dean"" Kiesow"
"cr_ds_pers_mkofelenz","Marcus Kofelenz"
"cr_ds_pers_mlindmayr2","Marion Lindmayr"
"cr_ds_pers_mminelli","Michele Minelli"
"cr_ds_pers_mmirza","Mohsin Mirza"
"cr_ds_pers_mpascual2","Matt Pascual"
"cr_ds_pers_mswaters","Martijn Swaters"
"cr_ds_pers_mvanderbil","Menno van der Bil"
"cr_ds_pers_ndoualane","Nazim Doualane"
"cr_ds_pers_ngill","Navraj Gill"
"cr_ds_pers_nlindner","Nikke Lindner"
"cr_ds_pers_nturner","Nick Turner"
"cr_ds_pers_ocomte","Olivier Comte"
"cr_ds_pers_odelmoral","Óscar del Moral"
"cr_ds_pers_ohurtaud","Oceane Hurtaud"
"cr_ds_pers_pfoly","Philipp Foly"
"cr_ds_pers_pmenzaghi","Paola Menzaghi"
"cr_ds_pers_pvinson","Pierre Vinson"
"cr_ds_pers_rboguszewski","Rafal Boguszewski"
"cr_ds_pers_rinderst","Dr. Rudolf Inderst"
"cr_ds_pers_rraffel","Ronald Raffel"
"cr_ds_pers_rserrano","Roberto Serrano"
"cr_ds_pers_sbertuzzo","Stefano Bertuzzo"
"cr_ds_pers_sbrown","Samuel Brown"
"cr_ds_pers_ssacchi","Sara Sacchi"
"cr_ds_pers_sseeholzer","Susanne Seeholzer"
"cr_ds_pers_sschmidt2","Stephan Schmidt"
"cr_ds_pers_tsighart","Thomas Sighart"
"cr_ds_pers_twestphal2","Tim Westphal"
"cr_ds_pers_ubettini","Umberto Bettini"
"cr_ds_pers_wbouari","Wafae Bouari"
"cr_ds_pers_wpowers","Will Powers"
"cr_ds_pers_xlipomi","Xavier Lipomi"
"cr_ds_pers_yarita","Yasutaka Arita"
"cr_ds_QA_title","Quality Assurance"
"cr_ds_role_ad","Art Director"
"cr_ds_role_bd","Business Development "
"cr_ds_role_bdd","Business Development Director "
"cr_ds_role_bdm","Business Development Manager "
"cr_ds_role_benelux","Benelux"
"cr_ds_role_bm","Benelux Marketing"
"cr_ds_role_cm","Community Manager"
"cr_ds_role_cm2","Communications Manager"
"cr_ds_role_contentmng","Content Manager"
"cr_ds_role_coo","Chief Operating Officer"
"cr_ds_role_cqam","Compliance & Quality Assurance Management"
"cr_ds_role_dam2","Digital Account Manager"
"cr_ds_role_dtmm","Digital Trade Marketing Manager"
"cr_ds_role_em2","Event Manager"
"cr_ds_role_fm","French Marketing"
"cr_ds_role_france","France"
"cr_ds_role_genmngit","General Manager"
"cr_ds_role_genmngsp","General Manager"
"cr_ds_role_glabmng","GamesLab Manager"
"cr_ds_role_glocomman","Global Commercial Management"
"cr_ds_role_hocs","Head of Creative Services"
"cr_ds_role_hod","Head of Digital"
"cr_ds_role_hoim","Head of International Marketing"
"cr_ds_role_holqa","Head of Localization & Quality Assurance"
"cr_ds_role_hosps","Head of Sales Planning & Strategy"
"cr_ds_role_host","Head of International Export Sales & Marketing"
"cr_ds_role_icd","International Commercial Director"
"cr_ds_role_idp2","International Director Production"
"cr_ds_role_im","Italian Marketing"
"cr_ds_role_imd2","International Marketing Director"
"cr_ds_role_internat","International & GSA Marketing"
"cr_ds_role_italy","Italy"
"cr_ds_role_jdam","Junior Digital Account Manager"
"cr_ds_role_jomm2","Jr. Online Marketing Manager"
"cr_ds_role_jrsales2","Jr. International Sales Analyst"
"cr_ds_role_l_lm","Localization & L-QA Management"
"cr_ds_role_mm","Marketing Manager"
"cr_ds_role_mm2","Marketing Manager"
"cr_ds_role_mngdirben","Managing Director"
"cr_ds_role_mngdirfr","Managing Director"
"cr_ds_role_mngdirnord","Managing Director"
"cr_ds_role_nm","Nordic Marketing"
"cr_ds_role_nordic","Norway"
"cr_ds_role_northam","North America"
"cr_ds_role_omm2","Online Marketing Manager"
"cr_ds_role_pcm","Publishing Compliance Manager"
"cr_ds_role_pm","PR Manager"
"cr_ds_role_prdev","Product Development"
"cr_ds_role_prodmng","Product Management"
"cr_ds_role_prodrelmng","Production/Release Manager"
"cr_ds_role_production","Production"
"cr_ds_role_rm","Release Management"
"cr_ds_role_sad","Senior Art Director"
"cr_ds_role_samaguki","Sales & Marketing Assistant Games UK & International"
"cr_ds_role_sbdm","Senior Business Development Manager "
"cr_ds_role_scm2","Senior Communications Manager"
"cr_ds_role_sm","Spanish Marketing"
"cr_ds_role_smcm","International Community Strategist"
"cr_ds_role_spain","Spain"
"cr_ds_role_spm","Senior Product Manager"
"cr_ds_role_spmm","Sr. PR & Marketing Manager"
"cr_ds_role_st","Special Thanks"
"cr_ds_role_uk","United Kingdom"
"cr_ds_role_videdit","Video Editor"
"cr_ds_role_videxp","Video Expert"
"cr_ds_Scrs_mschuller2","Melanie Schüller"
"cr_ds_sp_acianci","Marco Cianci"
"cr_ds_sp_asendino","Nacho Sendino"
"cr_dsarkis","David Sarkisjan"
"cr_dsir","David Šír"
"cr_dsklar","Daniel Sklář"
"cr_dstansbury","Dalton Stansbury"
"cr_dstejskal","David Stejskal, CSA"
"cr_dtimofeyev","Dmitry Timofeyev"
"cr_dtp","DTP Art"
"cr_dtur","Doğukan Tur"
"cr_dum_ctnosti","Dům Rytířských Ctností"
"cr_dvasic","Daniela Vašicová"
"cr_dvavra","Daniel Vávra"
"cr_dvavra2","Daniel Vávra"
"cr_dvavra3","Daniel Vávra"
"cr_dwalter","Daniel Walter"
"cr_dwester","Daniel Westergren"
"cr_dzadak","Daniel Zadák"
"cr_earl_thorn","Earl_Thorn"
"cr_easypoint","Štěpán Kahánek, EasyPoint"
"cr_ehapala","Eliáš Alon Hapala"
"cr_ehodinova","Eva Hodinová (A.R.G.O.)"
"cr_ekrejci","Emílie Krejčí"
"cr_ekrouska","Eva Krouská"
"cr_eng_trans","English Translators"
"cr_epictv","EP!C TV (Martin Matějka, Tomáš Skoupý)"
"cr_executive_producer","Executive Producer"
"cr_executive_producer2","Executive Producer"
"cr_ezinn","Esther Zinn"
"cr_face","Additional Models"
"cr_facial_andrew","Andrew"
"cr_facial_bernard","Captain Bernard"
"cr_facial_capon","Capon"
"cr_facial_divish","Divish of Talmberg"
"cr_facial_father","Henry's Father"
"cr_facial_feyfar","Tobias Feyfar"
"cr_facial_fritz","Fritz"
"cr_facial_godwin","Father Godwin"
"cr_facial_hanush","Hanush of Leipa"
"cr_facial_henry","Henry"
"cr_facial_istvan","Istvan"
"cr_facial_jobst","Jobst of Moravia"
"cr_facial_kyeser","Konrad Kyeser"
"cr_facial_markvart","Markvart von Aulitz"
"cr_facial_matthew","Matthew"
"cr_facial_radzig","Radzig Kobyla"
"cr_facial_robard","Robard of Talmberg"
"cr_facial_runt","Runt"
"cr_facial_stephanie","Stephanie of Talmberg"
"cr_facial_theresa","Theresa"
"cr_facial_ulrich","Ulrich"
"cr_fagot","Bassoons"
"cr_feek","Feek"
"cr_ffik","Filip Fík"
"cr_ffuk","Faculty of Arts, Charles University in Prague"
"cr_fg_forrest","FG Forrest"
"cr_fgoringer","František Göringer"
"cr_fhustitstvi","Forum husitstvi.cz"
"cr_fik","Evžen Fík"
"cr_filip","Filip Nový"
"cr_fjanik","František Janík"
"cr_fkimel","Filip Kimel"
"cr_fletna","Flutes"
"cr_floyo","Floyo"
"cr_forum","Warhorse Forum Community"
"cr_forum_karlin","Forum Karlín (Štěpánka Redlichová, Alžběta Klímková, Aleš Kalný)"
"cr_fr_trans","French Translator"
"cr_freix","Freix"
"cr_fschejbal","Filip Schejbal - principal"
"cr_fujitsu","Sázava Monastery (Radim Cigánek)"
"cr_fwright","Felix Wright"
"cr_fwurgler","Felix Würgler"
"cr_gadams","Gabrielle Adams"
"cr_game_editor","Game Editor"
"cr_gandrews","Gabriel Andrews"
"cr_ggudgeon","Gregory Gudgeon"
"cr_gingerfox","GingerFox"
"cr_gkuszrich","Georg Kusztrich"
"cr_gmolnar","Gábor Molnár"
"cr_gryphonheart","Gryphonheart"
"cr_gsanchez","Gómez Sánchez"
"cr_gtruefitt","Gordon Truefitt"
"cr_guman","Jakub Guman"
"cr_gw","Gesellschaft Wiktenauers, the Wiktenauer Society"
"cr_gzmedia","GZ Media, a.s."
"cr_hanibal85","Hanibal85"
"cr_harfa","Harp"
"cr_hbaborakova","Hana Baboráková"
"cr_hdostalova","Hana Dostálová"
"cr_hehrlichova","Hana Ehrlichová"
"cr_hema","HEMA Historical European Martial Arts Alliance"
"cr_hfilcikova","Helena Filcíková"
"cr_hheissler","Herbert Heissler"
"cr_hkutmanova","Hana Kutmanová"
"cr_hlotker","Howard Lotker"
"cr_hmatejickova","Hana Matějíčková"
"cr_hmotkova","Kamila Moťková"
"cr_hoboj","Oboes"
"cr_horkin","Haris Orkin"
"cr_horna","Horns"
"cr_hpelikan","Hugo Pelikán"
"cr_hprchlikova","Hana Prchlíková"
"cr_hsaturkova","Hana Saturková"
"cr_hskvrn","Hana Škvrňová"
"cr_hsmejkalova","Helena Smejkalová"
"cr_hsrekova","Hana Šreková"
"cr_hullrich","Herbert Ullrich"
"cr_hvajs","Henrieta Vajsábelová"
"cr_hvovsova","Helena Vovsová"
"cr_chi_trans","Chinese Translators"
"cr_choir3","Choir"
"cr_choir4","Choir"
"cr_chor","Choir Vocalists"
"cr_chrisp","Christian Pascal Piontek"
"cr_icervenko","Ivan Čerevko"
"cr_icomer","Ida Rose Comer"
"cr_idubec","Ivan Dubec"
"cr_iivanov","Ivan Ivanov"
"cr_illuminatus","Illuminatus"
"cr_image_0","0"
"cr_image_1","1"
"cr_image_2","2"
"cr_image_3","3"
"cr_image_3b","3"
"cr_image_3c","3"
"cr_image_4","4"
"cr_image_5","5"
"cr_image_6","6"
"cr_image_8","8"
"cr_inovakov","Ivan Novakov"
"cr_intern","Interns"
"cr_it","IT Support"
"cr_ivan","Ivan Čerevko"
"cr_ivavrova","Ivanka Vávrová"
"cr_ivranova","Irena Vránová"
"cr_jabba","Jan Zámečník"
"cr_janatka","Evžen Janatka"
"cr_janfo","Janfo"
"cr_jann","Jan Němec"
"cr_janska","Simona Jánská"
"cr_jantos","Jaroslav Antoš"
"cr_jantos2","Jaroslav Antoš"
"cr_jbartova","Jaroslava Bártová"
"cr_jbecker","Jade Becker"
"cr_jbodak","Jan Bodák"
"cr_jbouskova","Jana Boušková"
"cr_jcerveny","Jiří Červený"
"cr_jcomer","John Comer"
"cr_jcomer2","John Comer"
"cr_jczaplinska","Joanna Czaplińska"
"cr_jdeyonker","Jay DeYonker"
"cr_jdoreck","Jared Doreck"
"cr_jduchek","Johana Duchková"
"cr_jenik","In loving memory of Jeník ""Warhorse Dog"""
"cr_jfaktor","Jindřich Faktor"
"cr_jfiala","Jan Fiala"
"cr_jfigura","Jindřich Figura"
"cr_jforman","Jiří Formánek"
"cr_jgemrot","Jakub Gemrot"
"cr_jguruncz","Josef Guruncz"
"cr_jhanakova","Jana Hanáková"
"cr_jhanzova","Jana Hanzová"
"cr_jhigh","Jim High"
"cr_jchmatal","Jonáš Chmátal"
"cr_jirka","Jiří Bartoněk"
"cr_jirsa2","Prokop Jirsa"
"cr_jjanecek","Jiří Janeček"
"cr_jjech","Jiří Jech"
"cr_jjosephson","Julie Josephson"
"cr_jjung","Jiří Jung"
"cr_jkadlcik","Jiří Kadlčík"
"cr_jkalina","Jan Kalina"
"cr_jkalinova","Johana Kalinová"
"cr_jkalivoda","Jan Kalivoda"
"cr_jkeller","Jan Keller"
"cr_jklipa","PhDr. Jan Klípa"
"cr_jkosar","Jan Košař"
"cr_jkothera","Jiří Kothera"
"cr_jkratochvil","Vyskočil, Krošlák a partneři s.r.o., advokátní kancelář"
"cr_jkrejci","Jan Krejčí"
"cr_jkudrnac","Jan Kudrnáč"
"cr_jkydlicek","Jabub Kydlíček"
"cr_jlohotsky","Josef Lhotský"
"cr_jlos","Josef Loš"
"cr_jmarek","Jan Marek"
"cr_jmarik","Jakub Mařík "
"cr_jmarko","Jakub Marko"
"cr_jmasek","Jan Mašek"
"cr_jmatejicek","Jakub Matějíček"
"cr_jmilik","Jan Milík"
"cr_jmilik2","Jan Milík"
"cr_jminnice","Jason Minnice"
"cr_jmirola","Jakub Mirola"
"cr_jmocarko","Jan Močarko"
"cr_jmodrak","Jan Modrák"
"cr_jnemejovsky","Jan Nemejovský"
"cr_jnovak","Jakub Novák"
"cr_jnowak","Joanna Nowak"
"cr_joana","Joanna Nowak"
"cr_jonischaf","jonischaf"
"cr_jouke","Jouke Jan Timmermans"
"cr_jperny","Jan Perný"
"cr_jposton","John Poston"
"cr_jpremyslovsky","Jan Přemyslovský"
"cr_jpreston","Jennifer Preston"
"cr_jprusova","Jana Průšková"
"cr_jr","Jiří Rýdl"
"cr_jrous","Jakub Rous"
"cr_jroyt","Prof. Jan Royt"
"cr_jrucker","Jan Rücker"
"cr_jsehnoutek","Jan Sehnoutek"
"cr_jsimunek","Jan Šimůnek"
"cr_jskalska","Jana Skalská Obročníková"
"cr_jskoda","Jiří Škoda"
"cr_jskupy","Juraj Skúpy"
"cr_jsmejkal2","Jan Smejkal"
"cr_jsourek","Jan Šourek"
"cr_jsvarc","Jiří Švarc"
"cr_jsvec","Jakub Švec"
"cr_jtucek","Jan TJ Tuček"
"cr_jvachek","Josef Vachek"
"cr_jvalta","Jan Valta"
"cr_jvancurova","Jana Vančurová"
"cr_jvanz","Josef Vanžura"
"cr_jvas","Jan Valta & Adam Sporka"
"cr_Jvasina","Jiří Vašina"
"cr_jvavra","Jan Vávra"
"cr_jvavrova","Johanka Vávrová"
"cr_jvitek","Josef Vítek"
"cr_jvoboril","Jan Vobořil - principal"
"cr_jvoves","Jaroslav Voves"
"cr_jwrobel","Joanna Wróbel"
"cr_jzdvihal","Jiří Zdvihal"
"cr_jzejfart","Jonáš Zejfart"
"cr_jzeman","Jan Zeman"
"cr_jzitna","Jeremy Zitná"
"cr_jzluticky","Jiří Žlutický"
"cr_katkam","Kateřina Matějíčková"
"cr_kawang","Kaiyuan Wang"
"cr_kbernhardt","Kevin Bernhardt"
"cr_kbranikova","Karolína Bráníková"
"cr_kcizlova","Kateřina Cízlová"
"cr_kclark","Kevin Michael Clarke"
"cr_kgrap","Klaus-Peter Grap"
"cr_khavlova","Klára Havlová"
"cr_khons","Karel Hons"
"cr_kchudy","Karel Chudý"
"cr_kjanalova","Kateřina Janálová"
"cr_kjandackova","Kateřina Jandáčková"
"cr_kjarolimkova","Květa Jarolímková"
"cr_kjavurkova","Kateřina Javůrková"
"cr_kkaniova","Karolína Kaniová"
"cr_kkolmann","Karel Kolmann"
"cr_kkubickova","Karolína Kubičková"
"cr_kkucera","Karel Kučera"
"cr_kkyeser","Konrad Kyeser"
"cr_klarinet","Clarinet"
"cr_klementinum","Klementinum, National Library of the Czech Republic"
"cr_klochthove","Klaus Lochthove"
"cr_kmalimanek","Karel Malimánek"
"cr_kmaskova","Kristýna Mašková"
"cr_kmatejickova","Kateřina Matějíčková"
"cr_knemeth","Kryštof Nemeth"
"cr_kneubauer","Kurt Neubauer"
"cr_kocian","Kocián Šolc Balaštík, advokátní kancelář, s.r.o."
"cr_kontrabasy","Basses"
"cr_kovar","Blacksmithing"
"cr_kpeterka","Kryštof Peterka"
"cr_kpribyl","Karel Přibyl"
"cr_kprochazka","Karel Procházka"
"cr_krajstred","The Central Bohemia Region(www.kr-stredocesky.cz)"
"cr_krucinin","Šimon Kručinin"
"cr_kseverova","Kateřina Severová"
"cr_kskupa","Kristýna Skúpa"
"cr_kstankova","Kateřina Staňková"
"cr_kszeman","Katalin Kis-Szemán"
"cr_ktaufman","Karel Taufman"
"cr_kuba","Jakub Holík"
"cr_kuntermuller","Karel Untermüller - principal"
"cr_kutnahora","City of Kutná Hora"
"cr_kwang","Naiyu Wang"
"cr_kzimma","Dr. Karolina Zimna-Kawecka"
"cr_lamproly","Lamproly"
"cr_lborovicka","Lukáš Borovička"
"cr_lcodr","Lukáš Codr"
"cr_ldale","Luke Dale"
"cr_ldale2","Luke Dale"
"cr_lead_animator","Animation Leads"
"cr_lead_artist","Lead Environment Artist"
"cr_lead_concept","Art Director"
"cr_lead_cutscenes","Cinematic Director"
"cr_lead_designer","Lead Designer"
"cr_lead_designer2","Lead Designer"
"cr_lead_eng_editor","English Language Editor"
"cr_lead_eng_writer","Lead English Writer"
"cr_lead_char","Lead Character Artist"
"cr_lead_mngmnt","Chief Executive Officer"
"cr_lead_music","Music by"
"cr_lead_programmer","Lead Programmer"
"cr_lead_programmer2","Lead and Graphics Programmer"
"cr_lead_qa","QA Lead"
"cr_lead_research","Lead Researcher"
"cr_lead_sound","Sound Director"
"cr_lead_techanim","Technical Animator"
"cr_lead_writer","Lead Writer"
"cr_legal_only_pc_xbox","…"
"cr_legal_only_ps4","…"
"cr_lgale","Luke Gale"
"cr_lguingand","Loïc Guingand"
"cr_lhilier","Logan Hillier"
"cr_lhillier2","Logan Hillier"
"cr_lholocsy","Lukáš Holocsy"
"cr_lhoudre","Loïc Houdré"
"cr_lieste","Lieste"
"cr_ljancik","Lubomír Jančík"
"cr_ljancik2","Luboš Jančík"
"cr_lkalasova","Lucie Kalašová"
"cr_lkovarik","Lubomír Kovařík"
"cr_lkrasa","Lukáš Krása"
"cr_lkrcova","Ludmila Krčová"
"cr_lkrejci","Lubomír Krejčí"
"cr_lli","Lingfeng Li"
"cr_lmach","Lukáš Mach"
"cr_lmoravec","Lubomír Moravec"
"cr_local_lead","Localization Manager"
"cr_logik","LOGIK, s.r.o."
"cr_lorgonas","Ľudmila Orgonášová"
"cr_lprchlik","Lucie Prchlíková"
"cr_lrerichova","Lenka Řeřichová"
"cr_lseidel","Lukáš Seidel"
"cr_lseidel2","Lukáš Seidel"
"cr_lsluka","Ladislav Sluka"
"cr_lsuk","Luboš Suk"
"cr_ltaylor","Lindsay Taylor"
"cr_ludek","Luděk Hroch"
"cr_luhrova","Lucie Ternová (Uhrová)"
"cr_lukostrelba","Archery"
"cr_lvalta","Lukáš Valta"
"cr_lvilimec","Libor Vilímec"
"cr_lvorisek","Lukáš Voříšek"
"cr_lwicha","Lukáš Wicha"
"cr_madam","Martin Adam"
"cr_malesov","Piwowar i Twierdza Malešov (Ondřej Slačálek, Jan Prokop)"
"cr_man","Petr Man"
"cr_mantos","Martin Antoš"
"cr_marfyz_consult","AI Consultants"
"cr_marketing","Marketing Manager"
"cr_marko","Matej Marko"
"cr_martin","Martin Klíma"
"cr_masozravapalma","masozravapalma"
"cr_matej","Ondřej Matějka"
"cr_matfyz","Charles University"
"cr_matfyz2","Faculty of Mathematics and Physics"
"cr_matoha","Ondřej Malota"
"cr_matus","Matúš Garaj"
"cr_may","Myles May"
"cr_mbacova","Martina Bačová"
"cr_mbednar","Martin Bednář"
"cr_mbelousov","Michael Belousov"
"cr_mbode","Michael Bode"
"cr_mcap","Martin Čáp"
"cr_mcech","Mikoláš Čech"
"cr_mcihak","Milan Čihák"
"cr_mcoupek","Martin „Drak“ Čoupek"
"cr_mcram","Marc Cram"
"cr_mcwonderbeast","McWonderBeast"
"cr_mdobry","Miroslav Krak Dobry"
"cr_mdvorak","Michael Dvořák"
"cr_mehapalova","Miriam Ela Hapalová"
"cr_mechr_figure","Tin Figures Production"
"cr_melznic","Marek Elznic"
"cr_merch_coins","Coin Minting"
"cr_merch_dice","Dice Set"
"cr_merch_engraving","Wood Engraving Design & Production"
"cr_merch_other","Additional"
"cr_merch_print","Art Book, Collector’s Box"
"cr_merch_shirts","T-shirts"
"cr_merch_storage","Logistic services"
"cr_merch_sword","Swords & Shields"
"cr_merchandising","Backer Rewards"
"cr_mfialka","Marek Fialka"
"cr_mfionda","Melissa Fionda"
"cr_mfryv","Martin Frývaldský"
"cr_mfryv2","Martin Frývaldský"
"cr_mfucik","Martin Fučík"
"cr_mgrzelak","Miłka Grzelak"
"cr_mhauser","Ing. arch. M. Hauserová"
"cr_mhejna","Markéta Hejná"
"cr_mholis","Miroslav Holiš"
"cr_mhoz","Michal Hoz"
"cr_mhusitstvi","Hussite Museum in Tábor"
"cr_mchadtova","Marta Chadtová"
"cr_mib","Michal Bartoň"
"cr_mikee","Michal Hapala"
"cr_miki","Mikuláš Podprocký"
"cr_mince2","Coin Engraving & Minting"
"cr_mjancikova","Martina Jančíková"
"cr_mjarol","Michal Jarolímek"
"cr_mjedlicka","Michal Jedlička"
"cr_mjirka","Martin Jirka"
"cr_mjong","Marijn De Jong"
"cr_mkaluzova","Martina Kalužová"
"cr_mkcerny","Marek Černý"
"cr_mklekner","Martin Klekner"
"cr_mkloss","Michal Kloss"
"cr_mkodydek","Miloš Kodýdek"
"cr_mkolj","Milena Koljenšič"
"cr_mkomarek","Martin Komárek"
"cr_mkoska","Mikuláš Koska"
"cr_mkostka","Michal Kostka"
"cr_mkovar","PhDr. Miroslav Kovář"
"cr_mkozak","Martin Kozák"
"cr_mkozlovsky","Marek Kozlovský"
"cr_mkratochvil","PhD. Matěj Kratochvíl"
"cr_mkubat","Marek Kubát"
"cr_mlabut","Martin Labuť"
"cr_mlanda","Marek Landa"
"cr_mlang","Maxi Lange"
"cr_mlouma","Miroslav Louma"
"cr_mlukac","Michal Lukáč"
"cr_mlumbertova","Marie Lumbertová"
"cr_mmaneiro","Maja Maneiro"
"cr_mmarek","Martin Marek, Figurky.cz"
"cr_mmaxwell","Margaret Maxwell"
"cr_mmichalik","Martin Michalík "
"cr_mmodrak","Martin Modrák (Černý)"
"cr_mnadassy","Matyáš Nádassy"
"cr_mnovotny","Marek Novotný"
"cr_mocap","Motion Capture"
"cr_mocap_advisors","Swordfighting Advisors"
"cr_mocap_oper","MoCap Operators "
"cr_mocap_perf","MoCap Actors"
"cr_mocap_td","MoCap Technical Director"
"cr_mojmir","Mojmír Svoboda"
"cr_molmer","Martin Olmer"
"cr_motioncaption","Motion Capture Services "
"cr_mpalenicek","Michal Páleníček"
"cr_mpatyna","Michael John Patyna"
"cr_mpichlikova","Markéta Pichlíková"
"cr_mpitthan","Michael Pitthan"
"cr_mpodrocky","Mikuláš Podprocký"
"cr_mpolak","Milan Polák"
"cr_mprochazkova","Marie Procházková"
"cr_mpuncochar","Miroslav Punčochář"
"cr_mreichard","Martin Reichard "
"cr_mrericha","Milan Řeřicha"
"cr_mrosenberg","Marco Rosenberg"
"cr_mruzicka","Martin Růžička"
"cr_msadecka","Markéta Sádecká"
"cr_mseverin","Marian Severin Weiss "
"cr_msinkulova","Michaela Sinkulová"
"cr_msourek","Martin Šourek"
"cr_mstedra","Ing. Milan Štědra"
"cr_mstribra","Czech Museum of Silver"
"cr_mstriz","Milan Střiž"
"cr_mstrnad","Martin Strnad"
"cr_mstys","Martin Štýs"
"cr_mtlusty","Michal Tlustý"
"cr_mtomin","Marek Tomin"
"cr_mtrneny","Michal Trněný"
"cr_mtvrdy","Marek Tvrdý"
"cr_mtvrdy2","Marek Tvrdý"
"cr_music_dire","Contractors"
"cr_music_premises","Recorded at "
"cr_mvajo","Marek Vajo"
"cr_mvavra","Michal Vávra"
"cr_mvavron","Milan Vavroň"
"cr_mverner","Matouš Verner"
"cr_mvlk","Matěj Vlk"
"cr_mvrtil","Michal Vrtílek"
"cr_mwolf","Matthew Wolf"
"cr_mwolf2","Matthew Wolf"
"cr_mzbezek","Martin Zbezek"
"cr_mzelenka","Marek Zelenka"
"cr_mzelinka","Mikuláš Zelinka"
"cr_mziegler","Martin Ziegler"
"cr_mziegler2","Markus Ziegler "
"cr_mzvuku","Sound Engineer"
"cr_nab_baroko","www.baroko.cz"
"cr_nabytek","Furnishing"
"cr_nbcasting","Nancy Bishop Casting"
"cr_nbishop","Nancy Bishop, CSA"
"cr_nbojtosova","Nikki Böjtösová"
"cr_ncomer","Nina Maureen Comer"
"cr_ncomer2","Norman Comer"
"cr_ngalerie","National Gallery in Prague"
"cr_nlazarev","Nikolai Lazarev"
"cr_noharm","No (real) animals were harmed during the development of this game."
"cr_norsillo","Nicholas Orsillo"
"cr_obalcar","Ondřej Balcar"
"cr_obenda","Ondřej Benda"
"cr_obittner","Ondřej Bittner"
"cr_obittner3","Ondřej Bittner"
"cr_obleceni","Clothing"
"cr_oclarke","Osborne Clarke LLP"
"cr_odesigners","Open World Designer"
"cr_ofabian","Oscar Fabián "
"cr_ohavel","Ondřej Havel"
"cr_ohudec","Ondřej Hudeček"
"cr_okozlikova","Olívia Kozlíková"
"cr_omalota3","Ondřej Malota"
"cr_onedvedova","Olívie Nedvědová"
"cr_opiskacek","Ondřej Piskáček"
"cr_orbispictures","Orbis Pictures Agency s.r.o."
"cr_oreiprich","Oto Reiprich"
"cr_orchest","WH Studios Orchestra"
"cr_osedlar","Ondřej Sedlár"
"cr_ostorek","Ondřej Štorek"
"cr_ostuchl","Ondřej Stuchl"
"cr_ourban","Ondřej Urban"
"cr_pabel","Pavlo Belan"
"cr_particles","Particle Effects"
"cr_pbeskyd","Pavel Beskyd"
"cr_pbrabcova","Petra Brabcová"
"cr_pcornej","PhDr. Petr Čornej"
"cr_pdean","Paul Dean"
"cr_pdostal","Bôrik Luboš, Mgr., LL.M., advokát"
"cr_pejp","Jaromír Papežík"
"cr_petr","Petr Samek"
"cr_petra","Petra Hapalová (Kalinová)"
"cr_petro","Petr Ondráček"
"cr_pferst","Pavla Ferstová"
"cr_pferst2","Pavla Ferstová"
"cr_pferst3","Pavla Ferstová"
"cr_pfilm","Side"
"cr_pgaffney","Peter Gaffney"
"cr_ph","Petr Hanuš"
"cr_phaidon","Phaidon"
"cr_phaluza","Pavel Haluza"
"cr_phanak","Pavel Hanák"
"cr_phanakml","Pavel Hanák ml."
"cr_phorejsi","Pavel Hořejší"
"cr_phosking","Peter Hosking"
"cr_phousle","Violins"
"cr_phudecek","Petr Hudeček"
"cr_pigliarova","Petra Igliarová"
"cr_pjakl","Petr Jákl"
"cr_pjanecek","Petr Janeček"
"cr_pjirsa3","Prokop Jirsa"
"cr_pkachlik","Pavel Kachlík"
"cr_pkejna","Petr Kejda"
"cr_pklouda","Petr Klouda"
"cr_pkolar","Pavel Kolář"
"cr_pkollertisch","Philipp Kolleritsch"
"cr_pkratochvil","Petr Kratochvíl"
"cr_pkutman","Pavel Kutman"
"cr_plattnerlehrling","Plattnerlehrling"
"cr_pludvik","Pavel Ludvík"
"cr_plysakova","Pavlína Lysáková"
"cr_pmacku","Mgr. Pavel Macků"
"cr_pmalac","Petr Maláč"
"cr_pman","Petr Man"
"cr_pmanova","Patricie Manová"
"cr_pnovak","Peter Novák"
"cr_pnusek","Petr Nůsek (A.R.G.O.)"
"cr_po_trans","Polish Translators"
"cr_pokrok","Studio Pokrok"
"cr_postkom","Postkom s.r.o."
"cr_povesny","Pavel Ovesný"
"cr_ppavlas","Petr Pavlas"
"cr_ppekar","Petr Pekař"
"cr_pplcz","PPL CZ s.r.o."
"cr_ppolak","Pavel Polák"
"cr_ppospech","Pavel Pospěch"
"cr_pr_community","Community Managers"
"cr_pr_intern","Intern"
"cr_pr_production","Production Managers"
"cr_pr_updates","Video Updates"
"cr_pravnici","Legal Servces"
"cr_preh","Pavel Reh"
"cr_prminovna","Pražská mincovna a.s."
"cr_prod_office","Producers"
"cr_prod_scrum","Scrum Master"
"cr_production","Production Manager"
"cr_produk_pokrok","Production"
"cr_prokop","Prokop Jirsa"
"cr_prokyb","Prokop Filcík"
"cr_psimcik","Dům Rytířských Ctností"
"cr_pskalsky","Pavel Skalský"
"cr_pslavinska","Petra Slavinská"
"cr_psmrcek","Petr Smrček"
"cr_psommer","Prof. Petr Sommer"
"cr_pstatham","Paul R. Statham"
"cr_psus","Philip Süß"
"cr_ptuc","Pavel Tuč"
"cr_ptybkl","Pavel Týbl"
"cr_pzdvihal","Petr Zdvihal - principal"
"cr_pzvelebil","Petr Zvelebil"
"cr_quickstep","Prague Trolls (Tomáš Gajdošík)"
"cr_radek","Radek Ševčík"
"cr_raha","Ondřej Řáha"
"cr_railbalco","RailBalco"
"cr_ralf","Ralf"
"cr_rambo","Rambo"
"cr_rataj","rataj"
"cr_rataje","Miasto Rataje (Luboš Kubát)"
"cr_rbarak","Rozálie Baráková"
"cr_rbrejcha","Radek Brejcha"
"cr_rdwelly","Rosie Dwelly"
"cr_research","History Advisors"
"cr_rigliar","Radovan Igliar"
"cr_rkoudleka","Roman Koudelka"
"cr_rlagnese","Rick Lagnese"
"cr_rlevene","Rebecca Levene"
"cr_rmindek","Roman Mindek"
"cr_rnovotny","PhDr. Robert Novotný"
"cr_robin","Robin Hub"
"cr_rpartu","Copyist"
"cr_rpopel","Radek Popel"
"cr_rpreislerova","Radka Preislerová"
"cr_rprokes","Ronald Prokeš"
"cr_rseidel","Radek Seidel"
"cr_ru_trans","Russian Translators for Tech Beta"
"cr_rudolfinum","Dvořák Hall in Rudolfinum, Prague"
"cr_rudolfinum2","Rudolfinum (Alena Špačková)"
"cr_rvalta","Radim Valta"
"cr_rwaschka","Robert Waschka"
"cr_rwaschka2","Robert Waschka"
"cr_rwilliams","Randall Scott Williams"
"cr_ryan","Ryan "
"cr_rzavada","Richard Závada"
"cr_rzeman","Richard Zeman"
"cr_rzeman2","Richard Zeman"
"cr_samopse","Municipal Office of Samopše Village (Mrs. Horáková)"
"cr_sandbox_strat","Sandbox Strategies (Corey Wade)"
"cr_sandbox_strat2","Kickstarter Campaign PR"
"cr_sazava","Sázava Monastery (Radim Cigánek)"
"cr_sbarlien","Sam Barlien"
"cr_sbartonek","Sára Bartoňková"
"cr_sbendova","Sára Bendová"
"cr_sclarisse","Samuel Clarisse"
"cr_script_consult","Script Consultant"
"cr_sdowning","Sini Downing"
"cr_sdvorak","Štěpán Dvořák"
"cr_seat","SEAT Czech Republic (Filip Stoulil)"
"cr_sejv","Jiří Šejvl"
"cr_sen_animator","Senior Animator"
"cr_severa","Ervín Severa"
"cr_sfialkova","Štěpánka Fialková"
"cr_sgal","Csaba Gál"
"cr_sgocal","Šimon Gočál"
"cr_side","Prague Film & Theater Center"
"cr_simon","Šimon Soták"
"cr_singer2","Vocals"
"cr_singer3","Soloist"
"cr_singer4","Soloist"
"cr_singer5","Soloists"
"cr_sirwarriant","SirWarriant"
"cr_sjanecek","Šimon Janeček"
"cr_skald","Skald"
"cr_skboj","Prague Trolls (Tomáš Gajdošík)"
"cr_skment","Štěpán Kment "
"cr_sli","Shiwei Li"
"cr_smejky","Jan Smejkal"
"cr_smiller","Sean Mark Miller"
"cr_smoore","Stewart Moore"
"cr_snapravnikova","Šárka Nápravníková"
"cr_snejdarek","snejdarek"
"cr_soft_freebsd","FreeBSD libc"
"cr_soft_freebsd2","Uses parts of FreeBSD, Copyright (c) 2005 Pascal Gloor (pascal.gloor@spale.com)"
"cr_soft_freebsd3","Redistribution and use in source and binary forms, with or without modification, are permitted provided that the following conditions are met:"
"cr_soft_freebsd4","1. Redistributions of source code must retain the above copyright notice, this list of conditions and the following disclaimer.
<br/>2. Redistributions in binary form must reproduce the above copyright notice, this list of conditions and the following disclaimer in the documentation and/or other materials provided with the distribution.
<br/>3. The name of the author may not be used to endorse or promote products derived from this software without specific prior written permission."
"cr_soft_freebsd5","THIS SOFTWARE IS PROVIDED BY THE AUTHOR AND CONTRIBUTORS ""''AS IS'' AND ANY EXPRESS OR IMPLIED WARRANTIES, INCLUDING, BUT NOT LIMITED TO, THE IMPLIED WARRANTIES OF MERCHANTABILITY AND FITNESS FOR A PARTICULAR PURPOSE ARE DISCLAIMED.  IN NO EVENT SHALL THE AUTHOR OR CONTRIBUTORS BE LIABLE FOR ANY DIRECT, INDIRECT, INCIDENTAL, SPECIAL, EXEMPLARY, OR CONSEQUENTIAL DAMAGES (INCLUDING, BUT NOT LIMITED TO, PROCUREMENT OF SUBSTITUTE GOODS OR SERVICES; LOSS OF USE, DATA, OR PROFITS; OR BUSINESS INTERRUPTION) HOWEVER CAUSED AND ON ANY THEORY OF LIABILITY, WHETHER IN CONTRACT, STRICT LIABILITY, OR TORT (INCLUDING NEGLIGENCE OR OTHERWISE) ARISING IN ANY WAY OUT OF THE USE OF THIS SOFTWARE, EVEN IF ADVISED OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE."
"cr_soft_chromium","Chromium"
"cr_soft_chromium2","Uses parts of Chromium, Copyright (c) 2012 The Chromium Authors. All rights reserved."
"cr_soft_chromium3","Redistribution and use in source and binary forms, with or without modification, are permitted provided that the following conditions are met:"
"cr_soft_chromium4","* Redistributions of source code must retain the above copyright notice, this list of conditions and the following disclaimer.
<br/>* Redistributions in binary form must reproduce the above copyright notice, this list of conditions and the following disclaimer in the documentation and/or other materials provided with the distribution.
<br/>* Neither the name of Google Inc. nor the names of its contributors may be used to endorse or promote products derived from this software without specific prior written permission."
"cr_soft_chromium5","THIS SOFTWARE IS PROVIDED BY THE COPYRIGHT HOLDERS AND CONTRIBUTORS ""AS IS"" AND ANY EXPRESS OR IMPLIED WARRANTIES, INCLUDING, BUT NOT LIMITED TO, THE IMPLIED WARRANTIES OF MERCHANTABILITY AND FITNESS FOR A PARTICULAR PURPOSE ARE DISCLAIMED. IN NO EVENT SHALL THE COPYRIGHT OWNER OR CONTRIBUTORS BE LIABLE FOR ANY DIRECT, INDIRECT, INCIDENTAL, SPECIAL, EXEMPLARY, OR CONSEQUENTIAL DAMAGES (INCLUDING, BUT NOT LIMITED TO, PROCUREMENT OF SUBSTITUTE GOODS OR SERVICES; LOSS OF USE, DATA, OR PROFITS; OR BUSINESS INTERRUPTION) HOWEVER CAUSED AND ON ANY THEORY OF LIABILITY, WHETHER IN CONTRACT, STRICT LIABILITY, OR TORT (INCLUDING NEGLIGENCE OR OTHERWISE) ARISING IN ANY WAY OUT OF THE USE OF THIS SOFTWARE, EVEN IF ADVISED OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE."
"cr_soft_ossim","OSSIM"
"cr_soft_ossim2","Uses parts of OSSIM, Copyright (c) 2015 "
"cr_soft_ossim3","Permission is hereby granted, free of charge, to any person obtaining a copy of this software and associated documentation files (the ""Software""), to deal in the Software without restriction, including without limitation the rights to use, copy, modify, merge, publish, distribute, sublicense, and/or sell copies of the Software, and to permit persons to whom the Software is furnished to do so, subject to the following conditions:"
"cr_soft_ossim4","The above copyright notice and this permission notice shall be included in all copies or substantial portions of the Software."
"cr_soft_ossim5","THE SOFTWARE IS PROVIDED ""AS IS"", WITHOUT WARRANTY OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO THE WARRANTIES OF MERCHANTABILITY, FITNESS FOR A PARTICULAR PURPOSE AND NONINFRINGEMENT. IN NO EVENT SHALL THE AUTHORS OR COPYRIGHT HOLDERS BE LIABLE FOR ANY CLAIM, DAMAGES OR OTHER LIABILITY, WHETHER IN AN ACTION OF CONTRACT, TORT OR OTHERWISE, ARISING FROM, OUT OF OR IN CONNECTION WITH THE SOFTWARE OR THE USE OR OTHER DEALINGS IN THE SOFTWARE."
"cr_soft_wrapx","R3dS"
"cr_soft_wrapx2","WrapX"
"cr_sokol_karlin","T. J. Sokol Karlín (Věra Zajíčková)"
"cr_song_arrange","Arranged by"
"cr_song_avenger","Avenger"
"cr_song_bida","Poverty and Famine"
"cr_song_brevissima","Missa Brevissima"
"cr_song_composed","Composed by"
"cr_song_composed2","Composed by"
"cr_song_composed3","Composed by"
"cr_song_composed4","Composed by"
"cr_song_composed5","Composed by"
"cr_song_imperium","Imperium Dekadenz"
"cr_song_kapak","Jan Kapák, Petr Hosek"
"cr_song_lyrics2","Lyrics by"
"cr_song_lyrics3","Lyrics by"
"cr_song_lyrics4","Lyrics by"
"cr_song_orchestra","Warhorse Studio Orchestra"
"cr_song_performed","Performed by "
"cr_song_performed2","Performed by "
"cr_song_performed3","Performed by "
"cr_song_performed4","Performed by "
"cr_song_thru","Thru the Fog of Time "
"cr_song_umirani","Umírání životem "
"cr_song_vlasy","Till Our Heads Turn White"
"cr_sound_asist","Senior Sound Engineer"
"cr_sound_pokrok","Sound Engineers"
"cr_sp_transl","Spanish Translators"
"cr_spacetti","Sebastien Pacetti"
"cr_spaviza","Štěpán Pavíza                    "
"cr_special_thanks","Special Thanks"
"cr_sphelps","Sinéad Phelps"
"cr_sprchlik","Stela Prchlíková"
"cr_ssikyr","Štěpán Šikýř"
"cr_stalli111","Stalli111"
"cr_stepan","Štěpán Janík"
"cr_stunt_prod","Production Manager"
"cr_sup_services","Support Services"
"cr_svinkler","Stanislav Vinkler"
"cr_svjeeta","Jiří Světinský"
"cr_swift_storm","Swift, Storm"
"cr_swipfler","Silvia Wipfler"
"cr_szawada","Šimon Zawada"
"cr_taubel","TAUBEL LEGAL, advokátní kancelář s.r.o."
"cr_tblaho","Tomáš Blaho"
"cr_tdavidek","Tomáš Davídek"
"cr_team_aireserch","AI Research"
"cr_team_animators","Animators"
"cr_team_artits","Environment Artists"
"cr_team_artits_junior","Junior Environment Artists"
"cr_team_artits_senior","Senior Environment Artists"
"cr_team_concept","Concept Artists"
"cr_team_cutscenes","Cinematics"
"cr_team_design","Writing & Design"
"cr_team_char","Character Artists"
"cr_team_mngmnt","Office Manager"
"cr_team_music","Adaptive Music & Sound Engine"
"cr_team_old_anim","Additional Animators"
"cr_team_old_art","Additional Environment Art"
"cr_team_old_concept","Additional Concept Art"
"cr_team_old_design","Additional Design"
"cr_team_old_pr","Additional Marketing"
"cr_team_old_prog","Additional Programming"
"cr_team_old_qa","Additional QA"
"cr_team_old_script","Additional Scripting"
"cr_team_old_scrum","Additional Scrum Masters"
"cr_team_old_tool","Additional Programming"
"cr_team_physics","Physics Programming"
"cr_team_pr","PR Manager"
"cr_team_programmers","Programming"
"cr_team_qa","QA Team"
"cr_team_script","Scripting"
"cr_team_sound","Sound Editors"
"cr_team_tools","Tools Programing"
"cr_team_ui","UI Programming"
"cr_techn_desing","Technical Designer"
"cr_test_role_abiwojno","Adam Biwojno"
"cr_test_role_afit","Andrzej Fit"
"cr_test_role_aparsons","Alan Parsons"
"cr_test_role_apiesiak","Adam Piesiak"
"cr_test_role_bdd","Business Development Director"
"cr_test_role_bdd2","Functionality Senior QA Technician"
"cr_test_role_be","Business Evangelist"
"cr_test_role_bmauro","Bruno Di Mauro"
"cr_test_role_bpaffgen","Benedikt Päffgen"
"cr_test_role_cborys","Cezary Borys"
"cr_test_role_ccameron","Charlotte Cameron"
"cr_test_role_cm","Compliance Manager"
"cr_test_role_cm2","QA Compliance Engineers"
"cr_test_role_crousseliere","Cédric Rousselière"
"cr_test_role_csagasti","Carlos Sagasti"
"cr_test_role_czaporowski","Cezary Zaporowski"
"cr_test_role_ddidenko","Denis Didenko"
"cr_test_role_dgeisler","Dorian Geisler"
"cr_test_role_doqa","Director of Quality Assurance"
"cr_test_role_dpolec","Dariusz Połeć"
"cr_test_role_dszulc","Daniel Szulc"
"cr_test_role_eamelio","Enrico D'Amelio"
"cr_test_role_eangielska","Ewa Angielska"
"cr_test_role_ebuffery","Edd Buffery"
"cr_test_role_egorecka","Emilia Gorecka"
"cr_test_role_epustul","Elżbieta Pustuł"
"cr_test_role_glewinski","Grzegorz Lewinski"
"cr_test_role_gm","General Manager"
"cr_test_role_hLQA","Head of LQA"
"cr_test_role_ihakenberg","Igor Hakenberg"
"cr_test_role_iroman","Isabel Llamas Román"
"cr_test_role_itm","IT Manager"
"cr_test_role_jdudkowski","Jakub Dudkowski"
"cr_test_role_jlewandowski","Julian Lewandowski"
"cr_test_role_jlipiec","Jakub Lipiec"
"cr_test_role_jmoos","Jakub Moos"
"cr_test_role_jnowakowski","Jan Nowakowski"
"cr_test_role_jsmall","James Small"
"cr_test_role_jtrudzik","Jakub Trudzik"
"cr_test_role_kjagnyziak","Karolina Jagnyziak"
"cr_test_role_kkepa","Krzysztof Kępa"
"cr_test_role_ktomaszewski","Karol Tomaszewski"
"cr_test_role_kzielinski","Kamil Zielinski"
"cr_test_role_lm","QA Lab Managers"
"cr_test_role_lmiroslawski","Lukasz Miroslawski"
"cr_test_role_lqapl","LQA Project Lead"
"cr_test_role_lqat","LQA Technicians"
"cr_test_role_lrznadel","Łukasz Trznadel"
"cr_test_role_ltrzaska","Łukasz Trzaska"
"cr_test_role_mbanak","Mikołaj Banak"
"cr_test_role_mboruc","Maciej Boruc"
"cr_test_role_mguzynski","Mateusz Gużyński"
"cr_test_role_mjendrzejczak","Mateusz Jendrzejczak"
"cr_test_role_mkostecki","Michał Kostecki"
"cr_test_role_mprybysz","Michał Przybysz"
"cr_test_role_msanchez","Manuel Ruiz Sánchez"
"cr_test_role_mtrojnar","Mateusz Trojnar"
"cr_test_role_mwyrzykowski","Michał Wyrzykowski"
"cr_test_role_olipiec","Oskar Lipiec"
"cr_test_role_pdadun","Przemysław Dadun"
"cr_test_role_pgrzywaczewski","Pawel Grzywaczewski"
"cr_test_role_pl2","QA Project Lead"
"cr_test_role_pm","QA Project Manager"
"cr_test_role_pm2","QA Project Manager"
"cr_test_role_pm3","Project Manager"
"cr_test_role_pmazur","Piotr Mazur"
"cr_test_role_pratkiewicz","Paweł Ratkiewicz"
"cr_test_role_pstrzelczyk","Pawel Strzelczyk"
"cr_test_role_pwasowski","Przemysław Wąsowski"
"cr_test_role_pwojtania","Piotr Wojtania"
"cr_test_role_pziajka","Pawel Ziajka"
"cr_test_role_qam","QA Manager"
"cr_test_role_qapl","Compatibility QA Project Lead"
"cr_test_role_qas","QA Specialists"
"cr_test_role_qat","QA Tester"
"cr_test_role_qat2","Functionality QA Technicians"
"cr_test_role_qat22","Compatibility QA Technicians"
"cr_test_role_qloc","QLOC S.A."
"cr_test_role_rdabrowski","Rafal Dabrowski"
"cr_test_role_sbdm","Senior Business Development Manager"
"cr_test_role_sfratsczak","Szymon Fratczak"
"cr_test_role_sslosarczyk","Sergiusz Slosarczyk"
"cr_test_role_tdziedzic","Tomasz Dziedzic"
"cr_test_role_testronic","Testronic Labs"
"cr_test_role_tgehrke","Tanja Gehrke"
"cr_test_role_tm","QA Team Leader"
"cr_test_role_vmollica","Valentina Mollica"
"cr_testing","Usability Testing"
"cr_tgrunw","Tomáš Grünwald"
"cr_thajn","Tomáš Hajn"
"cr_thank","The producers wish to thank<br/> the following for their assistance"
"cr_thomasaagaard","ThomasAagaard"
"cr_thubka","Tomáš Hubka"
"cr_timotheus00t","Timotheus00T"
"cr_tit_grafics","Art Department"
"cr_tit_programing","Programming"
"cr_tit_script","Technical Design & Scripting"
"cr_title_animation","Animation "
"cr_title_cinematic","Cinematic"
"cr_title_facials","Models"
"cr_title_historia","Historical Research"
"cr_title_localisation","Localization "
"cr_title_localisation2","Localization"
"cr_title_marketing","Marketing "
"cr_title_music","Music "
"cr_title_production","Production "
"cr_title_qa","QA "
"cr_title_software","Software"
"cr_title_songs","Additional Music"
"cr_title_sound","Sound "
"cr_title_stunts","Stunt "
"cr_tkopec","Tomáš Kopec"
"cr_tkozlik","Tomáš Kozlík"
"cr_tkrakora","Thomas Krakora"
"cr_tkraus","Tomáš Kraus"
"cr_tmckay","Tom McKay"
"cr_tmckay2","Tom McKay"
"cr_tnovakova","Tereza Nováková"
"cr_tobias","Tobias Stolz-Zwilling"
"cr_tomasd","Tomáš Duchek"
"cr_tombar","Tomáš Barák"
"cr_tomtom","tomtom"
"cr_tpravda","Tomáš Pravda, DHL Express (Czech Republic) s.r.o."
"cr_troesner","Tobias Roesner"
"cr_trombon","Trombones"
"cr_trumpeta","Trumpets"
"cr_tsemec","Tereza  Semecká"
"cr_tstraka","Tomas Straka"
"cr_tsunamik","Tsunamik"
"cr_tsvojsa","Tomáš Svojša"
"cr_ttanner","Thomas Tanner"
"cr_ttofernerova","Tereza Tofernerová"
"cr_tu_transl","Turkish Translators"
"cr_tuba","Tuba"
"cr_tzielinski","Tomas Zielinski"
"cr_urquhart","Urquhart"
"cr_uv","University of Vigo, Spain"
"cr_vblecha","Vít Blecha"
"cr_vbocan","Viktor Bocan"
"cr_vborovka","Vladislav Borovka"
"cr_vcerny","Vojtěch Černý"
"cr_vdvorak","Vladimír Dvořák"
"cr_vegeta","Tomáš Plch"
"cr_veltrusy","Zamek Veltrusy (Kasztelan PhDr. Pavel Ecler)"
"cr_vfliegel","Václav Fliegel"
"cr_vfurbach","Václav Fürbach"
"cr_vhaklova","Vendula Haklová"
"cr_vhanakova","Věra Hanáková"
"cr_vherrmann","Vojtěch Herrmann"
"cr_vhogan","Victoria Hogan"
"cr_video_editor","Video Editor/Engine Footage"
"cr_viktorb","Viktor Bocan"
"cr_viktorj","Viktor Jung"
"cr_viktorp","Viktor Podhájecký"
"cr_vinkimorito","VINKIMORITO"
"cr_violy","Violas"
"cr_visuals","Visual Effects"
"cr_vjcerny","Vojtěch Černý"
"cr_vkajalina","Vladimír Kajalina"
"cr_vkasova","Vanda Kašová"
"cr_vkoral","Václav Korál"
"cr_vkozlikova","Veronika Kozlíková"
"cr_vmach","Vít Mach"
"cr_vmasnica","Vojtěch Masnica"
"cr_vnedved","Vojta Nedvěd"
"cr_vodirectors","Voice Over Directors"
"cr_voiceover","Voice-Over Services"
"cr_vpanochova","Veronika Panochová"
"cr_vpinkava","Václav Pinkava"
"cr_vpolivka","Václav Polívka"
"cr_vprchlik","Václav Prchlík"
"cr_vprchlik2","Václav Prchlík"
"cr_vpulpan","Vojtěch Půlpán"
"cr_vsimunek","Vladimír Šimůnek"
"cr_vsvarc","Václav Švarc"
"cr_vtrebicky","Vladimír Třebický"
"cr_vviolette","Vincent Violette"
"cr_vvrana","Vlastimil Vrána"
"cr_vvrobel","Vojta Vrobel"
"cr_vyskocil","Vyskočil, Krošlák a partneři s.r.o., advokátní kancelář"
"cr_vzemek","Vít Zemek"
"cr_waldez","Tomáš Waldauf"
"cr_waldkauz","Waldkauz"
"cr_warhorse","Warhorse Studios"
"cr_webservice","Web Services"
"cr_wicker","Wicker"
"cr_woody","Tomáš Blaho"
"cr_writers","Writing & Quest Design"
"cr_wulflund","Miroslav Krak Dobrý Wulflund.com"
"cr_wzhang","Wenyu Zhang"
"cr_xxu","Xinbo Xu"
"cr_xzar","Xzar"
"cr_yqi","Yichao Qi"
"cr_yshawsky","Yasser Shawky"
"cr_yskadchenko","Yulia Skadchenko"
"cr_yuusouamazing","Yuusouamazing"
"cr_yxu","Yinglin Xu"
"cr_yzhao","Yue Zhao"
"cr_zbrane","Weapons & Armour"
"cr_zbynek","Zbyněk Trávnický"
"cr_zcinkova","Zuzana Cinková"
"cr_zglatz","Zdeněk Glatz"
"cr_zhavel","Zdeněk Havel"
"cr_zhlavenkova","Zdeňka Hlavenková"
"cr_zhlavka","Zdeněk Hlávka"
"cr_zhostomsky","Zdeněk Hostomský"
"cr_zchmela","Zbyněk Chmela"
"cr_zjiang","Zhiming Jiang"
"cr_zkabelka","Zdeněk Kabelka"
"cr_zkabelka2","Zdeněk Kabelka"
"cr_zklauda","Zdeněk Klauda"
"cr_zkumzakova","Zdeňka Kumžáková"
"cr_zmasek","Zdeněk Mašek"
"cr_zpochyly","Zbyšek Pochylý"
"cr_zrezie","Music Director"
"cr_zseidel","Zdeněk Seidel"
"cr_zsturek","Jaroslav Šrůtek"
"cr_zvasina","Zdeněk Vašina"
"cr_zvorisek","Zdeněk Voříšek"
"cr_zvybiral","PhDr. Zdeněk Vybíral"
"cr_zwadar","Roman Zawada"
"evt_in_corpse_pl","Po drodze natknąłeś się na trupa. Nie wiesz, kim był zabójca, ale to z pewnością oznacza kłopoty."
"evt_in_cuman_npc","Na drodze zaczepił cię Kuman. Nie możesz zrozumieć ani jednego słowa, które wymawia, ale jego ton nie jest przyjazny."
"evt_in_cuman_pl","Zatrzymałeś się, ponieważ zauważyłeś przed sobą Kumana, który czeka na kogoś lub na coś. Jeszcze cię nie zauważył, więc możesz go uniknąć... chyba że ciekawość weźmie górę."
"evt_in_fighter_npc","Po drodze zostałeś zaczepiony przez człowieka, który czegoś od ciebie chciał. Trudno zgadnąć, jakie są jego intencje, ponieważ w dzisiejszych czasach na drogach spotyka się wiele różnych osób."
"evt_in_fighter_pl","Po drodze widzisz uzbrojonego mężczyznę, który wyraźnie na coś czeka. Mało prawdopodobne, żeby bandyta stał na drodze sam, ale kto wie? To może być pułapka."
"evt_in_gambush_npc","Zostałeś napadnięty przez nieznanych uzbrojonych mężczyzn. Broń się lub uciekaj!"
"evt_in_gambush_solo","Zostałeś napadnięty przez nieznanego uzbrojonego mężczyznę. Broń się lub uciekaj!"
"evt_in_groupb_npc","Natknąłeś się na grupę uzbrojonych mężczyzn i jest całkiem jasne, że nie mają przyjaznych zamiarów."
"evt_in_groupb_pl","Widzisz grupę uzbrojonych mężczyzn na drodze. Nie wyglądają zbyt przyjaźnie, ale jeszcze cię nie zauważyli."
"evt_in_groupc_npc","Trafiłeś na grupę Kumanów, którzy natychmiast zaczęli cię bombardować obcymi słowami. Nie rozumiesz ich języka, ale nie brzmi to jak uprzejme powitanie."
"evt_in_groupc_pl","Gdzieś przed sobą słyszysz głosy Kumanów. Jest szansa, że jeszcze nie zdają sobie sprawy z twojej obecności."
"evt_in_groupl_npc","Po drodze natknąłeś się na grupę uzbrojonych chłopów, którzy wyglądają na dosyć rozgniewanych. Oby mieli ochotę na spokojną rozmowę."
"evt_in_groupl_pl","Po drodze spotkałeś grupę uzbrojonych chłopów. Jakie mają zamiary?"
"evt_in_huntsman_npc","W drodze przez las zostałeś zaczepiony przez gajowego. Wygląda na dość podejrzliwego i prawdopodobnie będzie chciał cię przeszukać."
"evt_in_huntsman_pl","Zauważyłeś w lesie tropiącego kłusowników gajowego. On cię nie widział, co nie jest niekorzystne."
"evt_in_obstacle_npc","Droga jest zablokowana, a z zarośli słychać głosy. To zasadzka."
"evt_in_obstacle_pl","Widzisz przeszkodę blokującą drogę. Na szczęście dostrzegłeś ją, zanim coś się wydarzyło. To może być wypadek, ale kto wie?"
"evt_in_pilgrim_npc","Zostałeś zaczepiony na drodze przez nieznanego pielgrzyma. Nie jest jasne, czego chce, ale nie wygląda zbyt groźnie."
"evt_in_pilgrim_pl","Na drodze natknąłeś się na pielgrzyma, który wyraźnie chce rozmawiać z przechodzącymi obok. Nie wygląda groźnie, ale Bóg wie, czego chce."
"evt_in_poacher_npc","W lesie wpadłeś na kłusownika przy właśnie upolowanej zwierzynie. On też cię widział i chce z tobą porozmawiać. Nie jest jasne, czego chce, ale do kłusownika złapanego na gorącym uczynku z pewnością należy podchodzić ostrożnie."
"evt_in_poacher_pl","W lesie wpadłeś na kłusownika przy właśnie upolowanej zwierzynie. Jeszcze cię nie zauważył, co nie jest takie niekorzystne."
"evt_in_skirmish_cum","Słyszysz brzęk stali i krzyki w obcym języku. Wygląda na to, że Kumanowie zasadzili się tutaj na kogoś i go zaatakowali."
"evt_in_skirmish_cum_s","Natknąłeś się trwającą na potyczkę. Grupa Kumanów urządziła zasadzkę na kupiecką karawanę, ale żołnierze z lokalnego garnizonu przybyli na ratunek."
"evt_in_skirmish_cum_v","Widzisz zwłoki na drodze, a z oddali słyszysz brzęk broni i krzyki w obcym języku. Wygląda na to, że ktoś został napadnięty przez Kumanów."
"evt_in_skirmish_cum_w","Trafiłeś na trwającą potyczkę. Grupa Kumanów właśnie zaatakowała karawanę kupca."
"evt_in_skirmish_gen","Z pewnej odległości dobiegają brzęk broni i krzyki. Wygląda na to, że toczy się tam potyczka."
"evt_in_skirmish_gen_cum","Trafiłeś na potyczkę pomiędzy bandytami i Kumanami, którzy walczą o łup w postaci kupieckiej karawany."
"evt_in_skirmish_gen_gen","Trafiłeś na potyczkę toczącą się między dwoma grupami bandytów walczących o swoją zdobycz, kupiecką karawanę."
"evt_in_skirmish_gen_s","Natknąłeś się trwającą na potyczkę. Grupa bandytów urządziła zasadzkę na kupiecką karawanę, ale żołnierze z lokalnego garnizonu przybyli na ratunek."
"evt_in_skirmish_gen_v","Widzisz zwłoki na drodze, a w oddali słyszysz brzęk stali oraz przeraźliwe krzyki. Wygląda na to, że ktoś wpadł w zasadzkę."
"evt_in_skirmish_gen_w","Trafiłeś na zasadzkę. Grupa bandytów właśnie zaatakowała karawanę kupca."
"evt_in_skirmish_npc","Nagle znalazłeś się w środku walki! Jest za późno, by myśleć o tym, jak wpadłeś w tarapaty."
"evt_nm_corpse","Zwłoki"
"evt_nm_cuman","Kuman"
"evt_nm_fighter","Uzbrojony mężczyzna"
"evt_nm_gambush_npc","Zasadzka!"
"evt_nm_gambush_pl","Pułapka"
"evt_nm_gbandit_solo","Po drodze usłyszałeś ruchy w pobliskich zaroślach. Niewątpliwie, ktoś tu ma złe zamiary."
"evt_nm_gbandits_pl","Po drodze usłyszałeś stłumione odgłosy dobiegające z pobliskich zarośli. Niewątpliwie, ktoś ma złe zamiary."
"evt_nm_gcuman_pl","Zatrzymałeś się, ponieważ usłyszałeś dobiegające z pobliskich zarośli stłumione głosy w obcym języku. Bez wątpienia to Kumanowie czekają na nieostrożnych podróżników."
"evt_nm_group_bandits","Uzbrojeni mężczyźni"
"evt_nm_group_cumans","Kumanowie"
"evt_nm_group_lynch","Chłopi"
"evt_nm_huntsman","Myśliwy"
"evt_nm_obstacle","Przeszkoda"
"evt_nm_pilgrim","Pielgrzym"
"evt_nm_poacher","Kłusownik"
"evt_nm_skirmish","Potyczka"
"game_over_died_by_bleeding_t","Wykrwawiłaś się na śmierć."
"game_over_died_by_collision_t","Umarłaś."
"game_over_died_by_fall_t","Zginęłaś wskutek upadku."
"game_over_died_by_poison_t","Otrułaś się na śmierć."
"game_over_died_by_scripted_hit_t","Zamordowano cię w niejasnych okolicznościach."
"game_over_died_by_self_harm_t","Umarłaś z własnej winy."
"game_over_died_by_starving_t","Umarłaś z głodu."
"game_over_died_in_combat_t","Zginęłaś w walce."
"game_over_died_unknown_t","Zginęłaś."
"game_over_simek_text_t","Samuel nie żyje."
"game_over_tereza_escape_t","Zostałaś trafiona strzałą przez Kumana i umarłaś, próbując uciec."
"game_over_tereza_prison_t","Zostałaś ukarana za swe występki. Niech Bóg się nad Tobą zlituje."
"generic_savegame_name","Zapisana gra"
"intro_legal_text","Published 2018 by Deep Silver, a division of Koch Media GmbH, Austria. Deep Silver and their respective logos are trademarks of Koch Media GmbH. ©2018 and developed by Warhorse Studios s.r.o. Portions of this software are included under license © 2004-2018 Crytek GmbH. All rights reserved. Crytek, CryEngine and their respective logos are trademarks of Crytek GmbH. All other trademarks, logos and copyrights are property of their respective owners. All rights reserved."
"intro_legal_text_ps4","Published 2018 by Koch Media GmbH, Austria. Deep Silver is a division of Koch Media. Deep Silver and their respective logos are trademarks of Koch Media GmbH. ©2018 and developed <br/>by Warhorse Studios s.r.o. Portions of this software are included under license © 2004-2018 Crytek GmbH. All rights reserved. Crytek, CryEngine and their respective logos are trademarks<br/>of Crytek GmbH. All other trademarks, logos and copyrights are property of their respective owners. All rights reserved."
"menu_title","HammerHeart"
"perk_hezkej_pejsek_desc_t","Masz ślicznego psa i wszyscy są dla ciebie milsi. Twoja Charyzma jest większa o 1."
"stat_unit_days","Dni"
"stat_unit_groshes","Grosze"
"stat_unit_hours","Godziny"
"stat_unit_kg","Kg"
"stat_unit_kilometers","Kilometry"
"stat_unit_liter","Litr"
"stat_unit_meters","Metry"
"stat_unit_minutes","Minuty"
"stat_unit_percent","%"
"ui_accept","Ok"
"ui_active_user","Aktywny profil:"
"ui_activities","Czynności"
"ui_AdvancedGraphics","Zaawansowane ustawienia graficzne"
"ui_AdvancedGraphicTitle","Zaawansowane ustawienia graficzne"
"ui_affected","Ma zastosowanie do:"
"ui_alcohol","Alkohol"
"ui_Antialiasing","Antyaliasing"
"ui_AntialiasingTT","Wygładza krawędzie obiektów na obrazie."
"ui_Apply","Potwierdź"
"ui_ApplyErrorHDTextures","Tekstury HD można wybrać tylko dla wysokiej jakości obrazu lub wyższej!"
"ui_ApplyChanges","Zapisać zmiany?"
"ui_ApplyWarningUltraSettings","Ultrawysoka rozdzielczość jest eksperymentalna i przeznaczona do użycia w przyszłości. Mimo to, zapisać zmianę?"
"ui_armor","Zbroja"
"ui_armor_blunt","Ochrona przed ciosem"
"ui_armor_body","Ochr. ciała"
"ui_armor_dog","Zbroja dla psa"
"ui_armor_hands","Ochr. rąk"
"ui_armor_head","Ochr. głowy"
"ui_armor_legs","Ochr. nóg"
"ui_armor_slash","Ochrona przed cięciem"
"ui_armor_stab","Ochrona przed kłuciem"
"ui_at_level","na poziomie"
"ui_attack_1","Broń biała"
"ui_attack_2","Br. miotająca"
"ui_attack_mod","Atak Mod."
"ui_autosave","Autozapis"
"ui_back","Powrót"
"ui_BasketNotEmpty","W twoim koszyku wciąż są przedmioty. Na pewno chcesz zrezygnować z ich kupna?"
"ui_bed_quality","Komfort"
"ui_BETA_prof_h1","Wybierz swoją przeszłość"
"ui_BETA_prof_p1","Nasza Beta zaczyna w połowie rzeczywistej gry. Wcześniej twoja postać była zaangażowana w pewne sprawy, w zależności od twojego stylu gry.<br/>&nbsp;<br/> Wybierz z opcji jedną, korespondującą z tym, jakim stylem mogłeś zagrać tę grę do tego momentu, a my spróbujemy odpowiednio przystosować Henryka."
"ui_BETA_prof1","Giermek"
"ui_BETA_prof1_desc","Silne ramię i ostry miecz są najlepszym sposobem rozwiązywania każdego problemu."
"ui_BETA_prof2","Dyplomata"
"ui_BETA_prof2_desc","Srebrny język i bystrość..."
"ui_BETA_prof3","Majster-Klepka"
"ui_BETA_prof3_desc","Retoryka jest ważna, ale czasem miecz mówi głośniej niż słowa."
"ui_BETA_save_01","Kryjówka Śmierdziela"
"ui_BETA_save_02","Obóz w lesie"
"ui_BETA_save_03","Bitwa zaczyna się"
"ui_BETA_save_04","Po bitwie"
"ui_BETA_tut_ending","Oto koniec głównego wątku w tym dostępie do Bety. Wciąż jednak znajduje się tutaj wiele zadań, ludzi w potrzebie, wydarzeń i zajęć. Możesz swobodnie poznawać ziemię. Dziękujemy za zagranie."
"ui_BETA_tut_horse","Możesz w dowolnej chwili przywołać konia za pomocą $call_horse; Możesz przechować dodatkowe przedmioty w jukach siodła twojego konia. Dbaj o niego!"
"ui_BorderlessWindow","Bez granic"
"ui_buffed","Wzmocnienie"
"ui_buffType_buff","Wzmocnienia"
"ui_buffType_debuff","Osłabienia"
"ui_buffType_injury","Rany"
"ui_buffType_perk","Aktywne dodatki i wzmocnienia"
"ui_buy","Kup"
"ui_buying","Kupno"
"ui_Camera","Kamera"
"ui_CameraObject","Pełny"
"ui_cant_lockpick","Nie możesz otworzyć tego zamka"
"ui_cant_save_combat","Nie możesz zapisać gry w trakcie walki."
"ui_cant_save_minigame","W czasie tej czynności nie można zapisać gry."
"ui_cant_save_other","Nie możesz teraz zapisać gry."
"ui_cant_save_potion","Nie masz Zbawiennego Sznapsa!"
"ui_cant_save_script","Teraz nie można dokonać zapisu. Spróbuj za chwilę."
"ui_close_helpscreen","By zamknąć przytrzymaj $close_help_screen^;"
"ui_close_ui","Zamknij"
"ui_codex_cont_","Szlachta, obok króla, stanowiła najwyższą warstwę społeczeństwa feudalnego, posiadającą władzę i przywileje, wynikające z tytułu lub rodowego herbu. Bezpośrednio odpowiadali przed królem, a swe ziemie posiadali jedynie w dzierżawie. Z tego tytulu musieli odprowadzać podatki swojemu władcy i byli zobowiązani do pomocy wojskowej w przypadku wojny. Status szlachcica był dziedziczny, tak samo jak majątek ziemski i związane z tym zobowiązania. Integralną częścią ziemi byli chłopi, którzy ją zamieszkiwali i musieli pracować na włościach szlacheckich, odprowadzając obowiązkowe daniny.<br/>&nbsp;<br/>
Najstarszymi czeskimi rodami byli Buzicowie np. rodzina Zająców z Hazmburka, Beneszowcy (szlachta z Dauby i Krawarzów), z Ronowa (z Lipy, z Dauby) czy Rożemberka. W XIV w. w Czechach tytułem „pan” oznaczano członka wyższej szlachty, który miał prawo wybierać króla i brać udział w posiedzeniach ziemskiego sejmu. W późniejszym okresie mianem „pan” tytułowała się nie tylko szlachta, dygnitarze kościelni i członkowie miejskich samorządów, ale w końcu i zwykli mieszczanie, aspirujący do posiadania własnych majątków i służący możnym. <br/>&nbsp;<br/>
Ziemianin był prowincjonalnym szlachcicem o miejscowym pochodzeniu, od dawna osiadłym na danym terenie. Włodarz zaś administrował wieloma majątkami. Żołnierz, który należał do niższej szlachty, nie miał własnego majątku i służył zamożniejszym.<br/>&nbsp;<br/>
Na rozwój sztuki wpływ mieli przedstawiciele wyższej, a później także niższej szlachty, ponieważ dzięki posiadaniu znacznego majątki oraz szerokim kontaktom wspierali artystów i stawali się ich mecenasami (sponsorami). Dotyczyło to nie tylko architektury, malarstwa i rzeźby, ale także mody, fryzur czy projektowania mebli. Szlachcic nie musiał być wykształcony, wystarczyło, że dobrze władał bronią. Miał swoich poddanych i służbę, która zajmowała się pracą administracyjną i fizyczną. Jego głównym obowiązkiem było pobieranie podatków, dowodzenie wojskiem i wszystkimi dziedzicznymi urzędami."
"ui_codex_cont_albrecht_iv","[19. 9. 1377 – 14. 9. 1404]<br/>
Albert IV Habsburski był austriackim księciem, synem Alberta III, z którym walczył przeciwko czeskiemu królowi Wacławowi IV od roku 1394. Wiódł także spory z Prokopem Luksemburskim o czesko-austriackie granice."
"ui_codex_cont_alchymie","Alchemię uważano w średniowieczu za dyscyplinę łączącą mistykę, chemię, fizykę, metalurgię i wiele innych dziedzin. Średniowieczni alchemicy często pracowali w laboratoriach znajdujących się w siedzibach władców lub w miastach królewskich. Zatrudniano ich w hutach, mennicach, kopalniach, hutach szkła i wszędzie tam, gdzie potrzebna była pomoc przy produkcji przemysłowej. Praca alchemików była trudna i kosztowna, dlatego wymagała wsparcia mecenasów. Alchemicy, którzy odnieśli sukces, zdobywali sławę i bogactwo, a ci, którym się nie powiodło, kończyli w lochach lub karani byli śmiercią. Przez całe średniowiecze alchemicy mieli dwa główne cele. Po pierwsze znaleźć „kamień filozoficzny” i po drugie zamieniać inne metale w złoto.<br/>&nbsp;<br/>
W KCD korzystamy z wzoru prawdziwego zachowanego laboratorium alchemików, chociaż samą mini grę zmodyfikowaliśmy, by łatwiej się z niej korzystało. Zamiast rtęci i siarki w kociołku są warzone raczej zioła. "
"ui_codex_cont_apothecary","Aptekarz (zielarz) przygotowywał leki według dokładnie wyuczonych przepisów, przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Był to jeden z niewielu zawodów, którego pracownicy nie organizowali się w cechy. Przygotowywanie leków należało do niezwykle trudnych prac i łączyło się z wielką odpowiedzialnością. Aptekarz musiał ukończyć edukację na uniwersytecie i znać nie tylko łacinę, ale też grekę. Musiał potrafić dokładnie odważać dawki i dbać o to, by składniki były zawsze dostępne. Jeżeli aptekarza nie było w samym mieście, korzystano z pomocy klasztornego szpitala. A jeśli nawet tego nie było w okolicy, ludzie korzystali z usług bab-zielarek, ludowych zielarzy i znachorów zwanych szarlatanami. Ich sposoby leczenia były jednak kontrowersyjne, ponieważ do produkcji eliksirów i maści oprócz ziół używali zaklęć, amuletów, a czasami bardzo niezwykłych składników jak „żabi jad” czy „palec skazańca”."
"ui_codex_cont_astrologie","W średniowieczu alchemia i medycyna były ściśle związane z astrologią, którą nazywano astronomią stosowaną. Od starożytności los uważano za wolę Boga, który zasiada w niebie i daje ludziom znaki poprzez konstelacje gwiazd i planet. Już starożytni Arabowie i Grecy sporządzali tablice, tworzyli schematy i katalogowali gwiazdy oraz gwiazdozbiory, sporządzając kalendarze używane do nawigacji. <br/>&nbsp;<br/>
Ruchy ciał niebieskich miały wpływ na sprawy polityczne, decyzje o wojnie lub ślubie. Nawet kuracje medyczne, przygotowywanie posiłków czy prace na roli były przedmiotem niebieskiej mechaniki. W oparciu o gwiazdozbiory każdy człowiek przypisany jest do znaku zodiaku, który na całe życie determinował jego zdrowie, karierę czy nawet pozycję społeczną. Do swej pracy astrolodzy wykorzystywali wiele urządzeń, na przykład astrolabiów, sekstansów, kwadrantów, godzin słonecznych i innych narzędzi służących do precyzyjnego pomiaru nieba. Astrologia, inaczej niż obecnie, była wtedy szanowaną dziedziną nauki i wielu astronomów w tamtych czasach zajmowało się też astrologią."
"ui_codex_cont_avicenna","[ok. 980 - 1037]<br/>
Perski uczony i historyk, jeden z ojców medycyny. Od najmłodszych lat pobierał nauki z zakresu logiki, metafizyki i astronomii. Większość czasu poświęcał filozofii i medycynie, eksperymentując z lekami na swoim własnym ciele. Zawsze był otoczony studentami, z którymi lubił dyskutować. Był też uważnym obserwatorem nocnego nieba. <br/>&nbsp;<br/>
W ciągu życia napisał co najmniej 450 dzieł, z których do dzisiaj zachowało się około 240, w tym 150 ksiąg o filozofii i 40 o medycynie. Pozostałe dotyczą astronomii, alchemii, geografii i geologii, psychologii, teologii Islamu, logiki, matematyki, fizyki i poezji. <br/>&nbsp;<br/> Jego teoriami i odkryciami fascynowali się nie tylko uczeni z sąsiednich krajów, ale z całej Europy. Czeski reformatorski kaznodzieja Jan Hus również powoływał się na pisma Awicenny."
"ui_codex_cont_baker","Chociaż na wsi chleb i podpłomyki potrafili piec wszyscy, to w większych miastach i na dworach pracowali piekarze-rzemieślnicy. Początkowo piekarzem właściwie nazywano nie tego, kto piekł, ale tego, kto nosił pieczywo na targowisko. Z biegiem czasu piekarze się wyspecjalizowali i uzyskali status cechu, co jednak prowadziło do sporów o prawa, ponieważ nie podobało im się, że pieczywo i chleb sprzedają na targowiskach również wieśniacy nie należący do cechu. Później jednak sprawę uregulowano i sprzedaż chleba na targowiskach przeszła pod zarząd cechów.<br/>&nbsp;<br/>
Jakość pieczywa kontrolowali radni miejscy, bądź miejski kontroler. Jeśli mąka była złej jakości, nie podobał im się kolor pieczywa lub piekarz oszukiwał na jego wadze, nakładano grzywnę. Jeśli się to powtórzyło, był wyrzucany z cechu i poddawany ciężkim karom cielesnym. Ponoć sam król Wacław chodził na miejskie targowisko i kontrolował jakość praskiego pieczywa, a nieuczciwych piekarzy karał publicznym podtapianiem w Wełtawie.<br/>&nbsp;<br/>
Piekarze często mieli własne młyny, jednak w ten sposób wchodzili w konflikt interesów z młynarzami."
"ui_codex_cont_barber","W średniowieczu miejsca, gdzie można był się umyć nie wyglądały tak, jak dzisiejsze łazienki i nie stanowiły osobnego pomieszczenia w domu czy zamku. Na obszarach, na których występowała konieczność zaspokajania podstawowych potrzeb higienicznych budowano łaźnie miejskie. Już w XII w. w Europie Środkowej znajdowały się prawie w każdym miasteczku. Nierzadko miasta miały nawet trzy albo cztery budynki tego typu. Ludzie mieli tu do dyspozycji gorącą wodę i chętnie oddawali się gorącym lub parowym kąpielom. W tamtych czasach parę wytwarzano przy pomocy rozgrzanego żelaza lub gorących kamieni, które polewano wodą. O czystość całego ciała i rozrywkę dbały łaziebne i łaziebnicy. Kąpieli zażywano w zbiornikach kąpielowych, drewnianych kadziach i wannach ściśniętych obręczami. <br/>&nbsp;<br/>W Czechach łaźnie kąpielowe były znane już we wczesnym średniowieczu, od kiedy stopniowo ich przybywało. W Pradze w drugiej połowie XIV w. istniało 47 łaźni publicznych, a w XV w. łaźnie regularnie odwiedzali nie tylko bogacze, ale też ludzie z warstw uboższych. Tu i ówdzie nawet wydawano zarządzenie nakazujące łaziebnikom, raz na kwartał otworzyć swe przybytki dla biedoty oraz żaków. Łaźnie zazwyczaj należały do gminy, która je dzierżawiła łaziebnym. Oprócz publicznych istniały też łaźnie prywatne, w domach szlachty lub bogatych mieszczan.
<br/>&nbsp;<br/>
W XIII i XIV w. nierozłącznym procederem związanym z łaźniami była prostytucja. Zwłaszcza w  XIII w. niemal nie było tego typu przybytku, który by nie oferował również usług seksualnych. W bogatszych łaźniach miejskich czasami pracowali też aptekarze, masażyści, palacze i sprzątacze. Na wsiach wszystkie te zajęcia musiał wykonywać sam łaziebny. "
"ui_codex_cont_beekeeper","W średniowieczu pszczelarstwo było podzielone w zależności od tego, jak uzyskiwano miód, z lasu czy w przydomowej pasiece. Domowi pszczelarze byli nazywani bartnikami, od słowa barć, czyli dziupli w drzewie. Bartnicy trzymali pszczoły w dziurach w drzewach lub wiklinowych koszach i nie podlegali żadnym ograniczeniom. Natomiast pszczelarze leśni, trzymający kolonie pszczół „na wolności” zorganizowali się w stowarzyszenie podobne do cechu i płacili opłatę właścicielowi lasu za każdą kolonię pszczół, którą brali pod opiekę. 
<br/>&nbsp;<br/>
Wosk pszczeli był głównym surowcem do produkcji świec, dopóki nie wynaleziono sztucznego wosku (parafiny). Miodu używano jako środka słodzącego, który fermentowano, by uzyskać miód pitny."
"ui_codex_cont_blacksmith","Kowalstwo od najstarszych czasów należało do najważniejszych rzemiosł, ponieważ żelazo było niezmiernie cennym surowcem. Wtedy jeszcze nie było wydobywane, a jedynie zbierane w kopalniach odkrywkowych. Nie wolno było zmarnować najmniejszego kawałka, a ludzie przechowywali nawet zużyte gwoździe. Kowale osiedlali się na każdym większym podzamczu czy wsi i produkowali niemal wszystko, co było potrzebne do pracy na roli (noże, siekiery, sierpy, pługi, radła itp.). Inni kowale specjalizowali się w mieczach, hełmach, kopiach, okuciach, uprzężach, wędzidłach, zamkach czy biżuterii.<br/>&nbsp;<br/>
Kuźnia najczęściej bywała wiatą ze ścianą. Do podstawowego wyposażenia należał wielki miech, kowadło, szczypce, młot, wiertaki, pilniki itp. W dobrze wyposażonej kuźni kowal mógł osiągnąć w piecu żar sięgający nawet 1400° C."
"ui_codex_cont_bohosluzby","W Średniowieczu msze odprawiano w ciszy i po łacinie. Średniowieczna liturgia różniła się od dzisiejszej nie tylko językiem, ale i podejściem do nabożeństwa oraz relacją między księdzem i wiernymi. Ludzie stali lub obchodzili ołtarz, ksiądz zaś odprawiał nabożeństwo sam, bez ministrantów, bez kazania i bez komunii. Stał zwrócony w kierunku ołtarza, tyłem i w dużej odległosci od wiernych. Kazania były wygłaszane po lub pomiędzy mszami, według odrębnego rytuału. Komunia święta (Eucharystia) była dostępna dla wiernych tylko podczas świąt Bożego Narodzenia i Wielkiej Nocy.<br/>&nbsp;<br/>
Niedostępność świętego rytuału wraz z frustracją związaną z sytuacją w Kościele przerodziły się później w ruch husycki, który zarówno msze, jak i sakrament Eucharystii otworzył dla szerokich mas ludzi."
"ui_codex_cont_bojova_technika","W czasach późnego średniowiecza rozwijały się nie tylko techniki bojowe, ale także nowe elementy lub typy zbroi i broni. Rozpowszechniały się zakrzywione szable, a kolczugę zaczęły zastępować brygantyna i zbroja płytowa. Rycerze preferowali cięższe miecze, kusze i broń obuchową, taką jak buzdygany, cepy itp. Na kompletną zbroję, zwłaszcza płytową, mógł sobie pozwolić tylko bogaty szlachcic. Zazwyczaj noszono tylko niektóre jej części i bardziej niż na ochronie polegano na technice walki.<br/>&nbsp;<br/>
Dlatego szermierka rozwijała się w dwóch kierunkach:<br/>
a) szermierka rycerska – walczono kopiami, mieczem i tarczą w pełnym rynsztunku <br/>
b) szermierka ludowa – dla lżej uzbrojonych, walczących mieczem i bronią ludową, taką jak tasak, cep, kosa czy maczuga.<br/>&nbsp;<br/>
W walce między ciężko, a lekkozbrojnymi częściej wygrywała szybkość, zwinność i spryt. Dlatego nauką technik walki bronią interesowała się też biedniejsza część społeczeństwa, która z biegiem czasu mogła się też szkolić w tym kierunku. Nauka nie była zbyt profesjonalna, polegała raczej na ćwiczeniu zwinności, czujności i wykorzystywaniu różnych dostępnych środków poza bronią. Brakuje dokładnych opisów ówczesnych pojedynków, dlatego historycy opierają się na wzmiankach w literaturze lub zachowanych ilustracjach."
"ui_codex_cont_bonifac_ix","[1356–1404]<br/>Papież Bonifacy IX, właściwie Pietro Tomicelli, został wybrany na zwierzchnika kościoła katolickiego w 1389 r., równolegle z urzędującym w Awinionie antypapieżem Klemensem VII, a potem Benedyktem XIII. Odmówił abdykacji, co nie tylko doprowadziło do kontynuowania schizmy zachodniej (kryzysu w kościele katolickim), ale wręcz pogłębiło rozpad kościoła. Przez to jednak wzrósł wpływ Bonifacego na niektóre dziedziny władzy świeckiej."
"ui_codex_cont_bozi_soud","Oprócz wyroków wydawanych przez sądy miejskie lub ziemskie, do XIV wieku w Czechach powszechne (choć nieoficjalne) było także zwracanie się ku sądowi boskiemu czy też rozprawę przez ordalię. Wina lub niewinność były rozsądzone przez Boga, który zadecydować o winie lub niewinności. Typowymi ordaliami były próby ognia, wrzątku, trucizny lub pojedynek z przeciwnikiem. Próba często kończyła się zranieniem lub śmiercią oskarżonego lub oskarżyciela."
"ui_codex_cont_butcher","Zawód rzeźnika rozwinął się dopiero w XIII w., ponieważ wcześniej mieszczanie oraz chłopi trzymali i ubijali trzodę na własnych podwórkach. W późniejszych wiekach prowadziło to konfliktu z zawodowymi rzeźnikami, gdyż umożliwiało dostawy i sprzedaż mięsa, pochodzącego spoza cechu. 
<br/>&nbsp;<br/>
Do głównych zadań rzeźnika należał ubój, ćwiartowanie i dzielenie mięsa na porcje oraz przechowywanie go poza miastem. Surowego mięsa nie wolno było wwozić do miasta, a sprzedaż domowa była surowo karana. Miało to zapobiec szerzeniu się chorób, wywołanych przez stare lub źle przechowywane mięso. <br/>&nbsp;<br/>Z czasem cech rzeźników zaczął dzielić się na różne specjalizacje. Na przykład rzeźników zajmujących się wyłącznie obróbką sadła i łoju, na tych zajmujących się ćwiartowaniem, konserwowaniem mięsa, jak i tych zajmujących się resztkami ubitego zwierzęcia takimi jak rogi, kopyta i śluz. Rzemiosło rzeźnicze dało również początek takim zawodom jak garbarze, rymarze i szewcy."
"ui_codex_cont_bylinky","Zioła odgrywały istotną rolę nie tylko w średniowiecznym jadłospisie, ale były też podstawą ówczesnego lecznictwa. Wiedza o nich była przekazywana ustnie (wśród zielarek w okolicy), bądź pisemnie wśród mnichów i żaków przy pomocy starożytnych ksiąg.<br/>&nbsp;<br/>
Wiele ziół można spożywać w formie herbatek, wywarów (po długim gotowaniu), naparów (po zalaniu wrzątkiem) i wyciągów (macerowanych), nalewek (zalewanie alkoholem), zaparzania w occie, soków czy też koncentratów przeznaczonych do płukania. Dodawanie cukru lub miodu nie miało żadnego wpływu na działanie ziołowych leków, ale pomagało w ich lepszym wchłanianiu. Oprócz spożywania, ziół używano też w formie kremów, maści, olejków lub okładów, rozpuszczonych w wodzie. W niektórych przypadkach zalecano spanie na poduszce wypełnionej suszonymi ziołami. Wierzono też (zwłaszcza na wsi), że moc ziół zależy również od tego, kiedy i w jaki sposób zostały one zebrane (np. podczas nocy Świętojańskiej, o północy itp.), a ich właściwości można było potęgować poprzez wypowiadanie różnych formuł i zaklęć."
"ui_codex_cont_carodejnictvi","W Czechach wszelkie praktyki związane z magią (uprawianą przede wszystkim przez kobiety), które bardziej szkodziły niż pomagały, uważano za czary. We wczesnym średniowieczu magia została podzielona na białą - korzystną i związaną z uzdrawianiem oraz czarną - wykorzystującą zaklęcia i czary do niecnych celów. Magia obejmowała wróżbiarstwo, nekromancję, alchemię, ziołolecznictwo, zakorzenione pogańskie zwyczaje i obrzędy, które pierwotnie stanowiły integralną część średniowiecznej codzienności.<br/>&nbsp;<br/>
Pod koniec XV w. można było zaobserwować szalony wręcz wzrost ilości polowań na czarownice i prześladowań wszystkich uprawiających czary. Osiągnęły one apogeum na przełomie XVI i XVII w., kiedy ofiarami polowań na czarownice padły setki ludzi. Wokół zjawiska czarnoksięstwa i inkwizycji powstało wiele przesądów, w których często trudno doszukać się choćby krztyny prawdy. Chociaż wielu w tym okresie skazano i potępiono, to jednak większość oskarżonych o herezję czy czarnoksięstwo uniknęła kary. Na ironię może zakrawać fakt, że często karani byli ci, którzy na czarownice donosili, a ich oskarżenia okazywały się fałszywe. Więcej osób padło ofiarą linczów czy spontanicznych zrywów samozwańczych inkwizytorów wiedzionych fanatyzmem, niż zinstytucjonalizowanego procesu palenia czarownic."
"ui_codex_cont_carpenter","[Cieśla]<br/>&nbsp;<br/>Cieśle pracowali przy wznoszeniu zamków, kościołów, mostów, domów, ale także podczas wykonywania ciężkich mebli czy machin oblężniczych. Chociaż w średniowieczu wznoszono już budynki murowane, domy mieszkalne czy zabudowania gospodarcze nadal budowano z drewna, cieśle więc nie narzekali na brak pracy. Doświadczony rzemieślnik starannie strzegł swojej wiedzy i przekazywał ją tylko wybranej osobie, zazwyczaj swojemu synowi. Bywał ostrożny zwłaszcza wobec swoich czeladników. Ważne prace, jak na przykład projektowanie dachu, zazwyczaj wykonywał sam. Do najtrudniejszych prac należało przygotowanie gotyckich krokwi i dachów. Poszczególne obrobione belki mogły ważyć nawet kilkaset kilogramów. Praca cieśli była więc, uwzględniając ówczesną technikę, nie tylko trudna, ale i niebezpieczna.
<br/>&nbsp;<br/>[Stolarz]<br/>&nbsp;<br/>Stolarze, podobnie jak cieśle, obrabiali drewno. Wyrabiali przede wszystkim meble takie jak skrzynie, szafy, krzesła, kołyski itp. Deski produkowano ręcznie, co było dość skomplikowane, albo w tartakach wodnych wykorzystująć dobrodziejstwa „nowoczesnej” technologii. "
"ui_codex_cont_castles","Wzorem dla czeskich budowli wczesnogotyckich była architektura Francji i Nadrenii. Do wczesnych budowli gotyckich na ziemiach czeskich zalicza się klasztor Předklášteří przy Tišnovie na południowych Morawach i kapitularz w Oseku na północy Czech, a także klasztor św. Agnieszki w Pradze i wiele kościołów parafialnych i klasztorów, np. w Kolinie i Kourzimiu w środkowych Czechach.
<br/>&nbsp;<br/>
Na przełomie XIII i XIV w. czeska architektura odeszła od wzorów zachodnich. Nastąpił rozkwit klasztorów cysterskich np. w Złotej Koronie czy w Wyższym Brodzie w południowych Czechach, kościołów i zamków np. Bezdiez na północnych ziemiach Korony. Za panowania Karola IV i jego syna Wacława w sztuce dominują już formy i rozwiązania dojrzałego gotyku, czyli prostokątne okna, maswerki, sklepienia gwiaździste lub sieciowe. Do najistotniejszych budowli z tego okresu należą Uniwersytet Praski, katedra św. Wita, Most Karola, Ratusz Staromiejski i Nowomiejski, kamienne domy w Pradze, również zamki Karlsztajn, Kost i Kaszperk. Z tego okresu pochodzą również pierwsze zapiski na temat zakładów budowlanych, z których najsławniejszymi były zakład mistrza Mateusza z Arrasu oraz Piotra Parlera i jego rodziny. Ten ostatni zajmował się m.in. przebudową klasztoru w Sazawie. 
<br/>&nbsp;<br/>
Nowe zamki nie pełniły już tylko funkcji obronnej, miały być też rezydencją władcy. Dlatego budowle stały się przestronniejsze, z większą ilością dekoracji i ze sporym ogrodem. "
"ui_codex_cont_certova_b","Według historyków Czarcia Bruzda to starożytna i średniowieczna ścieżka handlowa, prowadząca przez brody rzeki Sazawy i Połabska. Sięgała aż do południowych Czech, a stamtąd do Dunaju, w kierunku północnym do wsi Chotouň. Według legendy zaorał ją święty Prokop, który zaprzągł diabła do swego pługu. Droga o długości 21 km to olbrzymi rów o szerokości od 14 do 20 m, o równym dnie i spadzistych ścianach, znajdujący się około 2 do 6 m poniżej poziomu gruntu. Poprzez sieć rozległych dróg, Bruzda łączyła oddalone od siebie o 35 km brody rzek Sazawy i Łaby.<br/>&nbsp;<br/>Jej niecodzienność polega na tym, że nie przechodzi przez Pragę, jak inne tzw. prowincjonalne drogi późniejszej konstrukcji, które otaczają Pragę, tworząc układ w formie gwiazdy. "
"ui_codex_cont_cestovani","Podróżowanie w średniowieczu było niebezpieczne, ale konieczne, zwłaszcza dla kupców. Drogi różniły się w zależności od roli. Na traktach kupieckich znajdowały się brody, mosty, zajazdy, drogowskazy, słupy milowe. Drogi dla pielgrzymów były takich luksusów pozbawione. Człowiek był w stanie przebyć dziennie wozem 25-30 km. Wędrowcy mogli nocować w oberżach przy skrzyżowaniach dróg i przechowywać tam swoje towary. W czasach niepokojów i chaosu, kiedy toczy się akcja KCD, kupcy i podróżni często byli śledzeni przez bandytów, co prowadziło do podróżowania w grupach i z uzbrojoną eskortą.<br/>&nbsp;<br/>"
"ui_codex_cont_city_garrison","W średniowiecznym mieście porządku pilnował wójt. Od XIV w. funkcję tę przejął pomocnik kata, później straż nocna i strażnicy na miejskich wieżach. Pomocnik kata wraz z wójtem, katem albo pachołkami wykonywali też kary na przestępcach. Nie mieli oni jednak prawa wstępu do wolnych domów (pałace i domy szlachty i władców), budynków kościelnych, czy na uniwersytety, co żacy często wykorzystywali.<br/>&nbsp;<br/>
Porządku w mieście musieli też pilnować sami mieszczanie. Mieli oni obowiązek zgłaszać nie tylko przestępstwa, ale także, podobnie jak straż nocna, informować o godzinie, bić na alarm z powodu pożaru, powodzi czy burzy. Ze względów bezpieczeństwa w nocy obowiązywał zakaz wchodzenia z otwartym ogniem (łuczywem czy świeczką) do zamku, izb, stajni, stodół i chlewów. Należało używać tylko latarni. Ze względu na ciszę nocną, po zachodzie słońca obowiązkowo zamykano wszystkie karczmy. 
<br/>&nbsp;<br/>
W średniowiecznym mieście służbę wojskową pełnili nie tylko najemnicy, lecz również sami mieszczanie. Przynajmniej kilka dni w roku w garnizonie miejskim musiał spędzić każdy dorosły zdrowy mężczyzna. Mury były podzielone na odcinki, które były pilnowane przez mieszkańców danej dzielnicy lub wybranego cechu. Po ogłoszeniu alarmu, obrońcy gromadzili się na przydzielonym im odcinku. W praktyce, bogaci mieszczanie wykupywali się ze służby w straży i za opłatą chodzili za nich biedniejsi mieszkańcy, dla których była to okazja do dodatkowego zarobku. W ten sposób, z biegiem czasu, powstała zawodowa straż miejska. Zbroje i broń dla straży każdy załatwiał we własnym zakresie, ewentualnie zapewniał je cech. Tylko bogate miasta mogły sobie pozwolić na własną zbrojownię z prawdziwego zdarzenia.
<br/>&nbsp;<br/>
Prawo do noszenia broni poza „służbą” miał tylko mieszczanin o określonym majątku. Wewnątrz murów musiała wystarczyć zwykła broń biała, sztylet albo nóż. Tylko najbogatsi mieszczanie nosili, wzorem szlachty, miecze."
"ui_codex_cont_cizinci","Od starożytności za „obcego” (i za potencjalnego wroga) był uważany nie tylko każdy pochodzący spoza wioski, ale też człowiek bez praw miejskich, dopóki się nie wykupił. Sytuacją obcych często zajmowały się sądy i różne zarządzenia dotyczące opłat za handlowanie czy wynajem domu, którego nie wolno im było kupować lub dziedziczyć.<br/>&nbsp;<br/>
Ziemie czeskie długo były dość otwarte na obcych, dzięki którym ożywiał się handel oraz następowała wymiana kulturalna. Na początku byli tu Celtowie, później nadciągnęły plemiona germańskie, potem zastąpione przez Słowian, ale wciąż z dużym odsetkiem populacji niemieckojęzycznej. Niemcy zazwyczaj zamieszkiwali dwory lub miasta. gdzie zajmowali się handlem i rzemiosłem. Początkowo stosunki Czechów z Niemcami były neutralne, później się ochłodziły i wręcz zaostrzyły, przybierając formę przejawów wrogości „przeciw wszystkiemu co niemieckie”, choć wciąż jeszcze daleko im było do radykalnego nacjonalizmu z XIX w.
<br/>&nbsp;<br/>
Gorsze stosunki Czesi i Niemcy mieli z Żydami, którzy żyli poza ich społeczeństwem i często, po uzyskaniu pozwolenia i przekupienia nie małą sumą króla, urządzano na nich pogromy.<br/>&nbsp;<br/>
Choroby i zaraza w połowie XIV w. miały wpływ na migrację i w związku z tym na ziemie czeskie przyjeżdżało mniej cudzoziemców. Podczas wojen husyckich w większości miast przeważali mieszkańcy czeskiego pochodzenia. Tylko największe ośrodki na Morawach: Brno, Iława, Ołomuniec były przede wszystkim niemieckie. Język czeski sukcesywnie przenikał z warstw najniższych do wyższych. Zasadniczą zmianę w pojmowaniu języka i narodowości przyniosły wojny husyckie, w których większość osób czeskojęzycznych opowiadała się za husytami, natomiast Niemcy (a przynajmniej większość) wspierała Zygmunta i papieża. Przyczyniły się do tego zagraniczne (często niemieckie) opłacane przez Zygmunta wyprawy krzyżowe przeciw „zbuntowanym husytom”."
"ui_codex_cont_collier","Wraz z rosnącym zapotrzebowaniem na wyroby z żelaza, rósł też popyt na węgiel. Podczas spalania w piecu wytwarzał on pożądaną podczas kucia broni temperaturę, która była parokrotnie wyższa niż ta, uzyskiwana przy spalaniu drewna. Dostarczaniem węgla do kuźni zajmowali się węglarze. Przez większą część roku mieszkali w lesie, w pobliżu swoich mielerzy. Były to wielkie stosy drewna obłożone gliną, z kilkoma otworami służącymi do wietrzenia. W nich, bez dostępu powietrza, dzięki powolnemu podgrzewaniu z drewna powstawał węgiel. Mielerz, obficie dymiąc, palił się nawet kilka tygodni, podczas których należało drewno przegrzebywać. Po wygaśnięciu glinianą skorupę rozbierano i odkrywano efekt procesu - węgiel drzewny. Sprzedawano go potem na specjalnym, tzw. węglowym targu, z dala od innych towarów. Za panowania Wacława IV węglarze mieli już wiele przywilejów i praw do użytkowania lasów, a także cieszyli się dość dużym szacunkiem.
<br/>&nbsp;<br/>
Smołę mogli sprzedawać tylko furmani albo dziegciarze, którzy sami wytwarzali dziegieć (smołę drzewną). Dla węglarzy wytwarzanie dziegciu i smoły było tylko zajęciem dodatkowym. Dziegciarze dostarczali smołę drzewną garbarzom do impregnacji skór. Po wymieszaniu jej z łojem była wykorzystywana do wytwarzania łożysk kół wozów i powozów."
"ui_codex_cont_crafting","Średniowieczna społeczność miejska składała się głównie z rzemieślników i kupców, którzy zapewniali miastu jego rozwój społeczno-ekonomiczny. W oparciu o prawa miejskie mogli uprawiać swoje rzemiosła i handlować. Oprócz przywilejów jakim były np. ochrona i wsparcie miasta w działalności gospodarczej, ochrona zdrowia i zapewnienie wystarczającej ilość żywności mieli również obowiązki. Należało do nich odprowadzanie podatków od każdej sprzedaży czy wywozu towaru poza granice miasta. Właściwie to od nich zależał status miasta, ważne więc było, by się nie przeprowadzali, nie handlowali gdzieś indziej i przekazywali swoje umiejętności (oraz majątek!) kolejnym pokoleniom. 
<br/>&nbsp;<br/>
W ciągu jednego wieku w mieście pracowało kilku rzemieślników danej profesji, którzy stopniowo zaczęli się zrzeszać w grupy o pewnych zasadach ekonomiczno-prawnych, czyli w cechy. Każdy jego członek miał wsparcie innych mistrzów i wszyscy uzgadniali ceny oraz zasady sprzedaży, reguły nauczania czy obowiązki. Mieli swoje stemple, pieczęcie i proporce, na których znajdowały się symbole cechu określone przez władcę. Nikt, kto nie należał do cechu, nie miał prawa do sprzedaży towaru."
"ui_codex_cont_crime","Za najcięższe zbrodnie uważano morderstwa, kazirodztwo, fałszowanie pieniędzy, czary, rabunki i grabieże. Mniejszymi, ale również karanymi z urzędu przestępstwami, były m.in. wywoływanie zgorszenia, publiczne pijaństwo, oszustwa, niespłacanie długów, pomówienia i obraza honoru.<br/>&nbsp;<br/>
Za przestępstwa gardłowe karano powieszeniem (najczęstsza forma egzekucji mężczyzn, zwłaszcza przy recydywie) lub ścięciem głowy (zarezerwowane dla szlachty). Za morderstwa z rabunkiem zawsze karano łamaniem na kole, które jako ostrzeżenie pozostawiano na wzgórzu kata wraz z ciałem skazańca, dopóki zupełnie się ono nie rozłożyło. Kolejnymi formami egzekucji było spalenie na stosie (dla heretyków i fałszerzy), rozerwanie końmi, ćwiartowanie czy nabicie na pal. Kobiety najczęściej topiono lub w przypadku zabicia noworodka grzebano żywcem. Skazaniec przed egzekucją mógł być pozbawiony prawej ręki, którą ucinano w nadgarstku. Za ciężkie przestępstwa karano już w drodze na miejsce kaźni. Przestępców przywiązywano za nogi lub zaszywano w worze z krowiej skóry i wleczono za koniem.<br/>&nbsp;<br/>
Niektóre mniej poważne występki można było odkupić płacąc grzywnę. Ta wędrowała do kasy miejskiej lub częściowo jako odszkodowanie dla tego, komu stała się krzywda. Można było też wykupić się z morderstwa, o ile sprawca zapłacił głowszczyznę i wzniósł krzyż pokutny.<br/>&nbsp;<br/>
Szlachta znajdowała się właściwie poza prawem i strażnicy nie mogli na nią podnieść ręki, nawet gdy popełniała ciężkie przestępstwo. Osądzić i ukarać mógł ją jedynie król (co jednak zdarzało się dość często).<br/>&nbsp;<br/>
Niektóre występki przeciw porządkowi publicznemu karano pręgierzem, czyli wystawieniem na publiczne pośmiewisko na rynku. Dla ukaranego gorsza niż sam pręgierz była utrata honoru, która na nim i jego rodzinie ciążyła do końca życia.<br/>&nbsp;<br/>
Można jednak powiedzieć, że w czasach pokoju średniowiecze było o wiele bezpieczniejsze, niż wydawałoby się na podstawie filmów i książek. Przestępczość była o wiele mniejsza niż dzisiaj."
"ui_codex_cont_crisis_middle_age","Gdy zbliżał się koniec epoki, fundamenty, na jakich opierał się świat późnego średniowiecza, zostały mocno zachwiane. Stare prawdy przestały obowiązywać, pojawiły się nowe zagrożenia i niebezpieczeństwa. Kryzys ten dostrzec można było głównie w obszarach społecznym, politycznym i religijnym (kulturowym i intelektualnym). <br/>&nbsp;<br/>Epidemia dżumy pustoszyła Europę od połowy XIV wieku (chociaż Czechy w dużej mierze uniknęły najgorszego losu). Już wcześniej produkcja rolna znajdowała się w kryzysie: rolnictwo nie było w stanie wyżywić rosnącej populacji Europy. Na zachodzie kontynentu, między Anglią a Francją, toczyła się wojna stuletnia. W krajach nadbałtyckich Krzyżacy zaangażowali się w długoterminową wojnę przeciwko Polsce. Rosyjskie księstwa zostały opanowane przez mongolskich władców Złotej Ordy, a Imperium Osmańskie, które miało stać się głównym wrogiem Europy we wczesnym okresie nowożytnym, powoli rosło w siłę. Obok tych konfliktów na wielką skalę wybuchały liczne powstania chłopskie, zwłaszcza na Zachodzie. <br/>&nbsp;<br/>Uniwersalna jedność, ważny kamień węgielny średniowiecznego świata, została podważona papieskimi schizmami i długotrwałym niepowodzeniem w ich rozwiązaniu oraz innymi sporami wewnątrz Kościoła. Władza cesarska, która jako władza świecka stanowiła drugi - obok Kościoła - filar uniwersalnej jedności, ograniczała się do władcy ziem środkowoeuropejskich, zwłaszcza krajów niemieckich, o różnym realnym stopniu władzy."
"ui_codex_cont_desatek","Dziesięciną nazywano obowiązkowy podatek pobierany już od średniowiecza. Była płacona proboszczowi lub innej instytucji kościelnej. Jej nazwa pochodzi od jednej dziesiątej zbiorów. Mieszkańcy dóbr klasztornych mieli tego pecha, że musieli podatek płacić dwukrotnie – raz w formie dziesięciny, drugi jako obowiązkową opłatę za pobyt na ziemiach, będących majątkiem Kościoła."
"ui_codex_cont_devoutness","W okresie przedhusyckim do Kościoła należały rozległe posiadłości. Czasami swoją wartością przewyższaly one majątki ziemskich panów czy nawet samego króla. Kościół pobierał także wiele podatków, co prowadziło do konfliktów nie tylko między światem kościelnym a świeckim, ale także wśród samego duchowieństwa. <br/>&nbsp;<br/>
Oprócz księży, proboszczów i ich pomocników, stan duchowny reprezentowali także zakonnicy, arcybiskupi, urzędnicy kościelni. W sumie Kościół utrzymywał i zatrudniał około jednej dziesiątej populacji. Wysokie koszty utrzymania wraz z niemożnością zapewnienia zwykłym ludziom zarówno dobrobytu, jak i gwarancji późniejszego zbawienia doprowadziły w XIV w. do utraty zaufania do Kościoła jako instytucji. Tendencje te były dodatkowo poglębiane częstym pojawianiem się zarazy, jak i licznymi konfliktami wojennymi. Zaowocowało to pierwszymi oznakami ruchu reformacyjnego. Rozpowszechniła się aktywność „heretyckich” sekt i odnowiło się zainteresowanie starymi, pogańskimi tradycjami.<br/>&nbsp;<br/>
Msza w tych czasach była raczej okazją do spotkań towarzyskich, luzie chodzili na nią ze względu na możliwość spotkania się w szerszym gronie. Podczas niej rozmawiali, flirtowali czy finalizowali transakcje handlowe. Do zmiany doszło w czasie reformacyjnego ruchu husyckiego i powrotu do „prawdziwej pobożności”.<br/>&nbsp;<br/>
Na zmniejszanie się zaufania do Kościoła wpłynęły również pierwsze tłumaczenia Biblii na język czeski, dzięki którym idee zawarte w Piśmie Świętym mogły dotrzeć do niewykształconego ludu. W ten sposób wzniecone zostały pierwsze ogniska rewolucji."
"ui_codex_cont_disciple","Czeladnik był pomocnikiem rzemieślnika. Gdy chciał wyruszyć w świat, oferując swą pracę, musiał mieć ze sobą świadectwo potwierdzające zdany egzamin czeladniczy i narzędzia, których używał do swojego rzemiosła. Bardzo rzadko czeladnicy zostawali w jednym warsztacie przez cały rok. Zazwyczaj przebywali tam kilka tygodni z tygodniowym okresem wypowiedzenia. Jeśli czeladnik odszedł (uciekł) bez słowa, stawał się poniekąd wyjętym spod prawa. Cech wysyłał ostrzeżenia do innych warsztatów, gdzie nie mógł on potem liczyć na przyjęcie do pracy.<br/>&nbsp;<br/>
Uczniem zostawał chłopiec, którego mistrz w obecności pozostałych mistrzów cechowych uroczyście przyjmował na określony czas. Przyjęcie było możliwe po uiszczeniu opłaty w pieniądzach i wosku. Zamożniejsi uczyli się i służyli tylko rok, a biedniejsi musieli odpracowywać swój dług przez kilka lat."
"ui_codex_cont_dobyvani_KH","W grudniu 1402 r., gdy Wacław IV był więziony we Wiedniu, Zygmunt zaatakował Kuttenberg (Kutną Horę), który na początku następnego roku przejął i splądrował. Było to miasto lojalne wobec czeskiego króla, bronione z ogromnym poświęceniem przez swoich górników. Kiedy ci w końcu się poddali, zostali zapędzeni do obozu Zygmunta pod Kolinem. Następnie zmuszono ich do klęczenia przed nim w błocie, w poniżającym akcie błagalnym. Oprócz tego musieli zapłacić ogromne reparacje, a okolice miasta zostały splądrowane przez węgierskich żołnierzy.<br/>&nbsp;<br/> W skarbcu w Kuttenbergu znajdowały się nie tylko pieniądze, ale także klejnoty, złoto i srebro. Z późniejszym szacunków Wacława wynikało, że bogactwa zajęte przez Zygmunta były równe, ówczesnemu milionowi dukatów w złocie."
"ui_codex_cont_domaci_zvirata","W średniowieczu istotną część majątku stanowił żywy inwentarz, czyli konie, kozy, bydło i drób. Najcenniejsze były konie i do XII w. służyły tylko szlachcie do celów militarnych oraz jako lekka siła pociągowa. Zmiana nastąpiła na przełomie XII i XIII w., kiedy zaczęto ich używać jako zwierząt pociągowych i do uprawy roli.<br/>&nbsp;<br/>
W Czechach konie zaczęto podkuwać od XI-XII w. Do XIII wieku tylko przednie kopyta, później, kiedy konie zaczęły być wykorzystywane do cięższych prac, podkuwano wszystkie cztery.<br/>&nbsp;<br/>
W średniowieczu niemal każdy chłop pańszczyźniany wolał mieć krowę zamiast kawałka pola, więc nawet bezrolni mieli jedzenie dzięki mleku. Co ciekawe, w tych czasach produktami mlecznymi prawie nie handlowano. Po pierwsze prawie każdy miał własną krowę, a po drugie brakowało odpowiednich środków, by zachować ich świeżość.
<br/>&nbsp;<br/>
Owce hodowali zarówno wieśniacy, jak i szlachta, głównie dla wełny. Najbiedniejsi trzymali też kozy na mleko i sery.<br/>&nbsp;<br/>
Świnie przez cały rok pasły się w lasach, żywiąc się żołędziami i orzeszkami bukowymi. Średniowieczne świnie przypominały raczej dziki i miały niewiele wspólnego z dzisiejszymi różowymi zwierzętami. <br/>&nbsp;<br/>
Z drobiu najczęściej hodowano kury, rzadziej gęsi czy kaczki.<br/>&nbsp;<br/>
Cały dobytek chodził wolno po łąkach wokół wsi, ale w czasie chłodnych miesięcy zimował w domu, dzieląc izbę z ludźmi, równocześnie służąc domownikom jako „ogrzewanie”."
"ui_codex_cont_executioner","Zawód kata był znany już w starożytnym Egipcie i Rzymie, w Europie natomiast ponownie pojawił się dopiero w XIII w. Przedtem karę śmierci wykonywali sami sędziowie lub oskarżyciele, a nawet krewni skazanego, ewentualnie inne osoby. Wraz z pojawieniem się kata wszystkie egzekucje przypadły jemu. Chociaż kat na swoim rzemiośle zarabiał krocie, a dla każdego miasta posiadanie własnego kata było oznaką statusu, to sami kaci żyli na marginesie społeczeństwa. Byli oni w wielu kwestiach dyskryminowany. Mieli wydzielone miejsce w kościele i karczmie, nie mogli brać udziału w rozrywkach towarzyskich itd. Kontakt z nim dla zwykłego człowieka oznaczał utratę honoru.<br/>&nbsp;<br/>
Kat odpowiadał za takie kary jak wieszanie, łamanie kołem, ćwiartowanie, palenie i tortury, rozerwanie końmi czy ścięcie. Miał swoich pomocników, którzy pomagali mu w egzekucji i sprzątaniu ciał. Do innych obowiązków kata należała też praca rakarza, czyli hycla, który sprzątał martwe zwierzęta, łapał wałęsające się psy, a czasami po prostu sprzątał nieczystości z ulic. Kat czasami też doglądał miejscowego domu publicznego, trochę znał się na chirurgii, umiał leczyć złamania, nastawiać skręcone stawy kończyn lub w przypadku gangreny, dokonywać ich amputacji. Bywało, że pokątnie sprzedawał zabobonnym ludziom przedmioty związane z egzekucją, na przykład sznury czy palce wisielca lub amulety z jego włosów."
"ui_codex_cont_falsovani","W średniowieczu fałszowanie różnego rodzaju dokumentów było na porządku dziennym. Niewiele osób potrafiło pisać czy czytać, więc też niewiele ich było w stanie potwierdzić autentyczność danego zapisu. Możni o wysokiej pozycji społecznej zazwyczaj również nie byli piśmienni i dyktowali dokumenty swoim skrybom. Zatem zaufanie do słowa pisanego nie było wielkie i raczej liczono się z tym, że treść np. korespondencji może nie być prawdziwa. Z tego też względu, o wiele bardziej ufano przekazom ustnym, przysiędze i honorowi drugiej osoby."
"ui_codex_cont_fashion","[Odzież]<br/>&nbsp;<br/>Ubrania dla chłopów i prostego ludu musiały być przede wszystkim wygodne, wytrzymałe i praktyczne. Miały wystarczyć na lata i służyć podczas każdej pogody. Do podstawowych rzeczy należała prosta koszula i tunika. Mężczyźni zakładali sięgające kolan gacie czy lniane nogawice, kobiety nosiły pończochy. Zimą noszono grubsze suknie, peleryny z kapturami, futra i czapy. Głowę przed słońcem chronił słomiany lub filcowy kapelusz, a skórzane obuwie było prostego kroju. Wszystko raczej w kolorach naturalnych i bez ozdób. Wyjątkiem było ubranie odświętne, przeznaczone na okazje świąteczne i święta kościelne. W mieście odzienie miało większe znaczenie i odzwierciedlało status społeczny, majętność i przynależność do pewnej grupy, np. cechu rzemieślniczego, wojska czy czeladników.<br/>&nbsp;<br/>
Jako dodatków używano pasków, toreb, rękawic, czapek i innych nakryć głowy.<br/>&nbsp;<br/>
W Kingdom Come: Deliverance większość ubrań wykonano, opierając się o zachowane historyczne źródła, ilustrujące średniowieczną modę.<br/>&nbsp;<br/>
[Fryzury]<br/>&nbsp;<br/>W XIV i XV w. młode niezamężne kobiety miały długie włosy, nosiły je rozpuszczone lub zaplecione w warkocz. Mieszczanki przyozdabiały je wstążkami, rzemykami i wianuszkami. <br/>&nbsp;<br/>Starsze zamężne damy nosiły na głowie perłowe siateczki, białe lub kolorowe chusty oraz czepce.<br/>&nbsp;<br/>
Modni mężczyźni w XV w. nosili dłuższe, włosy, które zakręcali w loki i chętnie golili brodę. Głowę nakrywali kapeluszem, czapką lub kapturem.<br/>&nbsp;<br/>
[Biżuteria]<br/>&nbsp;<br/>W średniowieczu wyrabiano biżuterię z kamieni szlachetnych, drewna, skóry i metali. Złoto noszono raczej na szyi czy piersiach niż na rękach. Najpopularniejszą ozdobą były kolczyki i różne rodzaje krzyżyków czy różańców.<br/>&nbsp;<br/>
Biżuterię ozdabiano najczęściej wykorzystując motywy roślinne i zwierzęce, a przedstawienia figuralne często łączyły się z tematyką religijną.<br/>&nbsp;<br/>
[Pierścienie]<br/>&nbsp;<br/>W okresie późnego średniowiecza gustowano w pierścieniach, które miały charakter reprezentacyjny i symboliczny. <br/>&nbsp;<br/>
Wykonywano je z czystego metalu (zazwyczaj brązu, wyjątkowo ze srebrnej blachy czy miedzianego drutu) lub ozdabiano je kamieniami szlachetnymi. Pierścienie noszono na wszystkich palcach.<br/>&nbsp;<br/>
[Obuwie]<br/>&nbsp;<br/>W średniowieczu obuwie robiono nie tylko ze skóry (krowiej, cielęcej, koziej), ale też z trawy, słomy, łyka, drewna, sukna lub filcu. Ludność wiejska zazwyczaj w lecie chodziła boso. <br/>&nbsp;<br/>
Początkowo produkowano obuwie z jednego kawałka materiału, sznurowanego rzemykami na miarę. Podeszwy (lewą i prawą) obuwie uzyskało dopiero w połowie XIV w., obcasy czy też kliny pod piętą dodano w XV w. <br/>&nbsp;<br/>
W średniowieczu do najczęściej spotykanego typu obuwia należały sandały, które obejmowały całą stopę oraz pantofle na podeszwie z drewna lub korka. Szyte buty określano jako półbuty (niskie trzewiki) lub trzewiki (powyżej kostki)."
"ui_codex_cont_feudal","Feudalizm to system polityczny oparty na własności ziemi, który powstał już we wczesnym średniowieczu i nawiązywał do okresu upadku Cesarstwa Rzymskiego. Jego podstawą było lenno (feudum), czyli pewien obszar (teren, ziemia), które właściciel dzierżawił innym. Władca świecki lub kościelny był seniorem lennym (suwerenem) a ten, któremu dzierżawił on lenno, stawał się jego lennikiem (wasalem). Sam akt złożenia zwierzchnikowi hołdu lennego był uświetniany wieloma ceremoniami, podczas których lennik ślubował wierność i pomoc wojskową (ewentualnie także inne usługi) swojemu panu. Umowę mogła rozwiązać jedynie śmierć jednej ze stron albo drastyczne naruszenie jej warunków. Nie tylko senior mógł mieć kilku lenników, ale też wasal mógł mieć kilku panów. W przypadku wojny, zgodnie z umową, należało wybrać jedną ze stron.<br/>&nbsp;<br/>
Feudalizm regulował także stosunki między warstwami społecznymi. Dla tej najbiedniejszej, czyli poddanych chłopów, oznaczało to przede wszystkim spełnianie obowiązku pańszczyzny, czyli pracę na dzierżawionej ziemi dla swego pana za darmo. Płacili oni daniny i utrzymywali nie tylko swojego pana, ale również jego żołnierzy i urzędników lub klasztor. Nazywano to lennem, które stanowiło źródło utrzymania zwłaszcza dla szlachty. Część dzierżaw była dzierżawiona dalej, dzięki czemu wasal królewski stawał się zarazem seniorem swojego wasala."
"ui_codex_cont_fighting","Broń wykonana z drewna, kamienia, kości i rogów służyła ludzkości od czasów prehistorycznych. Początkowo wytwarzano broń kłującą, czyli włócznie, noże, strzały itd. Później, wraz z rozwojem metalurgii, pojawiła się broń biała taka jak sztylety, siekiery, miecze. Oprócz tego podziału wyróżniamy także broń miotaną, obuchową, miażdżącą, oblężniczą oraz pułapki. W średniowieczu nie brakowało też kopii, halabard i kusz. Na wsiach często za broń służyły narzędzia rolnicze. Od XIV w. zaczęto w Europie używać dział ładowanych prochem strzelniczym , który był w Chinach znany już od starożytności. Coraz większą popularność zdobywa także ogólnie broń palna. Zapiski o użyciu ręcznej broni palnej w Czechach pochodzą już z czasów panowania Wacława IV. Jej użycie zostało odnotowane w roku 1398 podczas oblężenia zamku arcybiskupa w Kyjach pod Pragą."
"ui_codex_cont_fisherman","Rybołówstwo było jednym z najbardziej tradycyjnych sposobów zdobywania pożywienia. Łowiono w rzekach i potokach, a dopiero od XIII wieku klasztory zaczęły zakładać rybniki, czyli rybne stawy, w których hodowano przede wszystkim karpie. Ryby uważano za posiłek postny i jako takie stały się podstawą jadłospisu podczas świąt kościelnych i dni postnych (a stanowiły one niemal jedną trzecią roku). Hodowla ryb na większą skalę rozpowszechniła się na ziemiach czeskich w XV i XVI w. 
<br/>&nbsp;<br/>
Do połowu używano różnych narzędzi i pułapek takich jak kości, kosze wiklinowe, kosze bez dna, wędki ze sznurkiem, patyków z haczykiem, sieci konopnych z kamiennym balastem. Każda rzeka należała do króla, a miasto tylko ją dzierżawiło. Łowienie było dozwolone tylko w określonych dniach i godzinach. Niektórzy szlachcice jednak, wbrew zarządzeniom, zakazywali mieszczanom połowu pod groźbą kary śmierci.
<br/>&nbsp;<br/>
Sieci zarzucano w ciągu dnia, ponieważ w nocy połów był zakazany. Na wędkę mogli łowić również ci, którzy nie mieli pozwolenia na połów sieciami, ponieważ wędkowanie zazwyczaj nie kończyło się złapaniem zdobyczy."
"ui_codex_cont_food","W średniowieczu, zarówno w wiejskich chatach, jak i na królewskich zamkach, korzystano przede wszystkim z lokalnie dostępnych produktów spożywczych, zwłaszcza warzyw. Spożywano głównie wielkie ilości kapusty, cebuli, pasternaku, rzepy, brukwi, buraków, czosnku, w mniejszej ilości marchwi, selera, pietruszki, ogórków i arbuzów. Spośród nasion strączkowych popularne były fasola, soczewica, bób i groch. Spożywano także jabłka, gruszki, czereśnie, wiśnie, śliwki, orzechy oraz nasiona i zboża. Jajka, mleko i sery były dostępne przez cały rok. W zależności od możliwości finansowych, dostępności i pory roku jadano także dziczyznę, drób i ryby. Dietę wzbogacano także produktami importowanymi takimi jak przyprawy, owoce czy używki. Wśród nich występowały najczęściej szafran, daktyle, figi, gałka muszkatołowa, pieprz, cukier, imbir i kardamon. Potrawy przyprawiano olejem, octem, solą, miodem i ziołami.<br/>&nbsp;<br/>
W XIV I XV w. najpopularniejszymi potrawami były gęste zupy, kasze i sosy, w których maczano chleb. Pieczywo było żytnie i ciemne, ponieważ pieczono go z mąki z pełnego przemiału. Białe pieczywo z oczyszczonego ziarna jadano tylko na dworach.<br/>&nbsp;<br/>
Podczas biesiad nie mogło zabraknąć potraw z ryb, na przykład śledzi, pieczonego mięsa, kiełbas, mięsa mielonego, kaszanki i nasion strączkowych. Desery sporządzano z migdałów, marcepanu, słodkich kasz z owocami gotowanymi w mleku lub z dodatkiem śmietany. Zjadano dżemy i przetwory, pieczonyche, surowe lub suszone owoce. Na stoły trafiały także kołacze.<br/>&nbsp;<br/>
Na wsiach większość potraw składała się z kaszy podawanej na wiele sposobów. Mięso było drogie, a łowy w lasach zakazane. Zwierzyna łowna była własnością panów i z tego powodu mięso w diecie zastepowano najczęściej rybami.<br/>&nbsp;<br/>
W czasach średniowiecza wiele dziś powszechnych składników było niedostępnych w Europie, na przykład ziemniaki, pomidory, kukurydza, papryka czy ryż. Trafiły one na stary kontynent dopiero po odkryciu Ameryki lub były importowane z Azji."
"ui_codex_cont_glejt","„Glejt” czy też „list żelazny” był dokumentem wydawanym przez członka wyższej warstwy, gwarantującym jego posiadaczowi bezpieczeństwo. Zazwyczaj zapewniał ochronę na określonym terytorium podczas podróży. Czasami glejt wspierała zbrojna eskorta. Na przykład, Jan Hus miał list żelazny od Zygmunta Luksemburskiego, gdy jechał na sobór do Konstancji. Faktycznie, przeżył podróż w dobrym zdrowiu, ale nie ocalił on go przed śmiercią na stosie, zasądzoną przez sąd kościelny."
"ui_codex_cont_gravedigger","Grabarz zajmował się grobami oraz ich otoczeniem i był to zawód dziedziczny. Zajmujący się tą profesją mieszkał w chacie bezpośrednio na cmentarzu, tuż przy głównym wejściu. Swoją pracę wykonywał nie tylko we wsi, w której mieszkał, ale także w innych należących do parafii. Grabarstwo należało do prac, które nie cieszył się szacunkiem. Osoba uprawiajaca ten zawód musiała żyć na marginesie społeczeństwa. Z grabarzem spotykał się jedynie ksiądz. "
"ui_codex_cont_heraldika","Heraldyka to nauka o herbach i symbolach. Rządzi się ona niezmiennymi regułami, a jej znajomość była ważną częścią wykształcenia szlachty i rycerzy. W średniowieczu znajomość heraldyki była koniecznością, ponieważ w Europie żyło tyle rodów szlacheckich, że niemożliwe było znać je wszystkie na pamięć. Korzystając z zasad i symboli tej nauki, można było określić na podstawie chorągwi czy symbolu na tarczy, do którego rodu należy ich właściciel. Uproszczonymi znakami herbowymi posługiwały się straże miejskie czy jednostki wojskowe. Dzięki tym oznaczeniom można było rozpoznać, któremu feudałowi podlegały."
"ui_codex_cont_hospoda","Czeskie słowo „hospoda” oznaczające oberżę najprawdopodobniej pochodzi od łacińskiego słowa „hospes” - gość, „hospitium”- gościnność, schronienie. Jednak bardziej prawdopodobna jest etymologia od starosłowiańskiego „gospód, gospodja” - pan domu.<br/>&nbsp;<br/>Karczmy były integralną częścią wszystkich średniowiecznych wiosek. Początkowo piwo było warzone w tzw. „mazhausie”, czyli na parterze miejskiego domu, którego właściciel posiadał prawa do warzenia piwa. Karczmy pojawiły się nieco później, w dobie pełnego średniowiecza. Były one miejscem zabaw, spotkań towarzyskich, handlu czy noclegów. Niektóre karczmy miały pokoje dla nocujących gości, stajnie i pomieszczenia dla wozów. Nazywano je oberżami (zajazdami) i znajdowały się poza miastem, na rozstajach dróg lub przy szlakach handlowych. Miejsca siedzące znajdowały się zazwyczaj na zewnątrz, a nie w środku.<br/>&nbsp;<br/>
Ponoć król Wacław IV chętnie odwiedzał karczmy i oberże, by posłuchać, co miejscowi ludzie o nim mówią. W ten sposób sprawdzał również, czy właściciele przestrzegali jego zarządzeń.<br/>&nbsp;<br/>
W średniowieczu nikt nie stronił od alkoholu. O Niemcach, Rosjanach i Czechach krążyły po Europie legendy, ile są w stanie wypić. Oficjalnie karczmy zamykano o zmierzchu lub w momencie, gdy straż nocna rozpoczynała swoje patrole. Najczęściej biesiadowano jednak aż do wczesnych godzin porannych. <br/>&nbsp;<br/>
W KCD staraliśmy się zachować wizerunek średniowiecznych karczm zgodny z zachowanymi dokumentami."
"ui_codex_cont_housing","Podstawę średniowiecznego domu, zarówno miejskiego, jak wiejskiego, stanowiła kuchnia, przedpokój i izba mieszkalna (świetlica). Wszystko mieściło się na parterze. Od XV w. zaczęto dodawać kondygnacje i zaczęły pojawiać się pierwsze domy piętrowe. Ściany były izolowane od zewnątrz gliną, która chroniła dom również przed pożarem. Okna, robiono bardzo małe lub w ogóle ich nie było, aby ograniczyć straty ciepła.
<br/>&nbsp;<br/>
Działka zazwyczaj była ogrodzona płotem, a na podwórze prowadziły szerokie wrota dla wozu z zaprzęgiem. Do domu przybudowywano zabudowania gospodarcze takie jak chlewy, stajnie, wychodki, piece i wiaty na drewno lub magazyny żywności. Odpadki wynoszono przed dom, na pole lub do wykopanych dołów. Przed domem, nad dołami stawiano wychodki.<br/>&nbsp;<br/> Typowy wiejski jednopiętrowy, trzyizbowy dom miał drzwi wejściowe od strony podwórza, które prowadziły do środkowego pomieszczenia, stąd prowadziło wejście do głównej izby. Domy były drewniane, zakładane na kamiennych fundamentach. Świetlica, czyli główne pomieszczenie wiejskiego domu, służyła do mieszkania i jako kuchnia, w której znajdował się piec i palenisko. Nad paleniskiem był wywiew, prowadzący na poddasze. Inne pomieszczenia służyły jako składy zboża, narzędzi, jedzenia w skrzyniach lub dzbanach <br/>&nbsp;<br/>
Do oświetlenia używano łuczyw, ceramicznych kaganków, a zwłaszcza ognia z pieca. Podłogę tworzyła udeptana glina często wymieszana ze słomą, liśćmi lub sierścią zwierząt. Dach pokrywano strzechą (wiązki słomy żytniej lub wikliny, często podwójne) albo gontem. Przed domem znajdował się ogród oraz podwórze z zabudowaniami gospodarczymi, gdzie trzymano żywy inwentarz."
"ui_codex_cont_hradiste","Grodziska były to obwarowane osady różnej wielkości, zakładane od czasów neolitu po wczesne średniowiecze. Budowano je wykorzystując naturalne ukształtowanie terenu przy drogach wodnych, na wyspach czy pagórkach. Wewnątrz fortyfikacji najczęściej znajdował się budynek główny, czyli gród (od słowa grodzenie). Zabudowania w grodziskach były zazwyczaj drewniane, całość była otoczona przez mury, palisady i fosę. Grodzisko pełniło funkcję obronną i strategiczną w czasie wojny, a także było miejscem przystanku w podróży handlowej czy stacją dla przeładunku towarów."
"ui_codex_cont_hroznata_z_uzic","W latach 1284-1286 był najwyższym burgrabią w Czechach. Posiadał majątki w Ratajach, Użycach, Czekanowie, młyny w Ledeczku, Talmberku, Chuchelniku i wiele innych.<br/>&nbsp;<br/>
Doczekał się trzech synów Arnoszta, Hermana i Zawisza. Arnoszt nazywał siebie „panem z Talmberka” podług swojej siedziby. Herbem rodowym panów z Talmberka były na czerwonym polu dwa srebrne liście lilii zwrócone ku sobie, nad tarczą czerwony hełm w koronie, zwieńczony dwoma orlimi skrzydłami, zwróconymi ku sobie."
"ui_codex_cont_hunter","W średniowieczu polowania bywały nie tylko formą rozrywki, ale również źródłem sporych dochodów dla króla i szlachty, która posiadała lasy. Królewscy łowczy byli także leśnikami, a co za tym idzie, oprócz doglądania zwierząt zajmowali ochroną samych lasów. Obowiązywał w nich zakaz polowań na jelenie, łanie, dziki i inną grubą zwierzynę, a ich zabijanie traktowano jako przestępstwo. Podlegało ono wysokim grzywnom, a w przypadku recydywy nawet karze cielesnej. To samo dotyczyło nielegalnej wycinki drzew i zbierania drewna. Wielu wieśniaków wychodziło jednak z założenia, że są tak biedni, iż nie mają wiele do stracenia. Często kończyło się to konfliktami z łowczymi, gdy ci przyłapywali wieśniaków na gorącym uczynku."
"ui_codex_cont_hygiena","Dostateczne zapasy wody pitnej były w średniowiecznych miastach niezwykle istotną kwestią. Mieszczanie często rozwiązywali ten problem, kopiąc studnię na działce przy swoim domu lub wręcz w piwnicy. Oprócz tego, istniały też studnie publiczne. Podobne rozwiązanie stosowano na zamkach, gdzie drążono studnie zasilane wodą z pobliskich strumyków. Studnie na zamku mogły osiągać ogromne głębokości, nawet do 100 metrów. Kopanie studni było bardzo kosztowne i nie wszędzie możliwe. Tańszym rozwiązaniem było wybudowanie zbiornika, który przypominał studnię, ale nie był zasilany żadnym stałym źródłem wody. Najczęściej taką cysternę napełniano uprzednio filtrowaną deszczówką.<br/>&nbsp;<br/>Wodę trzeba było nie tylko pozyskać, ale także należało ją jakoś odprowadzić. Budowanie prostych rynsztoków regulowały zarządzenia rajców miejskich, nakazujące, żeby były one pogłębiane, czyszczone, prowadzone jak najkrótszą drogą i zakryte od góry. W miastach do odprowadzania wody służyły otwarte rowy, wyściełane drzewem wzdłuż brukowanych ulic. Taki system odprowadzania nieczystości był nieprzyjemny dla mieszkańców, stanowił źródło odoru, chorób i epidemii. Dlatego rowy były stopniowo zakrywane, a później zaczęto budować murowaną kanalizację, odprowadzającą z ulic i dachów domów deszczówkę do najbliższego cieku wodnego lub stawu. Nawracające epidemie, które szalały w Europie, wymusiły w późniejszych czasach, zastosowanie bardziej radykalnych rozwiązań."
"ui_codex_cont_hygiene","Od XIII w. nieczystości wyrzucano za domostwo lub zakopywano w dołach. Kloaka składała się z jamy przykrytej drewnianą konstrukcją ze stołkiem lub tylko z deską. Istniały systemy odprowadzania wody, nie brakowało też wolnostojących latryn czy wychodków (tzw. sławojek) czy szaletów na zamkach.<br/>&nbsp;<br/>
Niczym nadzwyczajnym nie były toalety wspólne dla kilku domów. Na niegościnnych i źle ogrzewanych zamkach czasami pojawiały się też łazienki z wannami lub nawet basenikami. Kąpiel kusiła nie tylko ze względu na możliwość obmycia ciała, ale też stanowiła czystą rozrywkę. W domach prywatnych łazienka była oznaką luksusu i wysokiego statusu społecznego. Nie oznaczało to jednak, że bogatsi mieszkańcy myli się częściej. Raczej częściej mogli się przebierać w czystą odzież.
<br/>&nbsp;<br/>
Do najczęstszych czynności higienicznych należało mycie rąk, nawet w najbiedniejszych domostwach znajdowała się balia z dzbanem z wodą lub wiszący zbiornik na wodę z kurkiem. Najczystsi byli ludzie na wsi, ponieważ często myli się w stajniach lub w rzekach. 
<br/>&nbsp;<br/>
Kościół był raczej przeciwny oczyszczaniu ciała, dlatego swoim księżom i mnichom pozwalał na kąpiel tylko dwa razy w roku - na Boże Narodzenie i na święto któregoś z patronów. W każdym mieście funkcjonowały łaźnie publiczne, do których ludzie chodzili się nie tylko umyć, ale też w celach towarzyskich. Wbrew błędnym wyobrażeniom pruderia wówczas nie była zbyt powszechna i łaźnie były wspólne dla kobiet i mężczyzn. Nawet biedota miejska czy studenci miała prawo do odwiedzania łaźni na koszt miasta."
"ui_codex_cont_charita","Przez określenie „charytatywność” rozumiano niesienie pomocy bliźnim. Ikonografia chrześcijańska ukazuje ją pod symbolem pelikana, który własnym mięsem karmi swoje młode. Społeczeństwo, inspirowane kazaniami w kościele i opowieściami biblijnymi wyrażało swoje współczucie poprzez jałmużny, bezpłatną pomoc lekarską, karmienie i pojenie winem biednych lub podróżnych, czasami też banitów. Liczono na to, że takie akty miłosierdzia zagwarantują zbawienie i miejsce w niebie. Często jednak, bardziej niż o akt miłosierdzia chodziło o formalny odpust. Kościół często zakładał szpitale, noclegownie, hospicja, ale też udzielał prawa łaski więźniom. Biedota miała przyzwolenie na żebranie pod kościołami i na koszt miasta, co najmniej dwa razy w roku, mogła skorzystać z łaźni."
"ui_codex_cont_inquisition","Inkwizycję powołano w XII wieku głównie w odpowiedzi na szeroko rozpowszechniony ruch heretycki albigensów (katarów). Chociaż pierwotnie miała służyć jako narzędzie dyscyplinowania duchowieństwa, później (po IV Soborze Laterańskim w 1215 r.) jej główną misją stała się walka z herezją. Inkwizycja papieska w latach 30. XIII wieku była podporządkowana bezpośrednio papieżowi, a zatem stała się mniej lub bardziej odrębną władzą, ponieważ odpowiadała tylko przed sobą i papieżem. <br/>&nbsp;<br/>Głównym zadaniem inkwizycji było poszukiwanie heretyków, przesłuchiwanie i skazywanie ich lub odpuszczanie im ich win, a także oddawanie winnych władzom świeckim w celu ich ukarania. Termin „inkwizycja” pochodzi od łacińskiego słowa „inqusitio”, które oznacza pytać lub badać.<br/>&nbsp;<br/>Kiedy inkwizytor przybywał do diecezji, zazwyczaj składał sprawozdanie biskupowi, a następnie odprawiał uroczystą mszę i wygłaszał kazanie. Następnie słuchał doniesień o herezji. Heretycy otrzymywali okres łaski (trwający zwykle od 10 do 30 dni), mogli się wtedy przyznać do winy i błagać o przebaczenie. Inkwizytor poddawał ocenie otrzymane doniesienia i przeprowadzał procesy, które potwierdzały oskarżenia lub oczyszczały podejrzanego z zarzutów. <br/>&nbsp;<br/>
Chociaż inkwizycja często kojarzy się z okrutnymi procedurami, fanatyzmem i głębokim lękiem przed inkwizytorami, to w rzeczywistości koncentrowała się na racjonalizacji i legalizacji procesów heretyków, na tłumieniu praktyk przeprowadzania różnego rodzaju prób. Dlatego procesy inkwizycyjne opierały się głównie na zeznaniach i przesłuchaniach oskarżonych. Oskarżeni nie mieli jednak prawie żadnych praw i mogli być poddawani torturom.<br/>&nbsp;<br/>Czasami donoszenie inkwizycji na określonych ludzi traktowano jako środek do rozwiązywania osobistych sporów i to właśnie od decyzji inkwizytora zależało, jak skarga zostanie rozpatrzona. Jednak proces inkwizycji zapewniał, że oskarżenia wysunięte przez osoby mające osobisty konflikt z oskarżonym nie będą brane pod uwagę. <br/>&nbsp;<br/>Proces i wszelkie ujawnione w jego trakcie informacje nie były podawane do wiadomości publicznej. Poza przestrzeganiem zasady zachowania tajemnicy, także z zasady skrupulatnie notowano i przechowywano wszelkie fakty i ustalenia sądu inkwizycyjnego. Zapisy te były później sprawdzane przez inne osoby obecne na procesie, aby zapobiec manipulacji zeznaniami.<br/>&nbsp;<br/>W KCD staraliśmy się pokazać przebieg rzeczywistego procesu, ale nieco lżej potraktowaliśmy zasadę zachowania tajemnicy, ponieważ pozwoliliśmy Henrykowi odgrywać aktywną rolę w postępowaniu. Przyspieszyliśmy również cały proces.
"
"ui_codex_cont_jan_hus","[ok. 1370 - 6.7.1415]<br/>Jan Hus był księdzem i filozofem, jednym z najważniejszych czeskich reformatorów Kościoła i kaznodziei. Jego prace, zainspirowane rozprawami teologicznymi Johna Wycliffa, odegrały kluczową rolę w położeniu podwalin pod reformację.<br/>&nbsp;<br/>
Od roku 1398 szerzył swoje nauki na Uniwersytecie Praskim, ale już w roku 1403 niemieccy profesorowie oskarżyli go o herezję. Sześć lat później, w efekcie dysput teologicznych, Uniwersytet Praski musiało opuścić niemal dwadzieścia tysięcy doktorów i studentów.
Od roku 1402 Hus nauczał w Kaplicy Betlejemskiej w Pradze, gdzie wszystkie kazania wygłaszano nie po łacinie, a po czesku. Miejsce to stało się ośrodkiem reformacji w Czechach.
Ze względu na swój kontrowersyjny stosunek do Kościoła i poglądy dotyczące moralności kleryków, Hus był prześladowany i w końcu oskarżony o herezję na Soborze w Konstancji, za co spłonął na stosie. Wyznawcy idei reformatorskich po wydarzeniu w Konstancji połączyli swoje siły, co doprowadziło do wybuchu wojen husyckich (1420-1434)."
"ui_codex_cont_jan_sokol","[ok. 1355 – 28. 9. 1410]<br/>Jan Sokół z Lamberka, syn Jarosława z Kninic i przyjaciel Radzika Kobyły, był morawskim dowódcą wojskowym, sprawującym funkcję ziemskiego hejtmana (starosty). Aktywnie włączał się w wewnętrzne spory członków dynastii luksemburskiej, wspierając Wacława IV, pojmanego w niewolę w 1402 r. przez swego brata, Zygmunta. Jak tylko rok później czeski król odzyskał wolność, ofiarował Sokołowi za jego wierność wieś Horky i zamek Skalicę pod Kostelcem w Czechach. W 1404 r. Jan walczył przeciw Zygmuntowi pod Znojmem.<br/>&nbsp;<br/>
Jako członek drużyny Wacława, w roku 1409, spotkał się z Janem Żiżką, z którym brał udział w bitwie przeciwko szlachcie z Rożemberka. Walczył również pod Grunwaldem po stronie koalicji polsko-litewskiej. Prawdopodobnie został otruty podczas biesiady po wygranej w bitwie, na dworze polskiego króla Władysława Jagiełły."
"ui_codex_cont_jan_z_predboric","Był pierwszym proboszczem w Przedborzycach, a później reprezentantem opatów z Brzewnowa i Ostrowa w Rzymie. Mógł między innymi pobierać dziesięciny w ich imieniu.<br/>&nbsp;<br/>
W roku 1391 został opatem w klasztorze w Nezamyslicach.<br/>&nbsp;<br/> 
W KCD wzorowaliśmy na nim postać wikariusza, który ściga heretyków."
"ui_codex_cont_jaroslav","Jarosław z Bezmířa (lub z Beneszowa) został mianowany biskupem pomocniczym Sarepty przez papieża Bonifacego IX w 1394 r. Był bakałarzem teologii, co na ówczesne czasy stanowiło bardzo wysoki poziom wykształcenia. Studia ukończył mniej więcej w latach 1403-1409. <br/>&nbsp;<br/>Inkwizytorem został przed 1408 rokiem. W latach 1409-1410 bronił przed Kurią Rzymską stanowiska i czynów praskiego arcybiskupa Zbynka Zajica z Hasenburka w procesie przeciwko naukom Jana Wycliffe'a.<br/>&nbsp;<br/>Jako inkwizytor wdał się w konflikt z Janem Husem i jego postępowymi pomysłami, a później wziął udział w procesie w Bolonii, w wyniku którego potępiono i spalono książki Johna Wycliffe'a. Został również wymieniony jako świadek w dokumencie domagającym się ostrzejszego potępienia wobec Jana Husa za nieuczestniczenie w procesie bolońskim (mimo że ten sam się tego domagał).<br/>&nbsp;<br/>Od tego czasu niewiele wiemy o dalszych losach Jarosława. Zakłada się, że zamieszkał za granicą.<br/>&nbsp;<br/>Inkwizycja papieska działała w Czechach od 1257 r., kiedy na prośbę króla Przemysła Otakara II przybyli dwaj inkwizytorzy franciszkańscy. Jej działalność trwała z przerwami aż do rewolucji husyckiej. <br/>&nbsp;<br/>W KCD postanowiliśmy wykorzystać postać Jarosława jako bardzo aktywnego inkwizytora, chociaż gra toczy się w czasie, gdy jeszcze nie został powołany i nie działał jako inkwizytor papieski (przynajmniej według źródeł historycznych). Jako biskup tytularny mógł jednak przewodniczyć procesom, jeśli było to wymagane."
"ui_codex_cont_jatka","Rzeźnia, czyli tzw. jatki, znajdowała się na skraju miasta. Tylko tu, ze względu na zapach i nieczystości, można było dokonywać uboju zwierząt, a w jej okolicy budowano kramy z mięsem. Zwierzęta kontrolował mistrz cechu i wyłącznie wtedy, gdy uznał, że bydło jest zdrowe, rzeźnicy mogli je ubić i sprzedawać. Ubój w innym miejscu był karany grzywną."
"ui_codex_cont_jedy_otravy","Dość powszechny sposób rozwiązywania problemów natury społeczno-politycznej.<br/>&nbsp;<br/>
Najczęściej używanymi truciznami były alkaloidy zawarte w bieluniu, lulku czarnym, szaleju lub trujących grzybach, które dodawano do jedzenia lub napojów. Do najpopularniejszych ziół należały afrodyzjaki (wywołujące podniecenie seksualne), środki poronne (wywołujące poronienie), uśmierzające ból, antyseptyczne (niszczące bakterie), wspomagające trawienie, przeczyszczające, narkotyki o działaniu usypiającym i uspokajającym lub toniki o działaniu regenerującym i odżywiającym organizm. Jednym z najgorszych rodzajów zatrucia pokarmowego, które dotykało znaczną część ludności wiejskiej, było to, wywołane spożyciem żyta skażonego sporyszem. Zanim odkryto jego prawdziwe przyczyny ofiarą fałszywych oskarżeń padły tysiące ludzi. Nierzadko głównym podejrzanym stawała się miejscowa „czarownica”. Sporysz w dawce nieśmiertelnej wywołuje delirium i halucynacje. Zresztą często za powstawaniem przesądów i uprzedzeń stało właśnie zatrucie środkami psychodelicznymi używanymi do sporządzania naparów i maści."
"ui_codex_cont_jizda_kun","W średniowieczu konno jeżdżono tylko okrakiem, zarówno kobiety, jak i mężczyźni. Rycerze jeździli wyłącznie na ogierach, a jazda na klaczy uważana była za rycerskie wykroczenie. Do kierowania koniem i zarazem jako oznakę władzy noszono ostrogi. Mogły one być zakładane osobno lub mocowane do butów na stałe. Wędzidła do sterowania koniem pierwotnie miały kształt przegubów z pełnymi dwuczęściowymi wędzidłami z kółkami. W XV w. zastąpione zostały modelem tulejkowym, potem drążkowym. Kopyta konia były chronione podkowami.<br/>&nbsp;<br/>
Do ochrony jeźdźca podczas jazdy konnej w czasie walki służyła specjalna zbroja zwana brygantyną, składająca się z płytek, połączonych nitem. Uprząż konia bojowego lub turniejowego ważyła ok. 2,5 kg, ale pełny niesiony przez niego ekwipunek wraz z jeźdźcem i jego zbroją, mógł osiągnąć wagę nawet ponad 200 kg.<br/>&nbsp;<br/>
Na jazdę konną mogła sobie pozwolić tylko szlachta. Poza tym, koni używano raczej do zaprzęgów czy ciągnięcia wozów."
"ui_codex_cont_jmena_prijmeni","Do XIII w. w Czechach czy Polsce najczęściej wybierano słowiańskie imiona, przeważnie o pochodzeniu pogańskim. Prosty lud używał imion krótkich i łatwych, jak Odolen, Dobrosz, Chwał. Nadawano je zgodnie z przynależnością klasową. Imiona złożone takie jak Dargomira (komu jest mir, czyli pokój, darem), Bolesław (więcej sławy, sławniejszy) czy Ludmiła (czyli miła dla ludu) były zarezerwowane wyłącznie dla członków panującego rodu i szlachty. Imiona chrześcijańskie miały pochodzenie łacińskie (Paweł, Sylwester, Florian), hebrajskie (Jakub, Daniel, Jan) lub greckie (Andrzej, Mikołaj, Piotr). <br/>&nbsp;<br/>
W czasie całkowitej hegemonii Kościoła można było nadawać tylko imiona niektórych chrześcijańskich męczenników. W miastach i wsiach nadawano imiona takie jak Jan, Piotr, Małgorzata, Katarzyna lub Anna, a szlachta jako przywilej pozostawiała sobie możliwość nadawania imion typu Zofia, Eliza, Jakub, Ulryk albo Herman. Dodatkowo pojawiała się informacja o siedzibie rodowej, stanowisku społecznym lub kościelnym, czy o relacji z krewnymi, np. Dziwisz z Talmberka, Jan Ptaszek z Pirksztajnu, Hanusz z Pirksztajnu, syn Henryka. Czasami oprócz imienia i siedziby (rodowej, gminnej) pojawiał się przydomek, np. Jan Zając z Waldeka, Jan Młodszy z Hradca.<br/>&nbsp;<br/>
Wyż demograficzny i ograniczona ilość imion spowodowało powstawanie dzisiejszych nazwisk. Nazwiska pochodziły od miejsca, gdzie dana osoba mieszkała (Górski, Leśny, Skalny, Górny, Dolny), od zajęcia (Furman, Młynarz, Kowal), od cech fizjonomicznych (Wielkogłowy, Niski) lub tworzono je od imion ojca (Dawidek, Janeczek) lub matki (Maryjny)."
"ui_codex_cont_klasterni_hier","Struktura zakonu Benedyktynów nie była scentralizowana. Wszystkie jego konwenty były autonomiczne (niezależne), a poszczególne klasztory nazywano opactwami, od stojącego na jego czele opata. Mniejszymi jednostkami organizacyjnymi były probostwa, na czele których stał proboszcz.<br/>&nbsp;<br/>
Opat często podróżował w interesach króla lub papieża, a także załatwiał sprawy handlowe zakonu. Mógł więc w podróżach przebywać przez dłuższy czas, a wówczas jego funkcję sprawował przeor.<br/>&nbsp;<br/>
Pozostali mnisi w klasztorze pełnili różne role. Byli tam strażnicy, dzwonnicy, cyrkatorzy. Zadaniem tych ostatnich było obchodzić cały teren opactwa w czasie obowiązkowej pracy i czytania, i sprawdzać, czy nikt się nie obija, i czy przestrzegane są cisza i porządek. Zarządzaniem zajmowali się bracia preceptor czy też kantor, który odpowiadał za szkolenia mnichów w śpiewie kościelnym oraz za nabożeństwa. Zaopatrzeniem w żywność, napoje i drewno dla zakonników i ich gości zajmował się zarządca klasztornej piwnicy, czyli brat piwniczny. Nad księgami i kwestiami finansowymi czuwał skarbnik. Infirmariusz przyjmował chorych mnichów i opiekował się nimi.<br/>&nbsp;<br/>
W klasztorze św. Prokopa za opata Piotra (1377–1405, czyli w czasie naszej gry) mieszkało około 30 mnichów. Ich imiona w grze pochodzą z zachowanych spisów braci, którzy w tamtym czasie faktycznie tam przebywali."
"ui_codex_cont_knihy","Już w starożytności gromadzono i chroniono dokumenty pisane. Chociaż barbarzyńcy wiele z nich zniszczyli po zdobyciu Rzymu w V wieku, to wiele cennych rękopisów zachowało się dzięki światowi arabskiemu.
<br/>&nbsp;<br/>
Pisano na różnych materiałach takich jak kawałki sukna, papirus czy pergamin (delikatna skóra zwierzęca). Pergamin był drogi, dlatego używano go przede wszystkim do spisywania kodeksów i przywilejów, ze względu na jego zdecydowanie większą żywotność. Najczęściej używanym materiałem piśmienniczym był papier. Do pisania używano piór, rylców, pędzli lub trzciny, węgla lub kredy.<br/>&nbsp;<br/>
Kopiowanie ksiąg było obowiązkiem mnichów. Każda księga była unikatowa, starannie ilustrowana. Tekst był uzupełniany opisami, iluminacjami, a całość ręcznie oprawiano. Produkcja księgi trwała wiele lat, dlatego był to towar niezmiernie drogi. Główne dzieła tych czasów powstawały po łacinie, ale w średniowieczu zaczęła się pojawiać też literatura pisana w językach narodowych. Księgi były bardzo ciężkie (dlatego trudno je było ukraść) i zawierały dużą ilość stron. Tworzono zarówno formy miniaturowe, podręczne, jak też takie, których jeden człowiek by nie udźwignął.<br/>&nbsp;<br/>
Nie tylko ze względu na wartość, ale i w celu ochrony przed zniszczeniem ważne księgi często przechowywano w skrzyniach lub niszach. Dopiero później powstały biblioteki pulpitowe, w których księgi przykuwano do pulpitów łańcuchami.<br/>&nbsp;<br/>
Biblioteki były potrzebne również w urzędach i miejscach nauki, zwłaszcza na uniwersytetach. Największe zbiory miały np. Sorbona, Oksford czy Uniwersytet Praski, któremu księgi podarował sam cesarz Karol IV. Szlachta czy duchowieństwo również chwalili się swoimi prywatnymi zbiorami, chociaż nie każdy z nich potrafił czytać."
"ui_codex_cont_koncil","Sobory ekumeniczne były to zgromadzenia przedstawicieli Kościoła, którzy rozprawiali i dyskutowali na tematy wiary oraz zajmowali się zarządzaniem nim. Na przykład Wielki Sobór w Konstancji (1414-1418), który trwał cztery lata, zajmował się sprawami papieskiej schizmy (rozłamu w Kościele katolickim) oraz reformacji, m.in. skazując Jana Husa na spalenie na stosie pod zarzutem szerzenia herezji."
"ui_codex_cont_kosovo_pole","15. 6. 1389 w bitwie na Kosowym Polu stanęły naprzeciwko siebie chrześcijańska armia prowadzona przez serbskiego księcia Łazarza Hrebeljanowicia księcia Vuka Brankovicia i bośniackiego króla Tvrtka I Kotromanicia przeciw armii osmańskiej sułtana Murada I i jego synów. Była to decydująca bitwa bez jasno określonego zwycięzcy, która jednak w rezultacie wzmocniła pozycję Osmanów na nowo zdobytych terenach w Europie."
"ui_codex_cont_kostel_vybava","Na wyposażenie kościoła składały się naczynia liturgiczne wykorzystywane podczas mszy, rzeźby, obrazy i freski, które niepiśmiennemu ludowi przybliżały historie biblijne i przepisy kościelne. 
<br/>&nbsp;<br/>
Ambona – podwyższona platforma, z której ksiądz wygłaszał kazania lub z której czytano. <br/>
Ołtarz – miejsce składania ofiary. Może być główny lub boczny, często bogato zdobiony <br/>
Cyborium – naczynie do przechowywania poświęconej Hostii <br/>
Kielich – przyjmuje się z niego wino (przemienione w krew Chrystusa)<br/>
Patena – znajdują się w niej hostie (ciało Chrystusa) <br/>
Monstrancja – zdobione naczynie na Eucharystię (Hostię)<br/>
"
"ui_codex_cont_kostely","Kościół był miejscem spotkań z Bogiem, a zarazem istotnym ośrodkiem komunikowania się w średniowiecznym społeczeństwie. Podstawowym pomieszczeniem była nawa lub nawy (główna i boczne) oraz prezbiterium, w którym znajdował się w ołtarz główny, na którym odprawiano liturgie. Większość kościołów była budowana tak, by prezbiterium znajdowało się na stronie wschodniej. Przy wejściu głównym umieszczano chrzcielnicę. Kolejnym istotnym elementem w kościele była ambona, skąd ksiądz przemawiał do wiernych. W odróżnieniu od czasów dzisiejszych, kazania nie stanowiły części mszy i odbywały się osobno. Podczas mszy ksiądz stał tyłem do wiernych i zgodnie z poleceniem papieża msza odprawiana była po łacinie, której wówczas nikt nie rozumiał. Rekompensowały to jednak bogato dekorowane malowidła na ścianach kościołów, które miały przybliżyć niewykształconym ludziom tajemnicę liturgii i sceny z Biblii.<br/>&nbsp;<br/>
Po mszy, przestrzeń kościoła wykorzystywano np. jako tymczasowy magazyn zboża i innych towarów, którymi handlowano lub jako miejsce zgromadzeń społeczności, gdy należało przedyskutować ważne kwestie."
"ui_codex_cont_krest","Zgodnie z chrześcijańską doktryną, chrzest jest rytualnym obrzędem, zmywającym grzech pierworodny z człowieka. Bez niego nie można osiągnąć zbawienia, bo grzech pierworodny nałożony jest na ludzi już od śmierci praojca Adama. We wczesnym średniowieczu chrzczeni byli zwłaszcza dorośli, którzy świadomie wstępowali do społeczności chrześcijańskiej, później zaczęto chrzcić również młodsze dzieci. Jeśli dziecko zmarło przedwcześnie (tzn. nieochrzczone), jego dusza nie mogła trafić do Nieba, a ciało nie mogło spocząć w poświęconej ziemi. Chrzty odbywały się zazwyczaj podczas świąt kościelnych, szczególnie podczas Wielkanocy. Specjalnie na te okazje w kościołach budowano chrzcielnice czyli baptysteria."
"ui_codex_cont_kroniky","Od najdawniejszych czasów wykształceni dworzanie lub duchowni sporządzali kroniki. Były to dzieła literackie, opisujące aktualne wydarzenia, życiorysy władców, wielkie bitwy, a czasami również życie codzienne. Zapisy prowadzono chronologicznie i oprócz tego, że dostarczają wiedzy na temat chronologii zdarzeń, to są także bogatym źródłem wiedzy ogólnej o tamtych czasach. Jest to jedno z najlepszych źródeł badania i rekonstruowania historii kraju, sławnych postaci, miejsc, budynków i ogónych realiów życia. 
Istnieją różne typy kronik: światowe, narodowe, biskupie, klasztorne, królewskie, dynastyczne, ziemskie (zapis informacji genealogicznych), miejskie, biograficzne albo autobiograficzne, podróżnicze i inne.<br/>&nbsp;<br/>
Za najważniejsze czeskie dzieła tego typu uważa się kronikę Kosmasa i kronikę tzw. Dalimila, kronikę kanonika wyszehradzkiego, notatki mnicha sazawskiego czy kronikę Zbraslawską. Kronikarze często pracowali w luksusowych warunkach. Mieszkając na dworach, mieli swobodny dostęp do starszych spisanych informacji i wydarzeń z życia dworu oraz dysponowali mnóstwem czasu na pisanie. Chociaż kroniki są najcenniejszym źródłem historycznym, podczas ich czytania i rekonstruowania realiów należy mieć na uwadze ich ówczesny podtekst ideologiczny. Na przykład Kosmas pisał swoją kronikę z nieskrywaną sympatią dla dynastii Przemyślidów. Dalimil z kolei traktował Niemców z ogromną niechęcią. Obaj często mieszali fakty z legendami, łącząc na przykład początek czeskiej historii z wybudowaniem wieży Babel.<br/>&nbsp;<br/>
Niektóre księgi, które można odnaleźć w grze, są kopiami rozdziałów z prac Kosmasa czy Dalimila. Na przykład księga o praojcu Czechu, o Wojnie Dziewic itd."
"ui_codex_cont_kuchyne","Średniowieczna kuchnia na wsi różniła się od tej w mieście czy na dworze. Od najdawniejszych czasów wszystko gotowano na podwórzu. W dobie pełnego średniowiecza (gdy toczy się akcja naszej gry) używano już palenisk i pieców umieszczonych wewnątrz domu. Służyły one nie tylko do przygotowywania posiłków, ale także do ogrzewania pomieszczeń. W skromniejszych, wiejskich domostwach otwarte paleniska znajdowały się w izbie, w której spano, jedzono, jak i wykonywano codzienne czynności. Dym wydostawał się na zewnątrz małymi oknami i wyciągami. W większości chałup gotowano już jednak, podobnie jak w miejskich domach, karczmach, młynach, plebaniach czy dworach, w wydzielonym pomieszczeniu tzw. „czarnej izbie”, która swoją nazwę zawdzięcza okopconym dymem ścianom."
"ui_codex_cont_kumani_v_cechach","Na czeskie ziemie Kumanowie trafili po raz pierwszy w roku 1260. Pod przywództwem węgierskiego księcia Stefana walczyli przeciw biskupowi Brunonowi i armii austriackich możnych, których pobili na głowę. Po raz drugi pojawili się w latach 70 XIII w., pokonując wojsko króla Przemysła Otakara i plądrując Morawy. <br/>&nbsp;<br/>
Po raz ostatni wtargnęli na ziemie czeskie z Zygmuntem Luksemburskim, który nie mógł sobie pozwolić na lepszych żołnierzy. Mówi się o kilku tysiącach wojowników. Ich krwawe szaleństwo ogarnęło miedzy inymi Srebrną Skalicę, rodzinne miasto bohatera naszej gry."
"ui_codex_cont_kurtoazie","Idea utworzenia kurtuazji, czyli zasad dobrych manier, etykiety dworskiej narodziła się we Francji. Później reguły te przejęła Anglia, gdzie sformułowano wzory piękna, wykształcenia, dyplomacji i sztuki. Pierwowzorem były zachowania rycerzy w stosunku do damy, adorowanie jej, pisanie dla niej wierszy, przywitania, ukłony, gesty i posłuszeństwo. Określone zostały także zasady postępowania podczas uroczystości, sposoby poruszania się (np. wsiadanie na konia czy zasiadanie przy stole), zasady obrony kobiet i słabszych oraz przyznawanie się do swoich uczuć czy emocji. Istotnym elementem był sposób wysławiania się, gra na instrumentach i taniec. Wiele osób kurtuazję uważało za przejaw słabości, ale i tak przez wiele wieków na dworach dominowała jako podstawowy wyznacznik dobrych manier i dobrego gustu."
"ui_codex_cont_kutna_hora","Kuttenberg (Kutna Hora) jest dzisiaj miastem powiatowym w województwie środkowoczeskim, 70 km na wschód od Pragi. 
O założeniu Kuttenberga (tak brzmiała oficjalna nazwa miasta w średniowieczu) zadecydowało odkrycie złóż srebra oraz bliskość klasztoru cystersów w Sedlcach, który był najważniejszym ośrodkiem handlowym i ekonomicznym w regionie. Prawa miejskie nadano miejscowości w roku 1318 i od tego czasu sprawami finansowymi miasta miał się zajmować tzw. urburarz, czyli królewski urzędnik. Aby praca kopalni i mennicy pozostawała na wysokim poziomie oraz była bezpieczna, wydano tzw. prawa górnicze (Ius Regale Montanorum), obowiązujące obywateli Kuttenberga. 
<br/>&nbsp;<br/>
Miasto wkrótce stało się zamożne i miało takie same prawa, jak Stare Miasto Praskie. Najbogatszymi mieszkańcami Kuttenberga byli Niemcy, a resztę społeczeństwa tworzyli górnicy, hutnicy, pracownicy mennicy oraz pracujący w usługach. Niemal każdy mieszkaniec był w jakiś sposób związany z kopalnią srebra, mennicą lub handlem.<br/>&nbsp;<br/>
Skarb w postaci znalezionego i wydobytego srebra wspierał rozwój czeskich miast, m. in. powstawanie nowej zabudowy w Pradze. Architektura Kuttenberga jest zasługą Wacława IV. Za jego czasów domy przebudowano na murowane lub szachulcowe (o drewnianej konstrukcji, wypełnianej gliną). Wybudowano kościoły, podwórzec mennicy i inne miejsca publiczne. Gotyk można podziwiać w Kuttenbergu do dzisiaj."
"ui_codex_cont_ledecko","Ledeczko to mała wioska z młynem, która w XIV i XV w. należała do Arnolda (Arnoszta) z Talmberka. Niedaleko znajodwał się też drugi młyn zwany Chuchelnikiem (Kuchelnikiem)."
"ui_codex_cont_les","Lasy należały do króla, zwłaszcza te przygraniczne i odgrywały rolę nie tylko ekonomiczną, ale też strategiczną. Stanowiły doskonałe zasieki leśne, będące istotną częścią systemu fortyfikacji. Od XIV w. lasy znajdowały się pod nadzorem władców i tylko on decydował, czy np. poddani mogą w nim prowadzić wycinkę w celu pozyskania materiałów do budowy. Mógł też na swoich terenach pozwolić rolnikom na wypas bydła lub wypalanie węgla, ale warunkiem było, by łanie i sarny mogły bez przeszkód powić swoje młode. Zadaniem poddanych było koszenie trawy i suszenie siana na leśnych łąkach, a do przywilejów należała możliwość polowania na zające. Łowy były wyłącznym prawem panującego lub królewskiego urzędnika czyli łowczego. Za nieprzestrzeganie zakazu polowania groziły surowe kary.<br/>&nbsp;<br/>
Ówczesne lasy były przeważnie bukowo-jodłowe oraz mieszane, w których wycinano tylko niektóre drzewa. Szczególnie ceniono dęby na budowle wodne, a buk do wypalania węgla drzewnego itd. W okresie średniowiecza lasy ucierpiały w wyniku intensywnej wycinki i w niektórych miejscach zostały całkowicie wykarczowane."
"ui_codex_cont_lidove_pisne","Muzyka ludowa, w przeciwieństwie do kościelnej, mocniej się rozwinęła i była bardziej rozrywkowa i weselsza. W Czechach i na Morawach przez wieki stanowiła część życia wiejskiego. Większość piosenek przekazywano ustnie, niewiele z nich można znaleźć w śpiewnikach czy kronikach. Niektóre, z różnymi zmianami, przetrwały do dzisiaj."
"ui_codex_cont_literature","Na przełomie XIV i XV w. na ziemiach czeskich używano języka zarówno czeskiego, jak i niemieckiego. Ten drugi pojawił się po kolonizacji niemieckiej i był używany zwłaszcza w miastach, wśród wyższych warstw, w literaturze, poezji miłosnej i w urzędach. Język czeski ewoluował ze starosłowiańskiego i posługiwali się nim biedniejsi mieszkańcy. Językiem urzędowym stał się dopiero za panowania Karola IV.<br/>&nbsp;<br/>
Oprócz tych dwóch języków nie mogło zabraknąć łaciny, w której pisano książki, kroniki, rozprawy naukowe, oficjalne dokumenty i listy. Była ona językiem kościelnym i biblijnym, służąc jako międzynarodowy środek komunikacji. O rozwój języka słowiańskiego i jego emancypację starały się od wczesnego średniowiecza klasztory, np. Sazawa. Pionierem używania języka czeskiego był w Czechach również Jan Hus.<br/>&nbsp;<br/>
W literaturze język czeski zaistniał w pełnej krasie na początku XIV w., m.in. w liryce religijnej i świeckiej (miłosnej), eposach i dramatach. Do najstarszych przykładów prozy należały legendy, np. o Judaszu, Piłacie, o żywotach świętych, poza tym eposy rycerskie, kroniki czy satyry. Oprócz oficjalnych dokumentów po łacinie od końca XIV w. korespondencję pisano też po czesku."
"ui_codex_cont_locksmith","Chociaż systemy zamków i kłódek wynaleziono i stosowano już w antyku, ślusarstwo jako odrębne rzemiosło pojawiło się dopiero ok. roku 1390. Wcześniej pracę tę wykonywali kowale, dlatego na wsi, gdzie nie było ślusarza, zamki nadal mógł wykonywać zręczny kowal.
<br/>&nbsp;<br/>
Jeszcze w XIV w. żelazne zamki przybijano tylko do zewnętrznej strony drzwi. Powstawały coraz bardziej skomplikowane mechanizmy, które ślusarz zasłaniał za pomocą dekoracyjnej blaszanej pokrywy. Niejeden zamek posiadał również bogato zdobiony uchwyt klucza. Piękne zamki podkreślały status społeczny właścicieli, ale tylko do czasu, gdy ślusarze zaczęli organizować się w cechy, a ich kreatywność zaczęły ograniczać przepisy bezpieczeństwa."
"ui_codex_cont_loupeze","Drobne kradzieże i rabunki najczęściej zdarzały się w zatłoczonych miejscach, w karczmach czy na drogach, gdzie było wielu kupców, furmanów i pielgrzymów. Kradzione przedmioty sprzedawano w innych karczmach. Złodziejstwo było i nazwiska parajacych się tym „rzemiosłem” znano w okolicy, oczywiście o ile dostatecznie długo udawało im się uciekać przed sprawiedliwością."
"ui_codex_cont_lumberjack","W okresie wczesnego średniowiecza szybki rozwój rolnictwa i miast wymagał karczowania potężnych obszarów lasów. Nowych w tych czasach jeszcze nie sadzono, więc w XV w. w niektórych rejonach było jeszcze mniej lasów niż dzisiaj, a okolice wokół miast zostały całkowicie zdewastowane. Drzewa wycinali drwale. Ich podstawowym narzędziem była wielka siekiera na długim stylisku. Podczas rozpoławiania wielkich, grubych pni posługiwano się drewnianymi klinami i pałkami. Transport drewna z odległych regionów był skomplikowany, dlatego korzystano z dróg wodnych, ktorymi spławiano drewno."
"ui_codex_cont_maltster","Piwo czy podpiwek przez długi czas mógł warzyć każdy, kto wiedział jak. Dopiero od XIII wieku proces ten zaczął podlegać regulacjom prawnym. Zgodnie z ich zasadami piwo mógł warzyć i sprzedawać tylko mieszkaniec o pełnych prawach, który posiadał dom wewnątrz murów miejskich. Z prawem warzenia ściśle było związane prawo milowe, które określało, że w promieniu jednej mili od miasta nikt poza jego mieszkańcami nie mógł prowadzić działalności gospodarczej.<br/>&nbsp;<br/>
Nad procesem technologicznym czuwał mistrz piwowarski, produkcją słodu i piwa zajmował się słodownik, piwowar doglądał procesów fermentacji i warzenia. W browarach domowych wszystkie czynności wykonywała jedna osoba. <br/>&nbsp;<br/>
Trwałość piwa zależała od tego, czy gotowy napój był filtrowany, czy też nie. W piwie pozostawały bowiem drożdże i bakterie octowe lub mlekowe, które je zanieczyszczały. Dawne piwo nie przypominało dzisiejszego. Miało konsystencję gęstej kaszy i dużo wartości odżywczych, z tego powodu bywało również nazywane „płynnym chlebem”. Trzeba je było pic przez słomkę, żeby odfiltrować zanieczyszczenia. Dopiero później, dzięki procesowi filtrowania, stało się znanym nam napojem. <br/>&nbsp;<br/>
Patronem mistrzów piwowarskich w Czechach został święty Wacław, a patronem piwowarów Gambrinus. Tradycje piwowarskie zachowały się do dzisiaj, a czeskie piwo należy do najlepszych na świecie."
"ui_codex_cont_marnice","Kostnica była niewielką, prostą, drewnianą lub kamienną budowlą, stojącą obok kościoła, najczęściej w rogu cmentarza. Były w niej przechowywane ludzkie szczątki oraz trumny z nieboszczykami. To tutaj rodzina czuwała nad ciałem zmarłego i przygotowywała jego ciało do pochówku."
"ui_codex_cont_matej","[ok. 1350/1355 - 30.11.1393]<br/>Maciej z Janowa był intelektualistą, pisarzem, kaznodzieją i teologiem. Urodził się w Janowie, wiosce w południowych Czechach. Rozpoczął studia w Pradze i ukończył je na uniwersytecie w Paryżu, gdzie został magistrem sztuk wyzwolonych. Nigdy jednak nie ukończył studiów teologicznych, które rozpoczął. Po powrocie do Pragi sprawował wiele urzędów kościelnych i został spowiednikiem arcybiskupa Jana z Jensztajna. <br/>&nbsp;<br/>W pracy naukowej skupił się głównie na studiowaniu Biblii, ze szczególnym uwzględnieniem Chrystusa i Eucharystii. Z drugiej strony krytykował niektóre późniejsze, niebiblijne postanowienia Kościoła. Uważał, że brak im autorytetu Pisma Świętego bądź, że są z nim sprzeczne. Krytykował także papieską schizmę, brak jedności Kościoła i nadmierny kult świętych i ich obrazów.<br/>&nbsp;<br/>Niektóre z jego idei i rozważań sprawiły, że zaciążyły na nim podejrzenia o herezję, jednak został z nich oczyszczony przed wikariuszem arcybiskupa, a sam niektóre ze swoich opinii zrewidował.<br/>&nbsp;<br/>Maciej jest uważany za jednego z najważniejszych reformatorów czeskich z czasów przed Janem Husem - obok z kaznodziei Konrada von Waldhausena i Jana Milicza z Kromieryża, którzy wywarli na niego wielki wpływ.<br/>&nbsp;<br/>Cały postęp wczesnej reformacji czeskiej był spowodowany krytyką materialnej kondycji Kościoła i odwoływał się do osobistego oddania i częstego udziału w komunii świętej. Śladami prac Macieja podążał ważny teolog husycki, Jakubek ze Stříbra, który bronił przyjmowania Eucharystii „pod dwoma postaciami” (chleba i wina) nawet przez ludzi świeckich."
"ui_codex_cont_mestane","W średniowieczu stosunki pomiędzy mieszczanami, a wieśniakami nie były najlepsze. Ludzie z miasta, nie tylko ci, korzystający z pełni praw obywatelskich, lecz także biedota, uważali że stoja wyżej na drabinie społecznej niż chłopi na wsiach. Bardzo często faktycznie miewali wyższy status społeczny dzięki handlowi i zyskom z rzemiosła.
<br/>&nbsp;<br/>
Miasta były ośrodkami ekonomicznymi i kulturalnymi, ale to wieś zaopatrywała miasta w towary, zwłaszcza w żywność. W średniowiecznym mieście najlepsze budynki na rynku i przy targowisku należały do bogatych rajców miejskich i kupców. Wokół nich mieszkali rzemieślnicy, a biedota żyła za murami miejskimi. W miastach utrzymywano się głównie z handlu, rzemiosła i powiązanych z tym zawodów. Podobnie jak dzisiaj, produkty spożywcze kupowano na targowisku. 
<br/>&nbsp;<br/>
Według źródeł, Praga w czasach Karola IV liczyła około 40 tys. mieszkańców. W tym czasie Londyn miał ich około 80 tys. Paryż był porównywalny z Pragą, chociaż stolica Czech zajmowała większą powierzchnię. Szlachta nie mieszkała w miastach, ale głównie przebywała w swoich własnych posiadłościach."
"ui_codex_cont_mestske_brany","Bramy miejskie (zawsze były co najmniej dwie) służyły do nadzorownia wchodzących i wychodzących mieszkańców. Pobierano tu także myto i cło od kupców za przywieziony i sprzedany towar. Standardowym typem bramy była niższa lub wyższa graniasta wieża z przejazdem i mostem zwodzonym nad fosą. Na parterze znajdowała się zbrojownia oraz pomieszczenia magazynowe, a na najwyższym poziomie znajdował się zegar miejski, czasami z kurantami.<br/>&nbsp;<br/>
W w niektórych miejscach murów miejskich znajdowały się też bramy wodne, przez które mieszczanie mogli dotrzeć do zbiornika wodnego. Do specjalnych wejść należały bramki dla kata i jego pomocników, ludzi uznanych za nieczystych oraz Żydów.<br/>&nbsp;<br/>
Po nastaniu godziny nocnej wejście do miasta było dozwolone jedynie ze specjalnym pozwoleniem rajców miejskich. Kto nie zdążył wrócić na czas, musiał przenocować za murami. Bramy zamykano na klucz, który w nocy znajdował się u wójta lub burmistrza, czyli przewodniczącego rady miasta."
"ui_codex_cont_miller","Młynarstwo to jedno z najstarszych rzemiosł na ziemiach czeskich. Konstrukcja młyna wodnego była znana już w starożytności. Przez stulecia, jego mechanizmy udoskonalano i w średniowieczu młyn był już niemal w każdej wsi. Istniały też wiatraki lub młyny napędzane siłą wołów, czyli kieratem. Młynarstwo należało do tzw. zawodów wolnych, dlatego młynarze m.in. zajmowali się też we wsiach handlem.
<br/>&nbsp;<br/>
Wraz z rosnącą ilością młynów wodnych i innych urządzeń napędzanych wodą należało uregulować stosunki pomiędzy młynarzami. Już w połowie XIV w. powołano do życia zgromadzenie młynarzy ziemskich, znawców w dziedzinie prawa wodnego. Do ich zadań należało przede wszystkim mierzenie nurtów wodnych, określanie wielkości zapór wodnych, ocena stanu technicznego młynów itd. Określali też zasady, którymi musieli kierować się młynarze, aby korzystanie z wody do mielenia nie wyrządzało szkody innym. 
<br/>&nbsp;<br/>
Ponieważ młyny stały z dala od pozostałych zabudowań wiejskich, często o młynarzach plotkowano i oskarżano ich o uzyskiwanie dochodów na niecnych procederach. Posądzano ich o oszukiwanie klientów na mące, przez czarnoksięstwo, aż po kradzieże i handel kradzionymi łupami. Zwłaszcza ostatnie pomówienia były nikczemne i w najmniejszym stopniu nie miały odzwierciedlenia w prawdzie."
"ui_codex_cont_mincmistr","W średniowiecznej mennicy za sprawdzanie jakości wybitych monet i karanie fałszerstw odpowiadało dwóch urzędników. Jeden z nich był mianowany przez króla, a jego urząd był dziedziczny. Drugi był wybierany przez czeską szlachtę. Niewłaściwe sprawowanie tego urzędu, czy też dopuszczenie do obiegu złej jakości monet podlegało surowym karom, ze śmiercią włącznie."
"ui_codex_cont_miner","Średniowieczni górnicy pracowali w kopalniach wykorzystując siłę swoich rąk. Używali młotków oraz dłut, a miejsce pracy oświetlali za pomocą małych kaganków. Przedzieranie się przez skałę było bardzo powolne, często było to zaledwie kilka centymetrów tygodniowo. Mimo tego, nieustanna praca na zmiany i wiele lat drążenia w skałach doprowadziło do wykopania setek metrów tuneli, położonych nawet na głębokości 600 metrów pod ziemią. System kopania wykorzystywał przede wszystkim większe i wygodniejsze do przejścia szyby poziome i pionowe, od których odchodziły promieniście mniejsze galerie, w których górnicy dosłownie musieli się czołgać. Kopanie tuneli przyspieszało rozniecanie ognia na końcu szybów. Wytworzone ciepło powodowało pękanie skał, a to z kolei ułatwiało ich drążenie. Każdy górnik był dokładnie przeszukiwany za każdym razem, kiedy opuszczał kopalnię. Srebro w całości było własnością Korony, a jego kradzież podlegała surowym karom.<br/>&nbsp;<br/>
Górnictwo były bardzo niebezpieczne i wyczerpujące, dlatego żony górników często zostawały wdowami, czasami nawet siedmiokrotnie. W osadach górniczych powstawały liczne kościoły i browary. Szczególnie te drugie cieszyły się wielką popularnością i doskonale prosperowały. Jak mówi stare przysłowie: „Hardzi górnicy w górach harują do soboty, ale pieniądze mają tylko do niedzieli”. Patronem górników była Święta Barbara."
"ui_codex_cont_modlitby","Najwcześniejsze modlitwy były poświęcone Maryi Dziewicy, choćby Zdrowaś Mario (łac. Ave Maria), Pod Twoją obronę (Sub tuum praesidium), różaniec i wiele litanii. Przypominały one formę pogańskich sformułowań, które zmodyfikowano na potrzeby chrześcijaństwa, by pasowały do nowej doktryny. Oprócz modlitw do Marii często odmawiano Ojcze Nasz, wyznanie wiary i Anioł Pański. Litanie, czyli błagalne prośby o pomoc i wstawiennictwo, były przede wszystkim skierowane do Chrystusa, Marii, ale też do świętych.<br/>&nbsp;<br/>
Zakonnicy znali i odmawiali o wiele więcej modlitw, w zależności od pory dnia i kalendarza liturgicznego. Pustelnicy, którzy zdecydowali się oddać kontemplacji i modlitwom do Boga w samotności, recytowali Pismo Święte i psalmy. Podczas mszy posługiwano się łaciną, natomiast niektóre modlitwy i pieśni śpiewano w języku ojczystym. W Czechach były to m.in. „Hospodine, pomiluj ny” (Hospodine smiluj se nad námi) czy prosta modlitwa skierowana do św. Wacława."
"ui_codex_cont_money","W średniowieczu pieniędzmi były monety bite w mennicy. Ich wartość odpowiadała zawartości użytego do ich wybicia szlachetnego kruszcu (złota lub srebra). W Czechach srebrne, czyli praskie grosze były w obiegu przez bardzo długi czas. W średniowieczu nie posługiwano się systemem dziesiętnym, jeden grosz dzielił się na 7 monet, one z kolei na 14 halerzy. Liczono w tuzinach (12) i kopach (60). Ponieważ tego typu przeliczenia byłyby raczej skomplikowane dla współczesnego człowieka, najmniejsza wartość pieniężna w grze została ustalona na poziomie 0,1 grosza.
<br/>&nbsp;<br/>
Około roku 1400 jakość i, co za tym idzie, wartość pieniądza zaczęła znacząco spadać, gdy do srebra zaczęto dodawać innych metali. Było to związane z nadmierną eksploatacją złóż w kopalniach z najcenniejszymi kruszcami w okolicach Kutnej Hory w środkowych Czechach i Igławy na Morawach. Wpływ na to miał również zbyt niski poziom wymiany handlowej z zagranicą. Problemy finansowe i ekonomiczne doprowadziły do wzrostu fali antysemityzmu i przestępczości oraz dewaluacji czeskiej waluty. Fałszywe monety znajdowały się w obiegu wraz z prawdziwymi, pomimo tego, że wykonywanie ich i wprowadzanie do obiegu było traktowane jako groźne przestępstwo, zagrożone karaną spalenia na stosie. <br/>&nbsp;<br/>
Monety były okrągłe, ozdobione czeskim lwem w kwadracie na rewersie, na Morawach w tym miejscu widniał orzeł, a na awersie znajdowała się korona lub koronowana głowa władcy. Srebrne małe monety zaczęto bić tuż przed wojnami husyckimi. <br/>&nbsp;<br/>
Mennica zatrudniała dwóch mistrzów, którzy pod przysięgą na swoje życie kontrolowali jakość kruszcu w monecie. Ceny towarów i artykułów lokalnie się różniły i obowiązywały tylko przez krótki czas. 
"
"ui_codex_cont_mrchojedy","Niewielka wioska niedaleko Samopszy, która na początku XV w. była własnością sazawskiego klasztoru.
<br/>&nbsp;<br/>[Kamienny mąż]<br/>&nbsp;<br/>
Na rozstajach dróg w dorzeczu Sazawy, między Merchojedami a Talmberkiem, znajduje się niezwykła stela z czerwonego piaskowca z płaskorzeźbą w postaci wojownika z włócznią, zwana „Kamiennym Mężem”. Istnieje teoria, w żaden sposób do tej pory nie udowodniona, że powstała i została przywieziona z klasztoru w Sazawie, przebudowanego w XIV w. Tajemnicą pozostaje autor płaskorzeźby i tożsamość wyrzeźbionej postaci. Najbardziej prawdopodobnym wydaje się to, że „Kamienny mąż” mógł być słowiańskim wojownikiem. Według innych przypuszczeń płaskorzeźba przedstawia świętego Longina z włócznią. Jego imię w grece oznacza kopię, którą, według Biblii, przebił Jezusa Chrystusa na krzyżu.<br/>&nbsp;<br/>
[Budzińsky Młyn]<br/>&nbsp;<br/>
W średniowieczu budziński młyn zaopatrywał w różne towary okoliczne wsie i miasteczka. W XVII w. należał do Merchojedów, a w roku 1678 stał się częścią majątku Jana Budzińskiego, na cześć którego otrzymał swą nazwę. "
"ui_codex_cont_music","Do XI w. muzyka i śpiew były związane z liturgią, chociaż były popularne także przy wykonywaniu codziennych czynności. Na potrzeby Kościoła najczęściej powstawały chorały gregoriańskie (nazwa pochodzi od papieża Grzegorza Wielkiego). Są to formy muzyczne śpiewane po łacinie, bez akompaniamentu instrumentów. Wykonywane są podczas nabożeństw w kościele rzymskokatolickim. W średniowieczu preferowano śpiew, dlatego dla instrumentów muzycznych były to ciężkie czasy. Wynikało to z tego, że Kościół długo nie uznawał innego rodzaju muzyki niż wokalna. Z tego też powodu przez wiele wieków używano starych typów instrumentów. Muzyka instrumentalna zaczęła zdobywać popularność dopiero w XIV w., w czasach tzw. „nowej sztuki”.<br/>&nbsp;<br/> Jeszcze nie znano koncepcji oryginalnego dzieła muzycznego czy kompozycji. Muzyka powstawała głównie jako wyuczona na pamięć „improwizacja” czy muzyczna ekspresja, którą przekazywano sobie ustnie."
"ui_codex_cont_nabytek","Na początku XV w. meble w Czechach wykonywano z desek, tworząc mniej lub bardziej skomplikowane konstrukcje. Do ich wyrobu używano dębu, jodły, orzecha, lipy, jesionu, modrzewia lub świerka. Powierzchnię gotowych mebli nacierano woskiem pszczelim albo pokostem lnianym, by nie tylko je zakonserwować, ale także nadać im piękny połysk. Pod koniec doby gotyku używano do tego celu politury z szelaku. Różne barwy i odcienie mebli uzyskiwano dzięki wędzeniu desek, nacieraniu ich wodą z kiszonej kapusty czy wybielaniu ich w wodzie wapiennej.<br/>&nbsp;<br/>
Stoły i meble służące do siedzenia konstruowano w ten sam sposób, w oparciu o proste stojany lub konstrukcje tworzące literę „X”. Siadano i spano także na skrzyniach różnej wielkości, w których jednocześnie przechowywano towary sypkie, ubrania czy inne drobne przedmioty. Na wsiach wyposażenie domu było skromne i przede wszystkim funkcjonalne. Chłopi wykonywali meble z porąbanych oraz oczyszczonych desek i słupków. W chałupie wiejskiej spano na sianie położonym na ziemi (słomiance), jedzono przy wielkim stole, siedząc na krzesłach czy pieńkach. Mieszkańcy miast spali na łóżkach z baldachimami, mieli w prywatnych pomieszczeniach sporo półek, szafeczek, stolików, a także dekoracji typu zasłony, arrasy, malowane ściany czy poduszki.<br/>&nbsp;<br/>
Stolarze i rzeźbiarze chętnie ozdabiali meble ornamentami. Najdroższe meble posiadały zdobione metalowe elementy, które oprócz funkcji dekoracyjnej pełniły także rolę wzmacniającą.<br/>&nbsp;<br/>
W KCD większość mebli jest wykonana według średniowiecznych przykładów z XII-XVI w."
"ui_codex_cont_nadavky","Chociaż ludzie wykształceni lub o wyższym statusie społecznym starali się unikać inwektyw, wyrazy niecenzuralne od zawsze były częścią słowników. Sprośnych słów nie używano tylko werbalnie. Często pojawiały się w formie pisemnej w listach, w których chciano poniżyć adresata.<br/>&nbsp;<br/>
Niektóre wyzwiska powstały w wyniku przekształcenia słów obcojęzycznych, inne pochodzą od zwierząt i ich cech. Często wyzwiskami były też onomatopeje (słowa dźwiękonaśladowcze) lub metafory, słowa pochodzące od przymiotników, stosunku do pracy, słowa związane z przestępstwami kryminalnymi, orientacją polityczną zawodem, chorobą psychiczną czy imieniem. Największą obrazą była ta, która dotykała honoru obrażanego człowieka. Takie obrazy zazwyczaj kończyły się w sądzie lub pojedynkiem. Uważano bowiem, że jeżeli obrażony się nie bronił, faktycznie tracił honor w oczach otoczenia."
"ui_codex_cont_napoje","W średniowieczu często brakowało czystej wody pitnej, ponieważ cieki wodne bywały zanieczyszczone ze względu na obecność i działalność ludzi. Soki owocowe były dostępne tylko w sezonie. Piwo warzone w domowych warunkach było słabsze i gęstsze niż dzisiejsze. Zawierało ok.1-5% alkoholu, nie miało piany i podawano je jak zupę. Warzono je z pszenicy, tzw. „białe piwo” lub z jęczmienia, tzw. „stare piwo”. Dopiero w XV w. zaczęto dodawać więcej chmielu o lepszej jakości, który podkreślał gorycz piwa. <br/>&nbsp;<br/>
Wino pijano zwłaszcza na dworach i w klasztorach. Napój ten różnił się od znanego dzisiaj korzennym i bardzo słodkim smakiem. Był skondensowany do postaci gęstego syropu, dlatego rozrzedzano go wodą. <br/>&nbsp;<br/>
Rzadkie były mocne alkohole. Destylowano ich niewielkie ilości, a bimber na bazie zboża lub owoców był zdecydowanie słabszy niż dzisiejszy (ok. 15–20%). Najbardziej popularny był miód pitny, czyli napój ze sfermentowanego miodu rozrzedzonego wodą."
"ui_codex_cont_naradi","Do podstawowych narzędzi rolniczych w średniowiecznej czeskiej wsi należały motyki, łopaty, szpadle, nożyce, noże siekiery, uprzęże, cepy, kosy, grabie, widły oraz narzędzia do orki takie jak pługi, lemiesze, koleśnice. Każde rzemiosło wymagało odpowiedniego wyposażenia i sprzętu."
"ui_codex_cont_nastenna_malba","Średniowieczne malowidła naścienne były nieodłączną częścią architektury, pełniącą funkcję zarówno dekoracyjną, jak i edukacyjną dla niepiśmiennego społeczeństwa. Za pomocą obrazu w prosty sposób pokazywano ludziom najważniejsze wartości w życiu, podkreślano status społeczny szlachty, objaśniano przypowieści z Biblii lub przybliżano sceny z życia świętych. 
<br/>&nbsp;<br/>
Wielkie dzieła sztuki można było spotkać w dużych rezydencjach, klasztorach, kościołach czy pałacach. Były one owocem pracy wyspecjalizowanych warsztatów malarskich, często przybyłych z innych ziem. Mniej znaczące budowle dekorowali lokalni artyści. Malarze w średniowieczu zazwyczaj nie podpisywali swoich prac, dlatego większość z nich jest anonimowa. Przedstawienia wykonywano według ściśle określonych wzorów i szablonów, aby style poszczególnych malarzy nie różniły się od siebie. Ponadto, w tym zawodzie, największym uznaniem nagradzano najwierniejsze skopiowanie prac mistrza, a nie oryginalność i indywidualizm twórcy."
"ui_codex_cont_necronomicon","Necronomicon to fikcyjna księga magiczna, wymyślona przez pisarza Howarda Phillipsa Lovecrafta w roku 1924. Dosłowne tłumaczenie tytułu to „Księga zmarłych”. Miało uchodzić za księgę, napisaną w VIII wieku przez szalonego Araba Abdula Alhazteda, zawierającą niebezpieczne informacje związane z praktykowaniem czarnej magii i okultyzmem. Rzekomo księga została zakazana przez papieża i rytualnie spalona. Mimo tego, jej kopie rozeszły się po całym świecie… Brzmiało to tak prawdopodobnie, że wielu czytelników uznało istnienie tej księgi za fakt. Mistyfikację wzmogła jeszcze historia, iż ponoć mag królowej Elżbiety I, John Dee, księgę przetłumaczył na język angielski, ale według Lovecrafta nigdy jej nie opublikował. Necronomicon coraz bardziej zyskiwał na popularności aż stał się częścią popkultury (w którą też się wpisujemy). "
"ui_codex_cont_nemoci","Oprócz najbardziej znanej średniowiecznej choroby dżumy, zwanej też „czarną śmiercią”, występowały wówczas inne śmiertelne choroby takie, jak koklusz, cholera, grypa, malaria, trąd, gruźlica, tyfus, wąglik i dyfteryt. Ryzyko śmierci podnosiło się także ze względu na wszechobecną pleśń. Kobiety umierały również w połogu.
Ludzie powszechnie cierpieli na choroby pasożytnicze, problemy z pęcherzem moczowym, mieli kamienie nerkowe lub przepuklinę. Często występowały złamania kości. Zaćmę mógł zlikwidować jedynie chirurg lub kat. <br/>&nbsp;<br/>
Choroby rozprzestrzeniały się ze względu na złe warunki higieniczne, kataklizmy, klęski głodu, zimno, wilgotność czy poprzez zarażenie odzwierzęce."
"ui_codex_cont_neuhof","Neuhof nad Sazawą był według kronik dworem szlacheckim, który uległ zniszczeniu podczas wielkiej powodzi. Na jego miejscu powstało istniejące do dzisiaj miasteczko Nowe Dwory."
"ui_codex_cont_nikopole","Bitwa pod Nikopolis miała miejsce 25 września 1396 roku i toczyła się między węgierskim królem Zygmuntem, a Turkami dowodzonymi przez sułtana Bayezida. Armia Zygmunta składała się z żołnierzy z Francji, Burgundii, Niemiec, Anglii, Włoch, Czech, Polski i innych krajów. Liczyła w sumie 10 do 15 tysięcy żołnierzy. Ottomani, którzy pod koniec XIV w. mieli pod kontrolą całe Bałkany, mieli po swojej stronie niemal 20 tysięcy zbrojnych. 
<br/>&nbsp;<br/>
Doświadczeni tureccy wojownicy kompletnie roznieśli chrześcijańskich rycerzy, przede wszystkim dlatego, że rycerze rosyjscy i francuscy nie słuchali rozkazów. Atakując turecką awangardę, myśleli, że to główne wojsko i zostali starci w pył. Ci, którzy nie zginęli na polu bitwy, zostali brutalnie zabici. Mówi się nawet o śmierci 3 tys. żołnierzy. Najbogatsi zostali pojmani i trzymano ich tylko dla okupu, który spłacano przez dziesięciolecia. Gdy wieści o klęsce dotarły do Paryża, nikt w to nie uwierzył, a ci, którzy szerzyli wieści, byli skazywani na śmierć za rozpowszechnianie szkodliwych kłamstw.
<br/>&nbsp;<br/>
Zwycięstwo Ottomanów było triumfem islamu nad chrześcijaństwem, co spowodowało, że armia turecka zaczęła stanowić realne zagrożenie dla europejskich krajów, zwłaszcza dla Węgier. "
"ui_codex_cont_opati","Chronologiczna lista opatów i przeorów w sazawskim klasztorze od jego początków do roku 1405. Rok po nazwisku oznacza początek rządów. <br/>&nbsp;<br/>

1. Św. Prokop 1035<br/>
2. Wit 1053<br/>
3. Emmeram 1086<br/>
4. Božetěch 1092<br/> 
5. Děthard 1097<br/>
6. Sylwester 1134<br/>
7. Božata 1161<br/>
8. Reginhard 1162<br/>
9. Brak danych<br/>
10. Błażej 1202<br/>
11. Jan I 1276<br/>
12. Mateusz 1321<br/>
13. Przybysław 1332<br/>
14. Albert 1354<br/>
15. Piotr ze Zbyszowa 1377<br/> 
16. Jan II. 1405<br/>
17. Nevlas 1405<br/>&nbsp;<br/>
W grze masz okazję spotkać przyszłych opatów Jana i Nevlasa. O Piotrze się co prawda mówi, ale jest on nieobecny w klasztorze."
"ui_codex_cont_ota_IV_mladsi","[1399-1452]<br/>
Otto IV z Bergowa (de Bergow, von Berg) zwany Młodszym, syn Ottona III, władca na zamku Troski, był członkiem Unii Panów. Była to zorganizowana grupa, której członkami byli czescy możni. Walczyli oni najpierw przeciwko Wacławowi IV, a potem przeciw husytom, plądrując i paląc m.in. klasztor w Opatowicach. Otto poza córkami miał tylko jednego syna, Jana II, którego śmierć kończy ten ród po mieczu, w roku 1455."
"ui_codex_cont_padelani_pen","W XIV w., gdy spadła wartość czeskiej waluty z powodu zastąpienia srebra tańszymi metalami, rozwinął się proceder fałszowania pieniędzy. Nie powstrzymywały przed nim nawet bardzo surowe kary, z karą śmierci włącznie. Przykładem sposobu fałszowania są monety pokryte srebrem tylko z wierzchu, podczas gdy rdzeń wykonany był z ołowiu. Autentyczność pieniędzy sprawdzano poprzez przygryzanie, wykorzystując fakt, że ołów jest zdecydowanie bardziej miękki niż srebro. Warsztaty fałszerzy często były ukrywane w jaskiniach krasowych czy piaskowcowych. Były wyposażone w niewielkie laboratoria, ponieważ proces srebrzenia metali wymaga specjalistycznych narzędzi."
"ui_codex_cont_painter","We wczesnym średniowieczu nikt nie znał autorów malarstwa tablicowego lub ściennego. Zazwyczaj ich dzieła do dziś pozostają anonimowe. Często malarstwem zajmowali się mnisi, którzy sami ozdabiali swoje klasztory lub poświęcali się ilustrowaniu rękopisów. Malarze i iluminatorzy sami przygotowywali farby z rozdrobnionych surowców naturalnych. Motywy były zazwyczaj historyczne i biblijne, ewentualnie jedynie geometryczne."
"ui_codex_cont_pasovani","W średniowieczu za przemyt uważano transport towaru do lub z miasta w ten sposób, by uniknąć płacenia cła. Przemytnicy musieli znać boczne dróżki i potrafić unikać poborców. W przypadku przemycania przez bramę w wozach czy noszach używano podwójnego dna. Niekiedy wspinano się nawet w nocy na mury. Przemycano tekstylia, wino i inne trudno dostępne towary podlegające wysokim podatkom."
"ui_codex_cont_pastime","Średniowieczna szlachta chętnie spędzała swój wolny czas na polowaniach, grając w gry, śpiewając czy ćwicząc grę na muzycznych instrumentach. Do specjalnych form rozrywki należały turnieje, tańce oraz różne zabawy. Czytanie książek nie było aż tak popularne, ponieważ były one bardzo drogie. Ponadto nawet wysokourodzeni często nie umieli czytać.<br/>&nbsp;<br/>Na wsi także nie brakowało sposobności, by się dobrze zabawić. Surowo karano pracę w czasie świąt kościelnych czy niedziele i generalnie, w średniowieczu obchodzono o wiele więcej dni świątecznych niż dziś. W niektórych profesjach praca mogła zostać przerwana z powodu niesprzyjającej pogody czy niespodziewanych wydarzeń. Statystycznie pracowano ok. 190 dni w roku, czyli ok. 20 dni miesięcznie, co daje 4-5 dni tygodniowo.<br/>&nbsp;<br/>Do najpopularniejszych średniowiecznych gier planszowych należały szachy, warcaby, tryktrak, młynek, tablut, lis i gęsi oraz gra w kości. Chętnie bawiono się także piłką. Szachy były drogie oraz czasochłonne, dlatego stanowiły głównie rozrywkę szlachty. Mieszczanie lubowali się w warcabach, a najprostszy lud spędzał czas grając w łatwe gry, jak np. kości czy młynek. Karty i gry karciane pojawiły się w Europie już pod koniec XIV w., ale rozprzestrzeniły się i spopularyzowały wraz z wynalezieniem druku. Mieszczaństwo, starając się naśladować możnych i ich zabawy, oddawało się m.in. strzelaniu do ptaków. W XV w. zaczęły formować się również w mieście braterstwa strzeleckie.<br/>&nbsp;<br/>Zakłady i wszelkiego rodzaju gry hazardowe także były szeroko znane w średniowiecznej społeczności, niezależnie od płci czy statusu. Dowodem na to jest np. dokument Maiestas Carolina z grudnia 1357 r., w którym sam cesarz Karol IV zakazał tego typu gier w czasie świąt Bożego Narodzenia. Wyznaczył także praskiego arcybiskupa Arnoszta z Pardubic, aby obciążał każdego, kto złamał ten zakaz, bez względu na klasę społeczną, karą pieniężną, także religijną pokutą, a w skrajnych przypadkach nawet ekskomuniką."
"ui_codex_cont_pastime_lov","Polowanie zawsze było źródłem mięsa i skór, zwłaszcza dla niższej szlachty. Arystokraci natomiast traktowali łowy raczej jako rozrywkę, o wiele tańszą niż turnieje, a dostarczającą tyle samo wrażeń. Gonitwy stały się ich ulubionym rodzajem spędzania czasu wolnego. Polowania z psami tropiącymi zwierzynę stały się wręcz w swoistego rodzaju rytuałem. Podczas łowów używano takiej samej broni jak w walce: łuków, kusz, włóczni czy sztyletów. Psów używano do tropienia zwierzyny oraz gonienia jej tak, by zmęczone zwierzę stanęło, by się po raz ostatni bronić. Wtedy myśliwi, do tego momentu tylko podążający za dźwiękiem ujadających psów, zabijali zwierzę strzałą lub włócznią. Dobijano je z kolei sztyletem lub mieczem.
<br/>&nbsp;<br/>
Polowanie z sokołem (zwyczaj przywiezionym z Orientu) i innymi specjalnie szkolonymi ptakami (jastrzębiami lub krogulcami) było raczej modą zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn. Biedniejsze warstwy miały zakaz polowania w lesie, podlegający surowym karom (z wyjątkiem chwytania zajęcy)."
"ui_codex_cont_pilgrim","Pielgrzymki religijne były ważną częścią świata chrześcijańskiego. Powodów do wyruszenia w taką wędrówkę było wiele: chęć uzyskania odpuszczenia grzechów, skrócenie czasu przebywania duszy pielgrzyma lub jego bliskich w czyśćcu, prośba o uzdrowienie lub inną boską pomoc, wyrażenie głębokiej pobożności, czy chęć jej pogłębienia.<br/>&nbsp;<br/>Celami pielgrzymek były miejsca związane z życiem i działalnością Chrystusa lub takie, w których żyli bądź zostali pochowani święci. Najważniejszą ich destynacją była Jerozolima i Święty Grób. Najczęściej odwiedzanymi miejscami w Europie były Rzym, czyli związana z dziełem świętego Piotra siedziba papieży, oraz miejscowość Santiago de Compostela, gdzie znajdują się relikwie świętego Jakuba. W Czechach głównym celem duchowych peregrynacji była Praga, gdzie złożono szczątki kilku świętych, z których najważniejszym był pochowany w katedrze św. Wita patron kraju, święty Wacław.<br/>&nbsp;<br/>Pielgrzymka sprowadzała się do męczącej i często niebezpiecznej podróży, zarówno drogą lądową, jak i morską, a jej odbycie stanowiło znaczące osiągnięcie. Zapewnienie schronienia i pomocy pielgrzymowi uznawano za dobry uczynek. Oczywiście, wraz ze wzrostem popularności pielgrzymek pojawiły się elementy komercyjne, zwłaszcza w pobliżu miejsc docelowych i zajazdów na trasie. Pielgrzymów można było rozpoznać po specyficznych strojach, które utrwaliły się na wielu ilustracjach. Strój taki składał się z płaszcza, laski, torby i odznak. Wspólnym motywem lub symbolem pielgrzymek była muszla św. Jakuba. Wierzono, że taka skorupa przywieziona z pielgrzymki została pobłogosławiona i dlatego ma nadprzyrodzone moce. Muszle te były umieszczane na przykład na dnie studni, aby zapewnić czystość wody."
"ui_codex_cont_platner","Średniowieczny płatnerz sporządzał z metalowych płyt lub blach zbroje, czyli kirysy, osłony rąk (naramienniki, nałokietniki itd.), a także nóg (bigwanty), hełmy i rękawice. Rzemieślników, specjalizujących się w produkcji kolczug, nazywano pancernikami, ale w praktyce do wykucia zbroi ciężkiej potrzebni byli obaj i płatnerz, i pancernik. Pod płytową zbroję ubierano kolczugę. Zazwyczaj żołnierz używał tylko częściowego uzbrojenia (kirys, przyłbica, rękawice), ponieważ na posiadanie pełnej zbroi mało kogo było stać. Ozdabiane lub robione na miarę zbroje były przywilejem bogatej szlachty. Płatnerzom pomagali polerowacze, którzy zbroje polerowali."
"ui_codex_cont_pohanstvi","Pogaństwo przetrwało w Czechach nawet po przyjęciu chrztu, głównie w zwyczajach i tradycjach ludowych. Zawierały one elementy kultury celtyckiej, germańskiej i słowiańskiej i wpływy te stopniowo się mieszały, a z biegiem czasu coraz bardziej przystosowywały do chrześcijaństwa. <br/>&nbsp;<br/>
Niektóre zwyczaje zachowały się w oryginalnej formie, na przykład ludowe przesądy czy przyśpiewki. Inne całkowicie zaniknęły pod presją Kościoła. Pogaństwo w krajach słowiańskich przetrwało w motywach stosowanych w biżuterii, medycynie ludowej i w formie spędzania niektórych świąt takich jak przesilenie letnie, karnawał, Wielkanoc, Noc Walpurgii, Noc Świętojańska, Wszystkich Świętych, Adwent i Boże Narodzenie. Wszystkie one wywodzą się ze świąt pogańskich, ale zostały przemianowane i zmodyfikowane na potrzeby chrześcijaństwa."
"ui_codex_cont_pohreb","Wzmianki o pochówkach są tak stare, jak sama ludzkość. Jednakże to chrześcijaństwo radykalnie zmieniło zwyczaje dotyczące grzebania zmarłych i nierozłącznie powiązało śmierć z rytuałami religijnymi oraz błogosławieństwami. Przed śmiercią należało mieć odpuszczone grzechy (poprzez spowiedź i pokutę) i otrzymać ostatnie namaszczenie. W sytuacji, w której śmierć była bardzo prawdopodobna (np. podczas wypraw bitewnych) sakramentów tych udzielano „na wszelki wypadek”.<br/> &nbsp;<br/> Istotne było również miejsce wiecznego spoczynku. Za najlepsze uznawano te znajdujące się w kościele (w jego murach lub pod podłogą), a w dalszej kolejności jego najbliższe otoczenie. Dlatego cmentarze powstawały tuż przy kościołach, często w samym centrum wioski. Cmentarz („poświęcona ziemia”) stał się integralną częścią miast i wsi. Ludzie tam się spotykali, handlowali i zawierali umowy. Nie istniało takie poczucie pobożności, jakie znamy dziś, a światy żywych i umarłych istniały obok siebie. Tylko samobójców, przestępców, chorych, heretyków, katów, niezidentyfikowanych obcych lub nieochrzczone dzieci grzebano poza murami cmentarza, na ziemi niepoświęconej. Podczas zarazy czy wojen odchodzono od zwyczajowych pogrzebów cmentarnych i odprawiano je poza nim, często tworząc masowe groby. W późniejszych stuleciach, ze względów higienicznych, a także z powodu skażenia wód gruntowych, większość starych cmentarzy zamknięto, przeprowadzano nawet ekshumacje. Szczątki przenoszono wówczas na tereny poza miastami.<br/>&nbsp;<br/>
Zwyczajowo ludzie przed śmiercią sporządzali choćby ustny testament i jeżeli posiadali jakiś majątek, przekazywali choćby jego część na rzecz Kościoła w zamian za „łatwiejsze” przejście na tamten świat. <br/>&nbsp;<br/>
Umarłych, owiniętych w całun, grzebano w prostych drewnianych trumnach lub płóciennych workach. Pogrzeby możnych i władców wyglądały zgoła inaczej. Były to kosztowne i wystawne ceremonie. W pogrzebach królewskich brały udział nawet tysiące ludzi. Miejsca pochówków szlacheckich rodzin (w kościele lub krypcie) były zdobione kamienną płytą nagrobną, a moda na mauzolea przyszła później."
"ui_codex_cont_posazavi","Zasięg terytorialny gry KCD koresponduje z terenem południo-wschodnich Czech, wokół rzeki Sazawy, gdzie znajduje się wiele pamiątek historycznych. Do największych zalicza się klasztor w Sazawie oraz zamki w Czeskim Szternberku, Ratajach oraz Skalicy i Talmberku, gdzie do dzisiaj zachowały się tylko ich ruiny.
<br/>&nbsp;</br/>Niektóre źródła podają, że wydobywanie srebra zaczęło się w okolicach Skalicy już w XII w., czyli w tym samym czasie, kiedy zbudowano nieopodal znajdujący się kościół św. Jakuba Większego w Równej. Inna teoria głosi, że srebro zaczęto wydobywać na przełomie XIII i XIV w. wraz z powstaniem klasztoru w Sazawie. Od tego momentu ludzie nazywali to miejsce „wzgórzem Świętego Prokopa” lub „Srebrną Skalicą”. 
Skalicki herb składał się z niebieskiej tarczy z postacią górnika w ubraniu roboczym obrabiającego skałę dwoma młotkami. 
<br/>&nbsp;<br/>
Przez długi czas, teren ciągnący się wzdłuż rzeki Sazawy należał do sazawskiego klasztoru. Po śmierci Wacława IV, w czasie wojen husyckich (1419-1434), husyci zniszczyli klasztor i wydobywanie rud srebra zostało wstrzymane. Dopiero w XVIII w. austriacka cesarzowa Maria Teresa przyznała miastu status wolnego miasta górniczego o nazwie „Skalica ze Srebrnych Wzgórz” i nagrodziła górników czterema kopalniami. Z jednej mogli pozyskiwać oni srebro wyłącznie na użytek miasta, a bogactwo z pozostałych trzech kopalni trafiało do skarbca cesarzowej.<br/>&nbsp;<br/>
W XIX wieku, z powodu niesnasek pomiędzy prywatnymi właścicielami, kopalnie zostały opuszczone, a wydobycie srebra zakończono. Dzisiaj szyby kopalniane (zwłaszcza dwa w kierunku na Hradová Střímelnice) są źródłem wody pitnej dla miasta i dwa z nich mają służyć jako schrony. Lokalizacja pozostałych pozostaje nieznana."
"ui_codex_cont_postaveni_zen","W średniowiecznym, całkowicie patriarchalnym społeczeństwie, reprezentantem rodziny był mężczyzna. Rolę kobiety określał stosunek wobec niego – córka, siostra, żona, matka czy wdowa. Dziewczynki miały krótkie dzieciństwo, zgodnie z historycznymi dokumentami stawały się dojrzałe między 12 a 15 rokiem życia. Mężczyźni większość czasu spędzali w warsztatach, na handlu lub szermierce, kobiety zajmowały się domem i rodziną. Tylko wdowa mogła otrzymać zgodę na prowadzenie warsztatu lub kramu, oczywiście przy pomocy czeladników. <br/>&nbsp;<br/>
Wiejskie kobiety nieczęsto opuszczały swoje domy, bez potrzeby nie kręciły się po sąsiedztwie. Zasady wychodzenia z domu były uzależnione od klasy społecznej. O ile mieszczanki i szlachcianki mogły wychodzić z domu tylko w towarzystwie małżonka lub służby, żony rzemieślników, kupców czy chłopów mogły wychodzić bez osoby towarzyszącej.
<br/>&nbsp;<br/>
Na czynności domowe bogatszych kobiet składało się haftowanie, sprzątanie, opieka nad dziećmi, zakupy oraz gra na instrumentach muzycznych. Kobiety wiejskie spędzały czas na pracy na roli lub pastwisku, zajmowały się pszczelarstwem, tkactwem, gotowaniem, robieniem na drutach czy szyciem. <br/>&nbsp;<br/>
W średniowieczu ideałem piękna była chuda, blada kobieta z długimi włosami blond, z małym biustem niezbyt szerokimi biodrami i wąską talią. Najbardziej liczyły się oczywiście zdrowie i płodność. Średniowieczna kobieta od momentu osiągnięcia dojrzałości płciowej mogła zachodzić w ciążę nawet kilka razy w roku – nie było niczym nadzwyczajnym przed dwudziestką urodzić trójkę czy czwórkę dzieci. Porody były skomplikowane, a opieka w połogu niewystarczająca. Ryzyko śmierci podczas porodu było wtedy ogromne. <br/>&nbsp;<br/> 
Dziewczynkom poświęcano mniej uwagi niż chłopcom, ale odwrotnie było w sprawach honoru. Stare panny, uwiedzione córki czy samotne matki przynosiły rodzinie wstyd. O ile chłopcy dziedziczyli majątek, dziewczynki musiały uzbierać posag i „wkupić” się nim w rodzinę narzeczonego.
"
"ui_codex_cont_pozdravy","Podstawową formą powitania były różne wariacje ukłonów, w zależności od sytuacji i statusu człowieka, z którym się witano. Lekkim ukłonem z dłonią przyciśniętą do serca witali się równi sobie. Głębszy ukłon wyrażał szacunek wobec gości czy kogoś o wyższej pozycji społecznej. Następnym poziomem było klęknięcie na lewym kolanie z pochyloną głową. Tak witano władców, baronów lub wysoko postawionych dowódców, wyrażając w ten sposób poddaństwo. Powstać można było tylko na rozkaz witanego. Ostatnim poziomem było klęknięcie na obu kolanach będące wyrazem całkowitego poddania, często połączony z prośbą (zazwyczaj o łaskę). <br/>&nbsp;<br/>
Zdejmowanie okrycia głowy przyszło wraz z „burgundzką modą” w XV wieku. Lojalność wyrażano całując pierścień władców i prałatów. Nie całowano damskich dłoni, ale składano im głębszy ukłon niż wskazywała ich pozycja społeczna.
<br/>&nbsp;<br/>
Odpowiednie formy pozdrowienia stosowano także zwracając się do kogoś w formie pisemnej. Na przykład mieszczanina należało określić jako „uczciwego”, władykę jako „szlachetnego” a szlachcica z tytułem jako „wysoko urodzonego”. <br/>&nbsp;<br/>
Na wsiach ludzie witali się zgodnie z tym, co czuli. Często w przywitaniach pojawiały się życzenia zdrowia, pomyślności i błogosławieństwa bożego bądź wręcz odwoływano się do tradycji chrześcijańskiej mówiąc na przykład „Niech będzie pochwalony”."
"ui_codex_cont_ppraviste","W średniowieczu, wymierzanie kar za drobne przewinienia przeprowadzano w centrum miejscowości, gdzie znajdował się pręgierz i dyby. Te, które kończyły się śmiercią skazańca, wykonywano poza miastem, na pobliskich wzniesieniach czy na rozstajach dróg, a miejsca te uważane były za nieczyste. Pozostawały one opuszczone, a każdy ich unikał. Z obawy przed utratą honoru nie chciał tam pracować żaden rzemieślnik. Jedyną osobą poruszającą się w pobliżu był kat, który często nawet w pobliżu mieszkał. Zwykły człowiek na miejsce egzekucji wybierał się tylko wtedy, kiedy wykonywano tam wyrok. Egzekucje należały do ulubionych rozrywek ludu, często gromadziło się na nich całe miasto. Prawo karania na gardle posiadały jednak tylko niektóre miasta i nie wszystkie miały własnego kata."
"ui_codex_cont_pranyr","Pręgierz znajdował się na środku rynku miasta czy wsi i wykonywano na nim kary za drobniejsze występki takie jak krzywoprzysięstwo, pomówienia czy oszustwo. Był to zazwyczaj drewniany lub kamienny słup, do którego przy pomocy łańcucha przywiązywano skazanych na godziny, a czasami nawet dni. Karę wykonywało na nich całe społeczeństwo. Na porządku dziennym było opluwanie, obelgi, wyśmiewanie się czy nawet ciosy."
"ui_codex_cont_praporce_korouhve","W ferworze średniowiecznej bitwy, kiedy większość walczących miała takie same lub podobne wyposażenie, kolorowy proporzec był często jedyną wskazówką określającą kierunek, gdzie znajdują się wojska własne, a gdzie wrogie. Pomagał też w podnoszeniu morale oraz w organizowaniu poszczególnych jednostek podczas przemarszu. Ok. roku 1400 proporce miały kształt trójkąta, kwadratu lub prostokąta umieszczonego na drzewcu dłuższym bokiem. Szyto je z kolorowego płótna lub jedwabiu, na którym malowano znaki czy obrazy. Najczęściej były to herby poszczególnych panów feudalnych w kolorach herbowych.<br/>&nbsp;<br/>
Małe proporce na kopiach nosili jeźdźcy oraz rzemieślnicy, będący członkami cechu. Proporce cechowe stanowiły symbol zawodu i noszono je podczas uroczystości publicznych czy wojskowych.<br/>&nbsp;<br/>
Chorągiew ziem czeskich jest znana od XIII w. i przedstawia tzw. „gules, a lion rampant queue forchée argent”, srebrnego lwa w skoku, w zbroi, na czerwonym tle.<br/>&nbsp;<br/>"
"ui_codex_cont_priest","W średniowiecznym społeczeństwie księża należeli do elity i jako jedni z niewielu posiadali jakiekolwiek wykształcenie. Księża wiejscy nie byli tak wyedukowani, jak ci z większych parafii. Nie potrafili dobrze czytać ani pisać i nie prowadzili biblioteki, a tekstów liturgicznych uczyli się na pamięć. Nie byli też zbyt bogaci, dlatego często sami pracowali na roli lub hodowali zwierzęta, podobnie jak inni chłopi. Nie przestrzegali celibatu, chętnie brali udział w ludowych rozrywkach i zabawach, tańczyli i chodzili do karczmy. Upadek moralności i wykształcenia z czasem pojawiał się także i w miastach, i klasztorach. Jednak księża w dużych parafiach i w miastach dysponowali większym majątkiem i nie musieli pracować fizycznie, i dzięki temu mogli poświecać się całkowicie służbie Bogu.<br/>&nbsp;<br/>
Do obowiązków księdza należało przygotowanie i odprawianie mszy, spowiadanie ludu, dbanie o kościół (jego funkcjonowanie i dekorację), odwiedzanie biednych i chorych, zapewnianie zbiórek na pomoc dla potrzebujących, pobieranie podatków, chrzty, śluby, dawanie ostatnie namaszczenia i organizowanie pogrzebów."
"ui_codex_cont_prijmy_davky","Miasta zawsze musiały dbać o swój budżet, dlatego pobierano podatki, myta i cła. Najczęstszym był podatek płacony dwa razy do roku, którego wysokość była uzależniona od majątku mieszkańca. Kolejnym źródłem miejskich dochodów były opłaty wnoszone do rady miejskiej czy sądu za sporządzone umowy, dokumenty, akty i inne czynności bieżące. Opłaty i podatki płacili mieszkańcy miasta za prowadzenie działalności gospodarczej, od sprzedanych wyrobów lub wykonywanych usług. Do kasy miejskiej wpływały także pieniądze za odsetki, grzywny, z funduszu budowlanego, pożyczki czy daniny. Wszystkie przychody były rejestrowane.<br/>&nbsp;<br/>
Rada miejska odprowadzała część pieniędzy za zakup nieruchomości, płaciła służbom za ochronę i utrzymanie porządku, inwestowała w szkoły, kulturalny rozwój miasta, kościołów, zarządców i wynagrodzenie dla urzędników miejskich, prace budowlane, konserwację i naprawy oraz utrzymanie budynków użyteczności publicznej. "
"ui_codex_cont_prostituce","Dawniej na dom publiczny mówiono „zamtuz”, „dom uciech” czy „siura”, ale nigdy „burdel”. Prostytutki nazywano po prostu „kurwami” (choć wówczas nie miało to wulgarnego znaczenia). W ramach tego zawodu istniało kilka kategorii. Najbiedniejsze prostytutki były bezdomne i „usługi” oferowały na ulicach. Inne odwiedzały klientów w ich domach w przebraniu sprzedawczyń pieczywa, a jeszcze inne służyły w „okolicach” jednego podwórka. Istniały też takie, które swoje usługi świadczyły w domach publicznych o różnych kategoriach cenowych, a ich klientami byli mieszczanie, urzędnicy i przedstawiciele szlachty (lub najprostsza gawiedź w przypadku tanich zamtuzów). Domy publiczne prowadzili nie tylko mieszczanie, ale często przedstawiciele kleru (np. proboszcz z kościoła św. Idziego w Pradze pod Wyszehradem). Zamtuzy często był połączone z łaźniami.<br/>&nbsp;<br/>
W trakcie wojen husyckich wiele domów publicznych zlikwidowano, ale zaraz po nich branża znów rozkwitła. W legalizacji pomógł też Kościół Rzymski, który prostytucję uważał za mniejsze zło niż cudzołóstwo. O czymś świadczy też fakt, że prostytutki tworzyły niemal 10% mieszkańców papieskiego Rzymu.<br/>&nbsp;<br/>
Domy publiczne i kobiety uprawiajace „najstarszy zawód” podlegały różnym uregulowaniom prawnym i ustawom, ale też płaciły specjalne podatki. Nie brakowało też zarządzeń nakazujących uprzejme traktowanie prostytutek i chroniących je przed przemocą. "
"ui_codex_cont_rada_rychtar","Na czele miasta stał wójt lub starosta, mianowany przez monarchę (funkcja była dziedziczna), oraz Rada Miejska, składająca się z rajców miejskich (funkcja uzależniona od wieku). Radzie przewodził burmistrz lub podkomorzy. Rajcami zazwyczaj byli miejscy bogacze, a ich kadencja zależała od tego, czy miasto było królewskie, pańskie czy wolne.<br/>&nbsp;<br/>
Rada decydowała o najważniejszych sprawach dotyczących miasta i jego mieszkańców. Protokoły z posiedzeń Rady, narad, dokumentacja, umowy kupna lub przekazania majątku, spisy, umowy i inne dokumenty były przechowywane w ratuszu."
"ui_codex_cont_radzig","[? - 1416]<br/>Racek Kobyla (w grze Radzik Kobyła) był czeskim ziemianinem, królewskim hejtmanem (starostą), a w latach 1410-1415 wyszehradzkim burgrabią. W 1403 r. rezydował w imieniu Wacława IV na zamku w miasteczku Skalica, gdzie kierował wydobyciem srebra. Król był znany ze swej szczodrości dla niższej szlachty, którą obdarowywał wysokimi tytułami za ich lojalność. Radzik Kobyła zdecydowanie należał do ulubieńców i przyjaciół króla.<br/>&nbsp;<br/>W roku 1403 Skalicę oblegały i doszczętnie spaliły kumańskie wojska króla węgierskiego Zygmunta. W nagrodę za służbę i wierność król Wacław IV pozwolił Radzikowi wybudować własny zamek w Veselí nad Sazawą. Dziś na jego miejscu stoi zamek Komorní Hrádek.<br/>&nbsp;<br/> Radzik zginął w 1416 roku w Kuttenbergu, zabity w gospodzie przez tłum górników rozwścieczonych spaleniem Jana Husa. „Przepadli go w gospodzie, gdzie zatrzymał się Radzik ze swymi ludźmi, poćwiartowali ich ciała na kawałki i porozrzucali je na ulicach, gdzie tłum energicznie stąpał po ich ostatkach i potem z radosną pieśnią na ustach odeszli do domu kaznodziei, by zyskać pochwałę za ich czyn, który mieli odwagę spełnić”. Miało to miejsce w czasie, kiedy Radzik ściągał podatki dla króla, co z kolei wydaje się dosyć dziwne, ponieważ sześć lat wcześniej, będąc rycerzem rozbójnikiem, posyłano za nim, zakałą tamtejszych ziem, żołnierzy. Źródła jednak nie wypowiadają się jasno na temat tej sytuacji, dlatego później zrehabilitowano go, przypominając jego zasługi wobec króla."
"ui_codex_cont_rataje","Rataje to małe miasteczko targowe z dwoma zamkami, górnym, znanym po prostu jako Górny Zamek Ratajski, i dolnym zwanym Pirksztajnem. Najstarsze zapiski o Ratajach datują się na XIII w., kiedy należały do majątku Przybysława z Ratajów (wzmiankowanego w dokumentach w latach 1263 i 1289). Mniej więcej w tym samym czasie miejscowość przesza w ręce burgrabiego Hroznaty z Użyc, którego synowie posiadali w okolicy kilka innych zamków i wsi.<br/>&nbsp;<br/>W roku 1293 król Wacław II ofiarował Rataje biskupowi Tobiaszowi z Bochyni. Potem zostały własnością burgrabiego Hynka z Dauby, który przekazał je w spadku szlachcie z Lipy. Rataje przeżyły okres największego rozkwitu pod rządami Henryka z Lipy (zmarł w r. 1329), jego synów i wnuków. Jego syn Jan (zmarł w r. 1338) był najbardziej aktywny politycznie. Majątek był także zarządzany przez krewnych Henryka, panów z Pirksztajnu, Jaśka i Hanusza. Pod ich rządami wybudowano dwa zamki i kościoły, a wieś wzmocniła się o silne fortyfikacje.<br/>&nbsp;<br/>
[Pirksztajn]<br/>&nbsp;<br/>Dolny zamek w Ratajach, założony przez Henryka z Lipy w pierwszej połowie XIV w. (pierwsze wzmianki o nim pochodzą z 1346 r.), rozciąga się na wysepce nad potokiem Żywy, a od miasta jest oddzielony fosą. To trójkondygnacyjny zamek typu obronnego na planie czworokąta o zaokrąglonych narożnikach ze strony południowej, z masywną czteroboczną wieżą od strony wschodniej oraz trzema komnatami na każdym piętrze. Całość otoczona jest wałami.<br/>&nbsp;<br/>
W roku 1447 zamek niestety spłonął i szybko zaczął zmieniać właścicieli. Przetrwał nawet spustoszenia podczas powstań chłopskich w roku 1627. Sto lat później, w latach 1713-1724 został przebudowany przez Oktawiana Kinskiego na prezbiterium i dzwonnicę, a dziś stanowi własność prywatną<br/>&nbsp;<br/>
[Górny zamek]<br/>&nbsp;<br/>
Górny Zamek został wybudowany w tym samym czasie, co pierwszy, w połowie XIV w. Spłonął dokładnie wtedy, kiedy Pirksztajn. W XVI w. został przebudowany w stylu renesansowym, a w roku 1672 odnowiony w stylu barokowym. Dzisiaj mieści się tam ratusz.
<br/>&nbsp;<br/>[Kościół św. Mateusza]<br/>&nbsp;<br/>Dolny ratajski kościół został wybudowany w roku 1360 przez Jaśka Ptaszka z Pirksztajnu oraz jego żonę Annę. 
<br/>&nbsp;<br/>
Prawdopodobnie pierowotnie jednonawowy kościół wraz z nieistniejącym dziś kościołem św. Mikołaja, służył jako parafia. W latach 1675 -1691 został zburzony i przebudowany w stylu barokowym według planów Andrzeja de Guarde. Przetrwał do dzisiaj z jedynie niewielkimi zmianami. Jedyną pamiątka po pierwotnym kościele są grobowce właścicieli majątku, czyli grób z herbem panów z Lipy osadzony na murze cmentarnym i podstawa chrzcielnicy z roku 1421. 
<br/>&nbsp;<br/>[Kościół św. Mikołaja]<br/>&nbsp;<br/>Prawdopodobnie starszy z dwóch kościołów, znajdujący się wewnątrz murów zamku. Pierwsze wzmianki pochodzą z roku 1343. Był zlokalizowany w górnej części Ratajów, przed górnym murem, a służył częściowo jako plebania. Od roku 1336 do ratajskiej parafii należał także młyn Korecznik."
"ui_codex_cont_rod_hronovcu","Jeden z najstarszych i najważniejszych czeskich rodów szlacheckich. Z czasem rozrósł się w wiele gałęzi, na przykład ród szlachecki z Dauby, Berków, Lichtenburgów, Krzyneckich z Ronowa itd. W XIII i XIV w. rozgałęził się na ród szlachecki z Lipy, Lichtenberga, z Dauby, z Klinsztejna i in.<br/>&nbsp;<br/>
Pod koniec XII w. najstarszym znanym członkiem rodu był Smil, kasztelan kłodzki. Jego potomkowie pełnili wysokie funkcje na dworze królewskim, dzięki czemu zdobyli niemały majątek ziemski. Stąd też wywodzi się ich imię (od Ronowa na Żytawsku, w dolinie Nysy, dzisiaj na terenie Polski). Zamek o nazwie Ronów na południe od Czeskiej Lipy powstał dopiero pod koniec XIV w. <br/>&nbsp;<br/>Do rodu Ronowców należy także jedna z postaci w KCD - Hanusz z Lipy."
"ui_codex_cont_rovna","Wieś Równa leży nieopodal Srebrnej Skalicy. Około roku 1150 mnisi z klasztoru w Sazawie wybudowali tam romański kościół z plebanią i cmentarzem. Kościół został poświęcony najstarszemu patronowi górników, św. Jakubowi Większemu. Najpiękniejszym elementem ozdobnym kościoła są romańskie freski. Malowano je w dwóch etapach, w połowie XII wieku i niecałe 100 lat później."
"ui_codex_cont_ruprecht","[5.5.1352 - 18.3.1410]<br/>Ruprecht III Wittelsbach, syn Ruprechta II , był niemieckim księciem-elektorem z Palatynatu, decydującym o wyborze władcy Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Wraz z trzema innymi elektorami, w roku 1400 odsunął Wacława IV od tronu niemieckiego, oskarżając go o niewypełnianie swych obowiązków względem cesarstwa. Choć Ruprecht nie został jednomyślnie wybrany, to on wówczas przejął władzę i został koronowany na króla rzymskiego (Rex Romanorum).<br/>&nbsp;<br/>"
"ui_codex_cont_rychta","Ratusz to siedziba wójta i rady miejskiej. Początkowo był to zwykły dom mieszczański, który stopniowo przebudowywano na centrum miejskiego samorządu. W Czechach pierwszy ratusz założono pod koniec XIV w. Budynki były zazwyczaj murowane, a przynajmniej ich najniższe piętra, a w wielu pomieszczeniach były sklepienia. Na parterze reprezentacyjnego budynku znajdowały się kramy, karczma, miejsce na miejską wagę, strażnica i zbrojownia. W pomieszczeniu z wagą miejską (która była wzorem dla wszystkich wag w miejskich kramach) był umieszczony wmurowany łokieć (do pomiaru długości) i wzorce innych drobnych miar i wag. Obowiązywały one w całym zarządzanym przez miasto regionie.<br/>&nbsp;<br/>
Na pierwszym piętrze ratusza znajdowała się sala posiedzeń rady, kaplica (w wykuszu), pomieszczenie skryby i izby mieszkalne. Wyższe piętra służyły jako magazyn lub spichlerz. W piwnicy znajdowało się więzienie i magazyn towarów.<br/>&nbsp;<br/>
W sali posiedzeń odbywały się zebrania rajców miejskich, w kredensach trzymano przywileje, dokumenty i archiwum miasta.<br/>&nbsp;<br/>
W KCD wzorcowy ratusz jest tylko jeden i znajduje się na rynku w Ratajach."
"ui_codex_cont_rytirsky_vycvik","Trening fizyczny chłopca aspirującego do bycia w przyszłości rycerzem zaczynał się nim ukończył on siedem lat. Musiał szybko biegać, skakać, wspinać się, ale także pływać. Ramiona ćwiczył podnosząc ciężkie kamienie. Latami doskonalił biegłość w rzucaniu włócznią, strzelaniu z łuku, zapasach, jeździe konnej, posługiwaniu się tarczą i wykonywaniu skutecznych ataków. Jego trening zawierał także udział w polowaniach. Zgodnie z tradycją, do siedmiu głównych umiejętności rycerza zaliczano jazdę konną, pływanie, strzelanie z łuku, walkę bronią i wręcz, łowiectwo, a także grę w szachy i pisanie wierszy.
<br/>&nbsp;<br/>
Mieszczanie szkolili się w korzystaniu z różnych typów broni, co było przydatne zwłaszcza podczas obrony miasta. W wielu z nich powstawały szkoły szermierki i łucznictwa, gdzie uczono początkowo według tzw. szkoły niemieckiej (Deutsche Fechtschule). W dobie renesansu przeważnie korzystano ze wzorów szkoły włoskiej i hiszpańskiej. W bractwach strzeleckich uczono strzelania z łuku i kuszy, a później broni palnej."
"ui_codex_cont_samopse","Samopsza (Samopše) to mała wioska w dorzeczu Sazawy, niedaleko Ratajów. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z roku 1397. Do 1412 r. wraz z dwoma okolicznymi młynami (młyn Bilin zwany też młynem Barta oraz Budziński) stanowiła majątek klasztoru w Sazawie. Była znana ze swojego rolniczego charakteru i uprawy specjalnego rodzaju pszenicy, nazwanej „samopše-szpalta” (pol. orkisz). Od niej właśnie pochodzi nazwa wioski."
"ui_codex_cont_sazava","Klasztor w Sazawie stoi na skale nad rzeką Sazawą, w jednym z jej licznych meandrów. Dzięki temu jest odgrodzony od świata z wielu stron. Jego początki sięgają pierwszej połowy XI wieku, kiedy z inspiracji mnicha Prokopa książę Oldřich założył ów klasztor. Święty Prokop (kanonizowany w roku 1204) zasłynął głównie tym, że pragnął w zakonie zachować obrządek słowiański, a nie łaciński. Według tzw. Vitas major, legendy z połowy XI wieku, św. Prokop najpierw mieszkał w jaskini, dopiero później wybudował kościół poświęcony Pannie Marii i św. Janowi Chrzcicielowi (dziś św. Prokopa).<br/>&nbsp;<br/>
Konwent braci słowiańskich został wybudowany według wzoru opactwa z St. Gallen w Szwajcarii. Głównym budynkiem w kompleksie sakralnym był kościół konwentualny. Ze strony południowej przylegała do niego drewniana klauzura (część klasztoru dostępna tylko dla zakonników). Na zachodniej stronie podwórca, pod budynkiem dzisiejszej plebanii, stała pierwotna siedziba opata. Po stronie północnej znajdował się ogród klasztorny, gdzie archeologowie odkryli fundamenty pierwotnego kamiennego kościoła sazawskiego, poświęconego w roku 1070 św. Krzyżowi.<br/>&nbsp;<br/>
Po wygnaniu z Sazawy mnichów słowiańskich, klasztor przejęli mnisi łacińscy z Brzewnowa. Nowy opat Děthard kontynuował przebudowę klasztoru i za jego życia ukończono budowę prostego jednonawowego kościoła. W połowie XII wieku powrócono jednak do pierwotnych planów architektonicznych i został przebudowany na monumentalną, bogato zdobioną trójnawową bazylikę. Do najstarszych prostych drewnianych budowli z czasów początku klasztoru należała klauzura (kwatery zakonników), prałatura (kwatera opata) i infirmarium (szpital). Drewniane zabudowania gospodarcze zastąpione zostały budynkami kamiennymi. Cztery skrzydła klauzury, w których mieściły się: dormitorium (sypialnia mnichów), kapitularz, pracownia i refektarz (jadalnia) z kuchnią. Otaczały one krużgankami, czyli korytarzami otwartymi arkadami lub oknami na ogród, wirydarz (ogród kwiatowo-ziołowy na planie kwadratu).<br/>&nbsp;<br/>"
"ui_codex_cont_sazava_m","Sazawa była pierwotnie osadą na lewym brzegu rzeki naprzeciwko klasztoru. Późniejsze miasto było przez ponad sto lat własnością klasztoru benedyktynów. Domy były skoncentrowane wokół kościoła św. Marcina i wzdłuż drogi na Pragę i Kourzim. 
<br/>&nbsp;<br/> 
W trakcie wojen husyckich klasztor i okolice wpadły w ręce husytów. Wojny zatrzymały prace budowlane aż do połowy XVII w., ale nie zniszczyło to klasztoru. Przez ponad 200 lat teren należał do świeckich właścicieli, mnisi zostali stąd wygnani. 
<br/>&nbsp;<br/>[Kościół św. Marcina]<br/>&nbsp;<br/>Kościół parafialny św. Marcina został założony na lewym brzegu rzeki Sazawy, w centrum małego miasteczka w XIV w. To jednonawowa budowla, z wieżą po stronie północnej i małą kapliczką od strony południowej. Z okresu średniowiecza pozostały tylko okna w wieży. Kościół wraz z przyległym cmentarzem, po dziś dzień otacza wysoki mur. W dobie wojen husyckich husyccy księża odprawiali w nim msze po czesku."
"ui_codex_cont_scribe","Jego głównym zadaniem było prowadzenie dokumentacji sądu ziemskiego i posiedzeń Rady Miejskiej. W średniowiecznym społeczeństwie był jednym z niewielu ludzi, którzy potrafili pisać i czytać, jego usługi były więc cenione w każdym mieście."
"ui_codex_cont_sedlak","W średniowiecznych wsiach mieszkało około 90% populacji, która głównie zajmowała się rolnictwem i hodowlą zwierząt. Chociaż chłopi byli wolni i swoje domostwa dziedziczyli od niepamiętnych lat, ziemię, na której one stały, dzierżawili od władcy lub od szlachcica, który dostał ją od króla w lennie. Za dzierżawę płacili rocznie ze swoich zbiorów pieniędzmi, miodem, zbożem lub innymi towarami.
Czasami musieli także pracować dla szlachty, tzn. za darmo obrabiać jej ziemię. <br/>&nbsp;<br/>
Sąd Ziemski w XV I XVI wieku orzekł, że zwykły lud nie ma prawa posiadać broni ani polować. Mając specjalne zezwolenie pana, mógł jedynie łapać zające lub drobne ptactwo."
"ui_codex_cont_shepard","Praca pasterza była uzależniona od pogody, zaczynała się najczęściej w kwietniu i kończyła jesienią. Z powierzonym mu stadem (rzadko kiedy pasterze posiadali własne, raczej za opłatą pasali czyjeś zwierzęta) pasterz wędrował od pastwiska do pastwiska, nocując w prymitywnych szałasach lub chatach. W lecie w ogóle nie schodził z popasu, a do wsi wracał wraz z nastaniem pierwszych mrozów. Życie z dala od ludzi zmusiło pasterzy do rozwijania zdolności leczenia siebie i zwierząt, dlatego gdy nie było w pobliżu aptekarza, ludzie udawali się po pomoc właśnie do pasterzy."
"ui_codex_cont_schizma","Schizma w Kościele Katolickim trwała w latach 1378-1389. Wtedy to dwóch papieży sprawowało swój urząd jednocześnie. Jeden zasiadał na tronie papieskim w Awinionie, we Francji, a drugi w Rzymie. Wszystko zaczęło się w 1378 r., rok po tym jak papież Grzegorz XI ze względu na różnego rodzaju spory pomiędzy papiestwem Rzymskim a królestwem Francji, zdecydował się przenieść Sąd Papieski z Awinionu, gdzie rezydował przez około 70 lat, do Rzymu. Po śmierci Grzegorza, tron papieski objął neapolitańczyk, Bartolomeo Prignano, obierając imię Urban VI (1378-1389). Odmówił on dzielenia się władzą z kardynałami. Z tego powodu ogłosili oni, że wybór Urbana jest nieważny i wybrali nowego, papieża, Klemensa VII (1378-1404). Uznano go za prawowitego papieża we Francji, Szkocji, Kastylii, Aragonii, Nawarze i Portugalii.<br/>&nbsp;<br/>
Po stronie papieża Urbana VI opowiedziały się Niemcy, Czechy, Anglia i Irlandia, Flandria, Polska, Węgry i Włochy. Podczas gdy ten panował w Rzymie, Klemens przebywał w Awinionie.<br/>&nbsp;<br/>Podział utrzymał się i po śmierci obu papieży. Kolejną parą papieży byli Bonifacy IX (1389-1404) i antypapież Benedykt XIII (1394-1423). W tym czasie w Europie jednak rozpoczęły się już intensywniejsze starania o odnowienie jedności Kościoła rzymskokatolickiego. Niestety ani synod, ani sami papieże nie byli w stanie się porozumieć. Żadna ze stron nie zamierzała wycofać się ze swoich postulatów.<br/>&nbsp;<br/>
W roku 1409 doszło nawet do tego, że kardynałowie ogłosili obu papieży za nieprawomocnie wybranych i wybrali trzeciego, Jana XXIII (1410-1415). Żaden z papieży jednak nie pozwolił się zdetronizować. Do konfliktu włączyli się więc władcy poszczególnych krajów, między innymi Zygmunt Luksemburski, stojący po stronie Jana XXIII.<br/>&nbsp;<br/> 
Synod w Konstancji, zwołany 5 listopada 1414 r., miał się stać początkiem reform w Kościele, jednak papież Jan XXIII nie wziął w nim udziału i uciekł. Na końcu synodu został przyjęty dekret „Haec sancta” stwierdzający, że synod ma władzę większą niż papież. Jan XXIII został więc zdetronizowany i uwięziony, rzymski papież Grzegorz zrezygnował z funkcji, a antypapież Benedykt XIII został zdetronizowany i oskarżony o herezję. Dopiero w listopadzie tego samego roku wybrano nowego, jednego papieża Marcina V (1417-1431), którego siedziba mieściła się w Rzymie. Jednak podpisane dekrety ograniczały jego władzę."
"ui_codex_cont_skalice","Niewiele wiadomo na temat wojny toczącej się między rokiem 1402 a 1403, kiedy Zygmunt napadł na czeskie ziemie, próbując przejąć władzę. Dokumenty, które przetrwały, przedstawiają ten czas niezwykle mgliście. Wiemy jednak jaki los spotkał w tym czasie Skalicę (później Silberskalitz, Srebrną Skalicę), która została doszczętnie spalona 23 marca 1403 r. Dokładną datę znamy dzięki zapiskom w jeden z zachowanych kronik.
<br/>&nbsp;<br/>Zygmunt niewątpliwie wybrał Skalicę, ponieważ wydobywano tu srebro, a miastem zarządzał w imieniu króla, królewski sojusznik, burgrabia Radzik Kobyła (Racek Kobyla). Najeźdźca najwidoczniej chciał odciąć Wacława od źródła pieniędzy.<br/>&nbsp;<br/> Legenda głosi, że Kobyła i jego ludzie, którzy ukrywali się na zamku, zdążyli uciec przed armią Zygmunta, ponieważ przyszła wielka burza i wojsko nieprzyjaciela musiało poczekać ze szturmem do rana. Obrońcy zamku wykorzystali tę okazję i pod osłoną nocy uciekli do pobliskich Ratajów. O świcie, ludzie Zygmunta znaleźli w zamku tylko kozę. Wówczas Zygmunt spalił miasteczko oraz zburzył królewską siedzibę, która już nigdy nie została odbudowana. Dzisiaj po zamku pozostały tylko fundamenty."
"ui_codex_cont_skoly","Szkolnictwo rozwinęło się dopiero pod koniec XI w., zwłaszcza za sprawą klasztorów i kościoła. Podstawowa nauka w języku łacińskim obejmowała siedem sztuk wyzwolonych: trivium – gramatyka, łacina, retoryka, dialektyka – i kwadrywium – matematyka, geometria, astronomia i muzyka kościelna. W czasach późnego średniowiecza istniały dwustopniowe szkoły łacińskie dla chłopców. Dziewczęta kształcono bardzo rzadko. Zresztą wykształcenie nie miało takiego znaczenia jak dzisiaj, większość szlachty i bogatych mieszczan była analfabetami, a jeśli była taka potrzeba, wynajmowała pisarza.<br/>&nbsp;<br/>
Później w miastach powstawały też ośrodki kształcenia świeckiego, szczytowym osiągnięciem było założenie Uniwersytetu o randze międzynarodowej przez cesarza Karola IV w Pradze w roku 1348."
"ui_codex_cont_smirci_kriz","Krzyże pokutne lub kamienie z wyrytym na powierzchni krzyżem stawiano w miejscach, w których rozegrała się jakaś tragedia lub ważne wydarzenie z historii wsi lub kraju. Miały one związek z prawem karnym, ponieważ były to symbole przyznania się do winy i prośby o odpuszczenie win. Krzyż pokutny był rodzajem zadośćuczynienia za popełnione przestępstwo, stawianym przez kajającego się przestępcę na jego własny koszt. Kamienie, niekiedy ozdobione jakiś znakiem, wyznaczały przede wszystkim granice majątków i wsi."
"ui_codex_cont_spitaly","Od starożytności ludzie zdobywali wiedzę medyczną i starali się udzielać pomocy innym w walce z chorobami i bólem. Najstarsze teksty dotyczące praktyk lekarskich zachowały się w klasztorach jako pierwszych średniowiecznych ośrodkach medycznych. Leczeniem zajmowali się przede wszystkim benedyktyni. W przeciwieństwie do lekarzy miejskich za leczenie nie pobierali opłat. <br/>&nbsp;<br/>
W XI w. szpitale odnotowały znaczący rozwój zwłaszcza dzięki zakonom rycerskim, zajmującym się działalnością charytatywną i budową szpitali czy przytułków dla bezdomnych. Chorymi mogli zajmować się wyłącznie mężczyźni. Kobiety i zakonnice miały zakaz pomagania w szpitalach wydany przez synod kościelny. <br/>&nbsp;<br/>
Opatrywanie ran polegało najczęściej na dezynfekcji rozpalonym żelazem, przemywaniu wodą i smarowaniu ran różnymi maściami czy balsamami. Obwiązywano je suknem lub płótnem. Na otwarte rany i stany zapalne przykładano zioła. Wojownicy często musieli radzić sobie sami, ponieważ polowe lazarety nie podążały za wojskowym obozowiskiem. W związku z tym, ranni często nie przeżywali kilkudniowej podróży na otwartym wozie."
"ui_codex_cont_stonemason","Kamieniarze zajmowali się pozyskiwaniem i obróbką kamienia. Do ich czynności należało odłupywanie bloków kamieni, cięcie ich na mniejsze kawałki, szlifowanie, piłowanie czy polerowanie, a także formowanie bloków budowlanych czy części sklepień. Zatrudniano ich najczęściej w pracach, związanych z budownictwem. 
<br/>&nbsp;<br/>
Pierwsze wzmianki o organizacji cechu kamieniarzy w Czechach pochodzą z XIV w. Za patronów kamieniarzy uznawani są: św. Roch, św. Józef, czasami św. Barbara i św. Prokop. 
<br/>&nbsp;<br/>[Gmerk]<br/>&nbsp;<br/>Gmerki, czyli znaki kamieniarskie były symbolami graficznymi, ale nie podpisem autora. Wykonywano je na powierzchni obrabianego kawałka kamienia i na tej podstawie później obliczano wypłatę. Rzemieślnik zdobywał gmerk na określonym etapie nauki i później używał go już do końca życia."
"ui_codex_cont_stribskalice","Osadnictwo w okolicy dzisiejszej Srebrnej Skalicy prawdopodobnie istniało już w XIII w., ale aż do 1361 r. nie znaleziono żadnej wzmianki o tutejszym zamku. Rozwój miejscowości umożliwiło wydobycie srebra i bogactwo niedalekiego probostwa w Równej.<br/>&nbsp;<br/> Zamek został wybudowany za życia Ctibora ze Skalicy i jego syna Strziżka w połowie XIV w. Kolejnymi jego właścicielami byli m.in. Jaśko ze Skalicy (ok. 1384) i Bohdal z Drahonic (1402-1403). Wacław IV przejął majątek w roku 1403 i jego zarządcą uczynił rycerza Radzika Kobyłę. Ten został jednak zmuszony do opuszczenia zamku jeszcze tego samego roku, by ochronić mieszkańców Skalicy przed armią Zygmunta. To wojska węgierskiego króla były odpowiedzialne za podpalenie wsi i królewskiej siedziby, która już nigdy potem nie została odbudowana.<br/>&nbsp;<br/>W grudniu 1403 r. Wacław IV przekazał pozostałości po Skalicy szlachcicowi, Janowi Sokołowi z Lamberka. Ruiny średniowiecznego zamku wraz z fortyfikacjami zostały użyte jako materiał budowlany na kościół św. Jana Nepomucena w roku 1730. Do dziś przetrwały tylko niewielkie fragmenty bramy wjazdowej, murów i fortyfikacji."
"ui_codex_cont_svatovaclavska","Z okazji koronacji Karola IV na czeski tron został sporządzony nowy unikatowy klejnot - korona św. Wacława. Została ona zrobiona ze starej korony Przemyślidów i sam władca poświęcił ją św. Wacławowi. Nie miał prawa jej nosić żaden czeski król. Mógł ją jedynie za opłatą wypożyczyć na uroczystość swojej koronacji. Korona została wykonana z czystego złota, ozdobiona kamieniami szlachetnymi i perłami. Przechowuje się ją w pomieszczeniu zabezpieczonym siedmioma zamkami, nad kaplicą św. Wacława w praskiej katedrze. Klucze są w posiadaniu najwyższych przedstawicieli czeskiego państwa, m.in. prezydenta, premiera, arcybiskupa praskiego itd. Zgodnie z krążącą legendą, każdy kto spróbuje ją założyć, a nie będzie prawowitym czeskim królem, wkrótce umrze. Ponoć podczas wojny koronę założył nazistowski protektor Czech i Moraw Reinhard Heidrich i wkrótce zginął z rąk zamachowców. Być może w tej legendzie tkwi jednak ziarno prawdy..."
"ui_codex_cont_swordsmith","Miecznikiem pierwotnie był kowal - nożownik, specjalizujący się w kuciu mieczy, sztyletów i pozostałej broni siecznej. W XIV w. produkcja broni zaczęła się oddzielać od rzemiosła kowali. Powstały wyspecjalizowane zawody takie jak miecznik, szpadnik, płatnerz, którzy nie tylko wytwarzali, ale też sprzedawali swoje wyroby. W przypadku broni powstawały nowe odłamy rzemiosł, nie tylko miecznik czy płatnerz, ale w późniejszych czasach również rusznikarz, grotnik czy szczytnik, wyrabiający tarcze i hełmy. Koszt kompletnego uzbrojenia był bardzo wysoki, dlatego mogli sobie na nie pozwolić tylko zamożni szlachcice. Ci, których nie było stać na kompletną zbroję, posiadali często tylko kolczugę, a walce musieli liczyć na własną zwinność."
"ui_codex_cont_taboreni","Ziemie średniowiecznej Europy przemierzały mniejsze lub większe grupy żołnierzy, bandytów, strażników czy samotnych wojowników, którzy często zmieniali miejsce pobytu. Mieszkali w prowizorycznych budowlach, szałasach czy w namiotach, postawionych wokół centralnego ogniska. Niektórzy przebywali w jednym obozie kilka dni, inni budowali go na jedną noc i kolejnego dnia ruszali w dalszą drogę. Istotnym czynnikiem przy wyborze miejsca na obozowisko była bliskość wody, pożywienia, paszy dla zwierząt i drewna. Bardzo rzadko obozowano we wsiach czy na dworze lub w jego okolicy. Tam nocowały tylko drużyny władcy i szlachta. W czasie wojen lub podczas ucieczki nocowano pod gołym niebem, bo na budowanie i likwidowanie obozowiska po prostu nie było czasu. Wojska władcy obozowały również w miejscach, gdzie gromadziło się zwołane pospolite ruszenie lub gdy oczekiwano na przybycie posiłków lub sojuszników. Najdłużej (nawet kilka miesięcy) obozowano podczas oblężeń lub na brzegach rzek, gdy po obu jej stronach stawały wrogie sobie oddziały.<br/>&nbsp;<br/>
Tworząc obóz namioty celowo stawiano blisko siebie z powodów bezpieczeństwa (miały pełnić rolę podobną do murów obronnych). Pierwszy i największy namiot pośrodku obozowiska należał do przywódcy, a w pobliżu rozbijano te należące do wielmożów i żołnierzy o wysokiej randze. Dookoła nich stawiano proste szałasy i chaty dla żołnierzy i koni. Obozowisko nie musiało być tylko jedno, wojsko mogło obozować w kilku miejscach. W większych obozowiskach nie brakowało też kaplicy polowej, miejsca do opatrywania rannych czy prowizorycznego domu publicznego.<br/>&nbsp;<br/>
Proste namioty z okresu wczesnego średniowiecza miały znany kształt litery „A”. Były zbudowane na planie prostokąta z mocnym drążkiem opartym na dwóch stojakach. Pokrycie było najczęściej lniane lub konopne, dla zwykłych żołnierzy w kolorze naturalnym, dla możnych kolorowe i zdobione. Sypiano na ziemi na matach, dywanach lub futrach, a szlachta i wielmoże kościelni miewali składane łóżka.<br/>&nbsp;<br/>
Długie obozowanie było wyzwaniem logistycznym. Za zaopatrzenie wojska odpowiadał zarządca najbliższej zaprzyjaźnionej wsi. Jeśli wojsko obozowało się na terytorium wroga, to w teren wysyłano oddziały zaopatrzeniowe, których zadaniem było zabezpieczyć odpowiednią ilość jedzenia i opału. W przypadku braku możliwości zgromadzenia odpowiednich zapasów obóz przenoszono lub często rezygnowano z kontynuowania wyprawy.<br/>&nbsp;<br/>
Najgorszymi sytuacjami bywały wybuchy epidemii spowodowane fatalnymi warunkami sanitarnymi. Podczas długiego obozowania, wynikającego z oczekiwania na rozwój sytuacji, często pojawiały się też kłótnie, pojedynki czy bójki. Nierzadko przeradzały się one w większe konflikty, które w konsekwencji potrafiły bardzo osłabić wojsko. Spory należało więc rozsądzać, a czasami nawet surowo karać."
"ui_codex_cont_tailor","Do XIII w. garbarze sprzedawali swój towar do dalszej obróbki szwaczom i szewcom. Sukno przygotowywali tkacze, ale handlowali nim sukiennicy, którzy często je cięli i sprzedawali na łokcie. Dopiero w okresie późnego średniowiecza, szwacze zszywali pocięte kawałki w ubrania. Proste ubrania szyły kobiety w domu. Starano się, by odzież była solidnie wykonana, ponieważ była dziedziczona i często dzięki dokonywaniu jedynie drobnych napraw wytrzymywała wiele dekad.<br/>&nbsp;<br/>
Od początku XIV w. coraz więcej uwagi poświęcano modzie. Szwacze zaczęli się specjalizować w wyrabianiu konkretnej części ubioru. Dlatego w średniowieczu pojawili się np. kapelusznicy, rękawicznicy, krawcy szyjący wyłącznie spodnie czy kaptury, a także tandeciarze, którzy naprawiali starą, zniszczoną odzież i sprzedawali ją. W mieście takim jak Rataje, ze względu na mniejszy rynek, musiał pracować krawiec zajmujący się każdym rodzajem odzieży."
"ui_codex_cont_talmberk","Zamek z początku XIV w. wybudowano na skalistym wzniesieniu, na żądanie Arnoszta z Kounic lub Hroznaty z Użyc. Przez ponad 200 lat był siedzibą użyckich panów, którzy później przemianowali się na ród szlachecki z Talmberka. W roku 1390 stał się własnością pana Dziwisza z Talmberka. Jednak jeszcze w tym samym roku został mu bezprawnie odebrany przez możnego Havla Medka z Waldeka, który Dziwisza uwięził. Dopiero w roku 1397 Medek na podstawie decyzji sądu ziemskiego uwolnił Dziwisza i oddał mu Talmberk. Dzisiaj z zamku pozostały ruiny otoczone innymi zabudowaniami. "
"ui_codex_cont_tanner","Garbarz był rzemieślnikiem, który zajmował sie wyprawianiem skór zwierzęcych. Gdy je odpowiednio przygotował, sprzedawał je rymarzom i innym rękodzielnikom, którzy sporządzali z nich odzież, wory lub sakwy.<br/>&nbsp;<br/>
Nie była to przyjemna praca, ponieważ skóry należało szybko pozbawić tłuszczu i zakonserwować, by zapobiec ich zepsuciu. Dokonywano tego poprzez namaczanie skór w moczu. Z powodu rozchodzącego się odoru garbarze osiadali na peryferiach miast i należeli do tej samej pogardzanej grupy społecznej co kaci, hycle czy prostytutki.<br/>&nbsp;<br/>
By uzyskać surowiec nadający się na buty lub odzież, po zdjęciu skóry ze zwierzęcia, należało ją najpierw namoczyć, tym razem w wodzie. Gdy zmiękła, długim tępym nożem pozbawiano ją resztek tłuszczu i mięsa. By pozbyć się sierści, moczono ją w wapiennej wodzie lub posypywano gaszonym wapnem i golono. Następnie skóry garbowano używając ałunu, łoju lub garbników (wyrabianych przez garbarza) z dębu, buku lub innej kory. Podczas całego, długiego procesu skóra miękła, przestawała się rozkładać i często zmieniała kolor. Na koniec, wkładano ją do kadzi wypełnionych moczem. Potem suszono, czasami lakierowano, malowano i polerowano."
"ui_codex_cont_textil","Do produkcji tekstyliów używano włókien pochodzenia zarówno zwierzęcego, jak i roślinnego. Z początku używano włókien łykowych (wierzba, lipa) i różnych rodzajów traw. Później zastąpiono je roślinami lepiej nadajacymi się do wytwarzania materiałów, na przykład lnu czy konopi. Włókno konopi jest mocne, grubsze i ciemniejsze niż len, ale mało elastyczne, nie nadaje się więc zbyt dobrze do produkcji ubrań i lepiej się sprawdziło w produkcji lin i sznurów. Bawełny nie znano w Europie do późnego średniowiecza.<br/>&nbsp;<br/>
Najbardziej popularnym surowcem pochodzenia zwierzęcego była wełna, która posiada dobre właściwości termiczne i izolacyjne, jest chłonna, elastyczna i podatna na barwienie. Była wyczesywana lub strzyżona z owiec. 
Drogim, szlachetnym i ekskluzywnym towarem przywożonym z Azji był jedwab. "
"ui_codex_cont_towns","W średniowieczu pierwsze miasta powstawały z osad kupieckich i wiosek przy głównych traktach handlowych lub w okolicach zamków. Zakładali je specjalni wysłannicy właściciela ziemi, tzw. „lokatorzy” (zasadźcy). Ich zadaniem było znalezienie osadników, przygotowanie i wytyczenie działek oraz założenie osady. Prawa i obowiązki lokatorów określał władca, który wyznaczał np. wysokość i sposób odprowadzania podatków i dziesięcin, funkcjonowanie samorządu (prawo karania na gardle). Określał także zasady handlu (prawo mili i przywilej targowy, które obowiązywały na odległość jednej mili od murów miasta) czy warzenia i sprzedaży piwa (prawo warzenia piwa). Nowo zakładane osady i miasta często były zwalniane z podatków na pewien okres czasu, tzw. ligotę (od tego pochodzi nazwa wielu miejscowości „Ligota”).<br/>&nbsp;<br/>
Miasta dzieliły się na królewskie, lenne, górnicze i posagowe (w Czechach należące do królowej). Miasta lenne dzieliły się na kościelne, świeckie (feudalne) i te, należące do Izby Królewskiej. <br/>&nbsp;<br/>
Z wyjątkiem osad feudalnych miasta były zazwyczaj osadzone na planie prostokąta z ulicami przecinającymi się pod kątem prostym, które otaczały centralnie usytuowany rynek z ratuszem, targowiskiem (rynkiem) i kościołem. Główne ulice i rynki największych miast do XIV w. nie były brukowane. Śmieci i fekalia wylewano wprost na ulice lub wyrzucano do jam wykopywanych wokół domu, mimo że kanalizacja została wynaleziona już w starożytności. Koryta z ugniecionej gliny prowadzące wzdłuż ulic odprowadzały nieczystości i deszczówkę, ale nad miastem i tak unosił się dotkliwy smród. Osady ogradzano drewnianymi palisadami, a od drugiej połowy XIII w. murami obronnymi, w których musiały być co najmniej dwie bramy. <br/>&nbsp;<br/>
W KCD zrekonstruowaliśmy lub stworzyliśmy miasta według różnych wzorów średniowiecznych, zazwyczaj są większe i zasobniejsze niż były w rzeczywistości."
"ui_codex_cont_trebuchet","Trebusz to broń miotająca używana do rozbicia formacji armii wroga lub do burzenia bram i murów podczas oblężenia. Chociaż jest podobny do katapulty, działa na innej zasadzie. Główną jego część stanowi dźwignia z obciążeniem po jednej stronie i „łyżka” procy po drugiej. Przeciwwaga wprawiała w ruch całe ramię, a wystrzelony przedmiot (najczęściej ociosany kamień) po krzywej balistycznej potrafił lecieć nawet przez kilkaset metrów. Oprócz kamieni można było miotać zapalonymi wiązkami słomy, martwymi ciałami czy beczkami z fekaliami. Słabą stroną broni było jej trudne i czasochłonne ładowanie."
"ui_codex_cont_trh_obchod","Kupcy w średniowieczu dzielili się na osiadłych i wędrowych. Osiadli mieli swoje stałe kramy w miastach i wsiach, podczas gdy wędrowni czy okazjonalni swój towar jedynie przynosili na targowiska. Na cotygodniowych targach lub odbywajacych się dwa razy do roku jarmarkach sprzedawali zarówno kupcy miejscy, obcy, jak i uliczni sprzedawcy bez stałego miejsca. Kramarze mieli swoje stałe stoiska na rynku. Kupcy prowadzili małe sklepiki i mieli prawo do sprzedaży wyrobów kupionych u rzemieślników.<br/>&nbsp;<br/>
Na wsiach ludzie zaopatrywali się u sąsiadów, rzemieślników, w miejscowej karczmie albo u kupca, który dowoził towar z większych ośrodków. Na targowiskach towar ze wsi wymieniano na to, co produkowano i było dostępne w mieście. Warunki handlu określał władca. Na przykład swobodną sprzedaż swoich towarów mieli dozwoloną tylko zaprzysiężeni kupcy na prawach miejskich. Za granicę udawali się tylko kupcy z dużych miast.<br/>&nbsp;<br/>
W handlu obowiązywało wiele zarządzeń i szczegółowe zasady. Jeśli się okazało, że kupiec jest nieuczciwy i np. oszukuje na wadze, był surowo karany."
"ui_codex_cont_trojilid","Pojęcie idealnego porządku społecznego przeważające w wiekach od X do XIII. Zgodnie z podstawową zasadą tego systemu każda osoba miała swoje określone i wskazane przez Boga miejsce na świecie. Pełniona rola przyczyniała się do dobra całej ludzkości, zapewniając tym samym uniwersalną jedność i równowagę.<br/>&nbsp;<br/>Największą grupą społeczną byli pracujący (laboratores). Zajmowali się rzemiosłem i uprawianiem ziemi. Następni w kolejności byli wojownicy (bellatores), do których początkowo należała głównie szlachta wraz ze świtą. Ich zadaniem była ochrona społeczeństwa i nadzór nad przestrzeganiem praw. Ostatnią grupę stanowili modlący się (oratores), czyli duchowni, którzy zajmowali się sprawami wiary i troszczyli się o dusze innych, by mogły dostąpić zbawienia. Sformułowanie tego pojęcia przypisuje się najczęściej francuskiemu biskupowi Aldaberonowi z Laonu.<br/>&nbsp;<br/>Koncepcja trzech stanów stopniowo stawała się coraz mniej przekonująca, w dużej mierze dlatego, że trudno było w jej ramach poradzić sobie z przejściem pomiędzy klasami. Ponadto rozwojowi miast towarzyszyło pojawienie się stosunkowo dużej i wpływowej grupy mieszczan, którzy nie pasowali do pierwotnego podziału społeczeństwa."
"ui_codex_cont_turnaje","Pierwsze turnieje odbywały się we Francji w X w., za rządów Henryka I. Szybko zyskały na popularności i wkrótce stały się ulubioną rozrywką dworzan. Następnie przyjęły się w całej Europie i bawiły wszystkich, bez względu na klasę społeczną. Turnieje trwały zazwyczaj kilka dni i były swojego rodzaju świętami, którym towarzyszyło wiele ceremonii o znaczeniu symbolicznym, np. uroczyste msze, biesiady, bale itd.<br/>&nbsp;<br/> Turnieje organizowała szlachta jako uświetnienie zakończenia ważnych negocjacji politycznych lub nadzwyczajnych wydarzeń, jakimi były np. koronacje, śluby i zaręczyny władców, przysięgi wierności, rozmowy pokojowe itp. Celem turniejów było udowodnienie swojej zręczności i doskonałej techniki walki bronią, zabłyśnięcie przed innymi, a często też zdobycie sowitej nagrody. Turnieje bywały klasyczne wtedy, gdy stawali naprzeciw siebie dwaj rycerze konno lub pieszo, lub zbiorowe, kiedy na arenie walczyły dwa zespoły turniejowe. Bez względu na ich rodzaj, turniejom przyświecał jeden cel, aby powalić przeciwnika na ziemię, ale tak, by go ani nie zabić, ani nie zranić. Mimo to, dosyć często walczący odnosili rany, a nawet ginęli.<br/>&nbsp;<br/> Początkowo Kościół zdecydowanie występował przeciw turniejom. Dopiero w XIV w. anulował powszechną anatemę dla wszystkich uczestników turniejów i zezwolił na ich organizowanie."
"ui_codex_cont_univerzita","Jednym z najstarszych uniwersytetów w Europie był Uniwersytet Praski, założony w roku 1348 przez cesarza Karola IV. Studenci mogli studiować na wydziale sztuk wyzwolonych, teologicznym i medycznym, później także na wydziale prawa. Wydział sztuk wyzwolonych miał poszerzać podstawowe wykształcenie teologiczne. Nauczano tam gramatyki, retoryki, dialektyki, arytmetyki, geometrii, astronomii i muzyki. Na początku XV w. studiowało ponad 1.000 żaków, którym zapewniano noclegi w domach studenckich. 80% studentów Uniwersytetu pochodziło z zagranicy (zwłaszcza z Węgier, Austrii, Polski i Niemiec).<br/>&nbsp;<br/>
Średniowieczny uniwersytet można było ukończyć z tytułem bakałarza, magistra i doktora. Warunkiem był egzamin ustny przed komisją. Niektóre kierunki studiowano dłużej niż dzisiaj, nawet ponad 10 lat. Po pomyślnym  absolwowaniu egzaminów końcowych student otrzymywał dyplom. <br/>&nbsp;<br/>
Od najdawniejszych czasów na czele uniwersytetu stał rektor i dziekani poszczególnych wydziałów, członkowie rady uniwersyteckiej, a pod nimi liczni dydaktycy, profesorowie i wykładowcy. Na uniwersytecie między innymi wykładał i pełnił najwyższe funkcje Jan Hus."
"ui_codex_cont_unos_prokopa","Na przełomie XIV i XV w. Morawy były nękane przez konflikt wojenny między braćmi Prokopem i Jobstem (Jodokiem) Luksemburskimi. Doprowadziła do tego w szczególności walka o spadek i władzę dynastii ubiegającej się o koronę polską i węgierską. Po śmierci Karola IV, Prokop popierał politykę kuzyna, króla Węgier Zygmunta Luksemburczyka. Jednak po uwięzieniu Wacława IV w roku 1394 przez szlachtę, przeszedł na stronę czeskiego króla i został jego sojusznikiem. W nagrodę dostał pozwolenie na zdobycie zamków biskupów, za co papież obłożył go klątwą. Prokop został uwięziony przez Zygmunta.<br/>&nbsp;<br/>
W roku 1402, kiedy po raz drugi uwięziono Wacława IV, Jobst ponownie stanął po stronie Zygmunta. Oprócz czeskiego króla uwięziono wówczas również Prokopa i przez dwa lata internowano go w Preszburku (Bratysławie). W tym samym roku Jobst przeszedł na stronę Albrechta IV, wojewody austriackiego, na Węgry, gdzie właśnie wybuchło powstanie przeciw Zygmuntowi. Skutkiem sporów między braćmi Jobstem i Prokopem była anarchia na Morawach, którą wykorzystali najróżniejsi rycerze-rozbójnicy napadający na zamki i wioski.<br/>&nbsp;<br/>
Po śmierci Prokopa jedynym władcą Moraw został Jobst, który stopniowo rozliczał się ze swoimi kuzynami. W roku 1411 zmarł nie zostawiając po sobie potomków, a ziemie i tytuł morawskiego margrabiego przypadły Wacławowi IV."
"ui_codex_cont_unosy_vaclava","Wacław IV nie był zbyt zdolnym władcą, wręcz przeciwnie. Podczas jego rządów kilkukrotnie go porywano, usiłując tym samym w brutalny i dosadny sposób pozbawić go władzy.<br/>&nbsp;<br/>
Po raz pierwszy został pojmany w 1394 r. w jednej ze swoich rezydencji w Berounie, w okolicach Pragi i uprowadzony do zamku Wildberg w Austrii. Porwanie zorganizowała opozycyjna szlachta, tzw. Unia Panów. W roku 1402 brat Wacława, król węgierski Zygmunt Luksemburski, który starał się o czeski tron, korzystając z pomocy wysokiej szlachty po raz drugi uwięził króla. Wacława odwieziono do Wiednia, skąd w listopadzie 1403 roku, z pomocą zaprzyjaźnionych panów, udało mu się zbiec. W tym czasie Zygmuntowi udało się jednak podnieść podatki, zarówno miastom jak i klasztorom. Miasta, które odmówiły podporządkowania się jego rozkazom, zostały przez niego zdobyte i splądrowane. Konflikt przerodził się w długą wojnę domową, której nie zdołała zakończyć nawet śmierć Wacława."
"ui_codex_cont_uzice","Pierwsze pisemne wzmianki o Użycach pochodzą z roku 1284. Do 1522 r. miasteczko należało częściowo do szlachty z Ratajów, a częściowo do możnych z Talmberka, którzy je w końcu przejęli. Centralną częścią wioski jest średniowieczny kościół Wniebowzięcia Marii Panny z XII w."
"ui_codex_cont_valden","Ruch Waldensów pojawił się w drugiej połowie XII w. we Francji, w Lyonie. Jego założycielem był Piotr Waldo, zwany też Pierre Valdes, Waldes, Vaudès lub de Vaux. Wyrzekł się on dóbr doczesnych i powrócił do życia w ubóstwie. Głównymi wyznacznikami ruchu było dobrowolne zrzeczenie się majątku, dosłowna interpretacja Pisma Świętego, a przede wszystkim krytyczny stosunek wobec materializmu Kościoła. Relikwie świętych uważano za zwykłe ludzkie szczątki niewiadomego pochodzenia, święte obrazy i rzeźby za obiekty bałwochwalstwa i twierdzono, że msza święta odprawiana w stodole jest tak samo ważna, jak w poświęconym kościele. Waldo przetłumaczył nawet Pismo Święte na arpitan (dialekty języka franko-prowansalskiego) i wygłaszał kazania na podstawie tego przekładu. Ruch szybko się rozprzestrzenił w Prowansji i w sąsiedniej Lombardii. Sekta czasami nazywana była Liońskimi Biedakami lub Biedakami Lombardii.<br/><br/> Pojawienie się sekty nie umknęło uwadze Watykanu i w roku 1179 Piotr Waldo oraz jego towarzysze zostali wezwani do Rzymu, by wytłumaczyć się przed Ojcem Świętym ze swoich poglądów i działalności. Rezultat tego przesłuchania nie jest znany, ale ruch kontynuował swoją działalność i głosił kazania w jeszcze większej opozycji do Kościoła rzymskokatolickiego. W roku 1184 cała sekta została ekskomunikowana przez synod w Weronie, a jej członkowie wypędzeni z Lyonu. Jednak Waldensi przetrwali dzięki zachowaniu rygorystycznych zasad dyskrecji. Społeczność była ze sobą związana dzięki wędrującym kaznodziejom, którzy odwiedzali jej domy. Członkowie ruchu mieli obowiązek ukrywać kaznodziejów przed prześladowaniem, zapewniać im wikt i opierunek oraz pomagać w dotarciu do kolejnego miejsca. Mimo rozproszenia, po śmierci sojego założyciela, Waldensi przetrwali na początku XIII w., prawdopodobnie na terenie dzisiejszych Niemciec.
<br/><br/> Waldensi dotarli do Czech najpierw z niemieckimi kolonizatorami, którzy niewątpliwie często uciekali przed prześladowaniami. Jednak nawet tu nie uniknęli opresji. Pod koniec XV wieku ruch został zakazany w całej Europie, z wyjątkiem regionu Alp Kotyjskich (pomiędzy Piemontem a Prowansją). Pod koniec roku 1590 Waldensi przyłączyli się do reformatorów i stali się częścią europejskiego ruchu protestanckiego."
"ui_codex_cont_vetrny_mlyn","Wiatraki stały się szczególnie popularne w Europie w okresie pomiędzy XI a XIV wiekiem. Najkorzystniejsze warunki do ich wznoszenia są u podnóży gór, na równinach i na terenach naddmorskich, gdzie występują silne wiatry. Zazwyczaj były to młyny drewniane o charakterystycznym kształcie piramidy. Można było je obracać wokół osi pionowej, dopasowując do kierunku wiatru. Zazwyczaj posiadały cztery skrzydła, w kształcie krzyża na ścianie frontowej budowli. Gdy uderzał w nie wiatr, poruszał drewnianym mechanizmem zębatym, a moment obrotowy przenosił siłę na kamienie młyńskie zlokalizowane na piętrze. Słabą stroną wiatraków była konieczność częstych napraw i utrudniona konserwacja. Często też stawały się celem piorunów. Podczas pracy bardzo mocno się trzęsły, co nie było ani przyjemne, ani bezpieczne dla pracujących w środku."
"ui_codex_cont_vezeni","Za średniowieczne więzienia służyły głównie lochy na podzamczu. Dopiero później zaczęły powstawać różnego rodzaju budynki przeznaczone dla przestępców, takie jak więzienia miejskie, zlokalizowane w ratuszu oraz oddzielne więzienia dla dłużników. W więzieniach przetrzymywano zarówno mężczyzn jak i kobiety, a ich segregacja była dokonywana właściwie na podstawie statusu społecznego i rodzaju przewinienia. Ówczesne więzienia nie pełniły, tak jak dziś, funkcji resocjalizacyjnej. Były raczej tymczasowym lokum dla skazanych, zanim nie zostaną oni poddani karze. Dlatego nikt nie zapewniał np. jedzenia dla więźniów. "
"ui_codex_cont_vilem_habsbursky","Wilhelm Habsburg, syn Leopolda II, był księciem Austrii i Karyntii. Po śmierci jego wuja Alberta III, Wilhelm wdał się w spór o władzę ze swym kuzynem Albertem IV. W końcu zgodził się zrezygnować z czołowej roli w dynastii Habsburgów i zarządzał tylko majątkami w kraju. W latach 1402 i 1403 był zaangażowany w uwięzienie Wacława IV. Dzięki politycznym naciskom polskiej szlachty, Wilhelm nie ożenił się z pierwszą narzeczoną Jadwigą Andegaweńską, ale ciągle uważał narzeczeństwo z nią za obowiązujące i nie ożenił się aż do czasu śmierci Jadwigi. Jego „drugą” żoną była Joanna Durazzo, ale w roku 1406 Wilhelm zmarł nie zostawiając potomka."
"ui_codex_cont_vilem_I","[19. 12. 1341 - 9. 2. 1407]<br/>
Wilhelm I , zwany Jednookim, był margrabią Marchii Miśnieńskiej od roku 1382. Często odwiedzał Zamek Praski Karola IV. Jego bratanek nawet ożenił się z córką cesarza.<br/>&nbsp;<br/>Zgodnie z legendą, przydomek Jednooki zyskał po tym jak św. Benno z Miśni ukarał go pozbawieniem oka za walkę i wchodzenie w konflikty z Kościołem."
"ui_codex_cont_vilem_z_talmberka","W 1297 r. przewodniczący sądu ziemskiego, bezpośredni założyciel gałęzi szlachty talmberskiej, grodu w Talmberku oraz pierwszy nosiciel herbu Hroznata.  Miał dwóch synów: Dziwisza i Nezamysła. Jako jedni z nielicznych, potomkowie Hroznatów nie włączyli się w wojnę przeciwko królowi Waclawowi IV, dlatego rodzina nie utraciła swego majątku. "
"ui_codex_cont_villages","Na przełomie XIII I XIV w. czeskie wsie uległy znacznej przemianie. Rolnicy uzyskali prawo do dziedziczenia swoich pól i majątku, wprowadzono też jasne zasady handlu. Zmienił się też sam plan wsi. Od chaotycznie rozrzuconych chałup po zorganizowane działki o regularnym geometrycznym kształcie, z miejscem na drogi i targowisko. Ilość domostw wahała się od 20 do 25.<br/>
Sercem wsi był gościniec, czyli przestrzeń publiczna, służąca jako miejsce spotkań towarzyskich i kulturalnych. Granice wsi wyznaczały płoty."
"ui_codex_cont_vira_zboznost","Chrześcijaństwo na ziemiach czeskich przyjęto dopiero w X wieku, jednak niektóre zwyczaje pogańskie przetrwały przez kolejne stulecia. Zwłaszcza na wsiach w sposób naturalny wymieszały się one z obrzędami chrześcijańskimi. Niektóre zwyczaje ludowe zmodyfikowano dostosowując do zasad Kościoła, inne obchodzono bez zmian, a niektóre pod naciskiem religii katolickiej zanikły zupełnie.<br/>&nbsp;<br/>
Oprócz głębokiej wiary w opiekę patronów Czech, świętych Wacława, Wita, Mikołaja, Ludmiły czy Wojciecha, w średniowieczu najbardziej adorowano Marię Pannę oraz świętych, patronujących poszczególnym rzemiosłom.<br/>&nbsp;<br/>
Sposobem szczególnego manifestowania religijności w średniowieczu było stawianie przydrożnych kapliczek, krzyży i kamienii pokutnych. Wiele z nich stawiano we wsiach, czy na rozstajach dróg lub wzdłuż głównych traktów. W miastach królewskich i lennych istotne było gromadzenie relikwii i pamiątek po świętych. W ten sposób wspierano ich kult, a świątynie i kościoły wraz z rosnącą ilością relikwii zdobywały coraz większy prestiż. (Chyba nie trzeba dodawać, że większość relikwii była fałszywa, a jednak wydaje się jakby nikt nie widział w tym problemu).<br/>&nbsp;<br/>
Religia przenikała do życia codziennego i towarzyszyła człowiekowi od narodzin aż do śmierci. Uczestniczył on w wielu obrzędach kościelnych, nabożeństwach, obchodził święta kościelne i stosował się do wynikajacych z religii zarządzeń (np. dni postnych). W Boga w na swój sposób wierzyli wszyscy. Ateizm pojawił się dopiero w znacznie późniejszych czasach."
"ui_codex_cont_vodni_mlyn","Pod koniec XIV w. większość prowincjonalnych miast miała nawet siedem młynów – napędzano wodą tartaki, młyny zboża, pompy wodne, miechy (w kuźniach i hutach) tę technologię wykorzystywano także do rozbijania konopii. <br/>&nbsp;<br/>
Każdy młyn składał się z trzech części, czyli silnika, przekładni i narzędzi roboczych. Napędem silnika było koło młyńskie. Przekładnia składała się z wielu części, tak żeby przekształcić powolny ruch w szybki. <br/>&nbsp;<br/>
Narzędzia robocze różniły się w zależności od tego, co trzeba było zrobić. Sercem młynów zbożowych były kamienie żarnowe. Niższy był nieruchomy i górny, kręcący się. Zboże sypano pomiędzy te dwa kamienie. <br/>&nbsp;<br/>
Młyn musiał być dobrze położony. Nurt wody nie mógł być ani za słaby, ani za silny. A w Czechach moc nurtu rzek zmieniała się w zależności od pory roku. To oznaczało, że młynarz musiał budować sztuczne zapory i koryta, żeby kontrolować bieg rzeki."
"ui_codex_cont_vodni_pila","Tartaki wodne istniały w Europie już od IV w., a w Czechach datuje się je od okresu pełnego średniowiecza. Najstarsze były wyposażone tylko w jeden mechanizm, czyli w prostą piłę przecinającą pień na pół. Z biegiem czasu dołączyła do niej piła tarczowa z długim ruchomym stołem, ułatwiającym proces obróbki. Do kolejnych zdobyczy techniki należało udoskonalenie pił ramowych. Sam system jednak się nie zmienił. Do napędu obu typów urządzeń służyła woda (więcej pod hasłem Młyn wodny)."
"ui_codex_cont_vozy","W średniowieczu wozów używano do transportu, pracy na roli i w walce. Jednym z najprostszych był wóz dwukołowy, można też było spotkać wóz drabiniasty lub z pełnymi bokami. Najstarsze z nich, o wysokich kołach, miały jedną oś połączoną z podwoziem. Od XIV w. zaczęto używać czterokołowych wozów dwuosiowych. Przednia oś nie była ruchoma, więc promień skrętu był bardzo duży. Wozy nie miały też kozłów do siedzenia, woźnica jeździł więc na jednym z koni lub szedł obok wozu.<br/>&nbsp;<br/>W przypadku wojny wozy mogły służyć też jako ruchomy mur polowy. Wykorzystano je zwłaszcza podczas wojen husyckich, kiedy strategiczne wykorzystanie „ruchomych murów” pozwoliło husytom na wygranie niejednej bitwy."
"ui_codex_cont_vranik","W czasach wczesnego średniowiecza znajdował się tu gród, zasiedlony od około IX-X w. Od strony północnej chroniony jest po dziś dzień przez ostry stok, prowadzący do rzeki. Rozciąga się na północny wschód wąskim, skalistym pasmem zakończonym dużym półwyspem, który tworzą meandry rzeki opodal wsi Přívlaky. Wokół grodziska widoczny jest, miejscami mocno zniszczony, półokrągły wał."
"ui_codex_cont_winegrower","W Czechach uprawa winorośli rozpowszechniła się w X w. zwłaszcza z powodu wykorzystania wina do celów liturgicznych. W wiekach XI-XIII winnice były zakładane przede wszystkim przez klasztory i szlachtę. Rozpowszechniły się one w podobnych miejscach, w których winorośl uprawiana jest do dzisiaj, czyli przede wszystkim na południowych Morawach. W okresie wczesnego średniowiecza panowały w Europie lepsze niż dzisiaj warunki klimatyczne, dzięki kórym winorośl mogła rosnąć również w pozostałych częściach Czech. Jednak na skutek okresowego globalnego ochłodzenia w XIV w., klimat uległ znacznemu pogorszeniu i uprawa winorosli na wielką skalę przestała być możliwa. Winnicami należało opiekować się przez cały rok. Zbiory tradycyjnie odbywały się, w zależności od pogody, od października do listopada.
<br/>&nbsp;<br/>
Winorośl uprawiano w miejscach raczej nieodpowiednich do uprawy innych roślin, na przykład na kamienistych południowych stokach. Zakładanie nowej winnicy mogło trwać od trzech do czterech lat, ale wysokie plony przynosiła ona przez około trzydzieści do czterdziestu lat. Winogrona zbierano, wsypywano do kadzi, w których były udeptywane. Białe winogrona zaraz po rozgnieceniu prasowano i napełniano nimi drewniane, pokryte smołą i wydezynfekowane siarką beczki, gdzie wino fermentowało. Winogrona czerwone miażdżono i pozbawiano pestek oraz pozostawiano do fermentacji w otwartych kadziach regularnie mieszając. W ten sposób powstawał moszcz, który po kilku dniach był tłoczony i przelewany do beczek.
<br/>&nbsp;<br/>
Wielkim miłośnikiem wina był sam król Karol IV, który z Francji importował sposoby uprawy i niektóre rodzaje winorośli, a winogrodnikom nadał wiele przywilejów. "
"ui_codex_cont_zahrada","W czasach starożytnych i w średniowieczu do produkcji leków niezbędna była wiedza o właściwościach leczniczych roślin. Dlatego przy wielu szkołach medycznych, kóre powstały w tym czasie zakładano ogrody, by świeże (a zimą suszone) zioła były zawsze pod ręką. Posiadały je też klasztory i szpitale. W Czechach pierwszy farmakobotaniczny ogród założył w roku 1314 nadworny aptekarz Jana Luksemburskiego – Henricus Schwab. Olbrzymie, urządzone według zasad estetyki ogrody pałacowe, powstawały w późniejszych latach."
"ui_codex_cont_zachody","Na wsiach oraz w trakcie wojen ludzie za potrzebą chodzili do chlewa lub na podwórko, na gnojówkę. Zagrody na wyższym poziomie miały przy kupie gnoju wybudowany mały drewniany domek. W nocy korzystano z nocników wsuniętych pod łóżko, które rano wylewano na gnojówkę.
<br/>&nbsp;<br/>
Na zamkach i w bogatszych domach można znaleźć wychodki, czyli toalety umieszczone, o ile to było możliwe, w jednym z ogrzewanych pomieszczeń, w wykuszu na piętrze. Nie zawsze miały drzwi. W środku były wyposażone w deskę z okrągłym otworem. Często znajdowały się bezpośrednio w sali rycerskiej (biesiadnej), żeby użytkownik nie musiał wychodzić z pomieszczenia i z wychodka mógł obserwować, co się dzieje przy stole. Wychodki bywały też umiejscawiane w niszy wykutej w murze, wyposażone w pochyły szyb, wychodzący na zewnętrzną część budynku. W obu przypadkach fekalia swobodnie spadały wzdłuż murów obronnych do rowu lub na stok. Z biegiem czasu wychodki modernizowano i przepłukiwano deszczówką. Później dołączono klapkę, która wypuszczała fekalia na zewnątrz i uruchamiała się dopiero po naciśnięciu. Mimo tego do XVI w. w zwyczaju było wylewanie nocników przez okno wprost na ulicę. "
"ui_codex_cont_zamky","Zamki i klucze w dawnych czasach robiono z drewna, a później metalu. Przełom nastąpił około roku 1000, kiedy wynaleziono zapadki automatyczne i rozpowszechniono zamykanie drzwi oraz przedmiotów na klucz. Obok zamków stałych pojawiły się zamki wiszące, chronione metalową skrzynką. W średniowieczu używano zarówno rygli, jak i bardziej zaawansowanych mechanizmów z obracającym się kluczem. Wykopaliska archeologiczne potwierdzają, że zamków używano również na wsiach, chociaż tam wciąż chętniej stosowano zwyczajne zasuwy. Bogatsi mieszczanie i szlachta swoje zamki kazali bogato zdobić. Jeszcze w XIV w. zamki przybijano tylko do zewnętrznej strony drzwi."
"ui_codex_cont_zbroj","W XIV w. znacznie wzrosły możliwości wytwarzania i obróbki metalu, zwłaszcza jeśli chodzi o wykuwanie mocniejszych i często kombinowanych, tzw. zbrojnikowych części zbroi. Dzięki udoskonalonym sposobom obróbki metalu i możliwościom kucia większych kawałków stali na lepszych kowdlach, powstawały pełnopłytowe zbroje. Głowę żołnierza chroniły hełmy, np. szyszaki czy hełmy garnczkowe.<br/>&nbsp;<br/>
Zbroje sporządzali płatnerze, wykonując je najczęściej z jednego kawałka niehartowanej blachy (hełmy, trzewiki) czy też nitując z kilku mniejszych kawałków (fartuchy, nałokietniki). Za najlepsze zbroje na początku XV w. uważano te, wykonane w Niemczech i we Włoszech. Zbroi typu tzw. „zbrojnikowego” używała ciężka jazda. Podstawą była kolczuga, dopełniona płytkami chroniącymi kończyny i uproszczoną formą napierśnika, brygantyną lub przeszywanicą. Niektóre napierśniki i kirysy wyposażano w hak, na którym w walce rycerz opierał swą kopię. Jeśli zbroja nie posiadała haka, kopię osadzano we wgłębieniu w tarczy, która chroniła lewe ramię rycerza i dolną część hełmu. Popularną formą hełmu był basinet, o mocno zarysowanej przyłbicy zwanej psim pyskiem. Na średniowiecznych iluminacjach można też znaleźć żelazne kapelusze, często z jedną lub dwiema przyłbicami. Ramiona były chronione przez rękawy kolcze lub małe naramienniki. Nieodłączną częścią zbroi była tarcza."
"ui_codex_cont_zbrojnice","Tutaj znajdował się arsenał straży miejskiej i skład ekwipunku wojskowego. Przechowywano tu miecze, kopie, łuki i strzały, kusze, zbroje, hełmy i pozostałe uzbrojenie, służące do obrony i ataku, w tym także broń palną.<br/>&nbsp;<br/>
W czasie zagrożenia, do obowiązków wszystkich mieszczan należało włączenie się do obrony miasta. W tym celu miasto posiadało zbrojownię, w której składowano uzbrojenie dla swych obywateli. Nawet w czasach pokoju, mieszczanie często mieli obowiązek pełnić straż czy patrolować ulice."
"ui_codex_cont_zdroje_svetla","Głównym źródłem światła w domach po zachodzie słońca były piece i paleniska. Jeśli to nie wystarczało, do oświetlenia drogi lub izby w średniowieczu służyły łuczywa, pochodnie, a także lampiony, kaganki, świece i świeczki. Ceramiczne lub metalowe kaganki miały kształt miski, czasami z uchwytem w kształcie ucha. Znajdował się w nich knot zanurzony w oleju lub później w wosku. W bogatszych domach można było spotkać kandelabry zawieszone pod sufitem na łańcuchach. Na wsi, w prostych lampach, zamiast oleju palono łój i używano drewnianych łuczyw. Świece łojowe śmierdziały, kopciły i rozpadały się. Trzeba je było ciągle wycierać i zbierać łój na później, dlatego też były umieszczane w świecznikach z miską.<br/>&nbsp;<br/>
W średniowiecznej Europie Środkowej wosk pszczeli był nadzwyczaj drogim surowcem. Z tego też względu zaistniał swojego czasu jako jedna z form płatności między rzemieślnikami („zapłata w wosku”)."
"ui_codex_cont_zebraci","Żebracy znajdowali się na marginesie społeczeństwa, ale mieli w nim swoje stałe miejsce. W miastach były dla nich przeznaczone przytułki, a pomocy udzielał im także Kościół. Żebranie było dozwolone przy cmentarnych bramach i przed kościołami, każdy żebrak mógł też na koszt miasta co jakiś czas skorzystać z łaźni. Ręce po jałmużnę wyciagali także niektórzy mnisi z zakonów żebraczych. W swoich miejscowościach żebracy byli dobrze znani i tolerowani, ale wierzono, że obcy i przyjezdni, przynoszą pecha. Zazwyczaj nietrudno było zdobyć jałmużnę, ponieważ miłosierdzie i dary dla biednych były uznawane za warunek zbawienia. "
"ui_codex_cont_zem_hotovost","Wojska terytorialne tworzyła szlachta (wielmożni, panowie, ziemianie) wraz ze swoimi drużynami, oddziały dostojników kościelnych (biskupów, a od roku 1344 także arcybiskupa), armie miast królewskich i wsi pod wodzą wójtów czy starostów. Służyły one do obrony kraju i w wymagających tego sytuacjach były zwoływane przez władcę. "
"ui_codex_cont_zemedelstvi","Inaczej niż w czasach współczesnych, gdy ogromne połacie ziemi uprawiane są na skalę przemysłową, rozwój rolnictwa w średniowieczu wymagał zakładania nowych pól w miejscach, gdzie rosły lasy lub ziemia leżała odłogiem. Drewno pozyskiwane z wyrębu lasów służyło do budowy. Korzenie drzew pozostałe po wyrębie wypalano i wyrównywano ziemię. Przy uprawie stosowano tzw. „trójpolówkę”. Oznaczało to podział pola na trzy części, z czego na dwóch wysiewano zboże lub warzywa na wiosnę i jesień, a jedna trzecia ziemi przez dwa lata nie była uprawiana, żeby odpoczęła (nazywano ją ugorem). Pasło się na niej bydło, które ją nawoziło. Następnie ponownie ją zasiewano, a ugór przenoszono na inną część pola. Cykle ten powtarzano, żeby nie doprowadzić do wyjałowienia ziemi.<br/>&nbsp;<br/>
W czasach przed wynalezieniem pługu posługiwano się prostym narzędziem zwanym radłem. Na kamienistych ziemiach praca ta była bardzo ciężka. Oracz musiał przez cały czas pilnować radła i wkładać nie lada siłę, by wbić je w ziemię. Tak samo niewygodne w użyciu były brony. Po bronowaniu pozostałe grudy ziemi dodatkowo rozbijano motykami lub drewnianymi kijami. Tę pracę zazwyczaj wykonywały kobiety i dzieci.<br/>&nbsp;<br/>
Najczęściej uprawiano zboża, których uprawy były zachwaszczone, więc mało wydajne. Z 15 dużych snopów uzyskiwano tylko 18 kilogramów zboża, a czasami nawet mniej. Kłosy często ścinano ręcznie kosami, a niekiedy i sierpami i po wysuszeniu młócono.<br/>&nbsp;<br/>
Warzywa i rośliny strączkowe uprawiano w większej ilości niż dzisiaj, w przydomowych ogródkach. Siano przede wszystkim groch i soczewicę, bób i wykę, a na wsiach również len i konopie. Chmiel był uprawiany na polach należących do pana i dostarczany do browarów, które były także jego własnością."
"ui_codex_cont_zemnice","Ziemianka to rodzaj małego i prowizorycznego domu, z jednym pomieszczeniem wykopanym w ziemi i prowadzącymi do niego schodami. Ziemiankę kryto prostą strzechą. Były to domostwa ludzi biednych lub tymczasowe schronienia dla drwali, węglarzy lub pasterzy."
"ui_codex_cont_zide","Żydzi osiedlili się w Czechach i na Morawach prawdopodobnie już przed X w. Początkowo byli traktowani jako obcy, zesłani przez Rzymian na banicję. Żydowscy handlarze osiedlali się na czeskich ziemiach, zazwyczaj w pobliżu traktów handlowych, w kluczowych miejscowościach, jakimi w średniowieczu były Ołomuniec, Brno, Znojmo czy w regionie Połabska. Jednak najwięcej Żydów żyło w Pradze. Źródła donoszą o 120 domach w wyznaczonej żydowskiej dzielnicy Starego Miasta. Od strony prawnej żydowska społeczność była pod ochroną statutów Wacława II, potem Karola IV. Jednakże odnoszone przez tę grupę sukcesy i aktywność w handlu czy finansach, wzbudziła protesty wielu warstw społecznych, zwłaszcza Kościoła katolickiego. To prawda, że Żydzi importowali wiele cennego złota, służącego do wymiany na konie, futra czy niewolników. Ich prawa były stopniowo ograniczane, by w końcu nie mogli kupować ziemi czy domów i musieli żyć w wydzielonych dla nich częściach miasta tzw.  gettach. Mogli pożyczać pieniądze na lichwę (z profitem) i handlować tylko tam, gdzie nie stanowili konkurencji dla miejscowych. Mieli także zakaz pracy jako rzemieślnicy czy prowadzenia gospodarstwa. Segregację Żydów dodatkowo podkreślało przymusowe oznakowanie. Musieli oni nosić np. naszyte na ubraniu żółte kółko lub wstęgę, specjalnie ukształtowane nakrycie głowy, mężczyźni mieli nosić brody, a kobiety np. żółtą wstążkę we włosach. Ze strony Kościoła nie otrzymali oni również żadnego wsparcia czy pomocy, ponieważ ten obwiniał ich za śmierć Chrystusa i szerzenie pogańskich rytuałów.<br/>&nbsp;<br/>
W średniowieczu Żydzi stanowili własność króla i byli pod jego protekcją. Mieszczanie, którzy wzniecali pogromy (podpalając żydowską dzielnicę i zabijając jej mieszkańców), musieli płacić władcy ogromne reparacje. Niektórzy królowie wręcz czekali tylko na takie wydarzenia, które stanowiły okazję do zasilenia ich skarbca. Inni starali się ich chronić. Jak Wacław IV, który zagwarantował praskim Żydom prawo do własnego „miasta” w granicach Pragi, z własnymi murami i sześcioma bramami. Jednak nawet te fortyfikacje nie pomogły ochronić ich przed pogromem w 1389 r., kiedy król był za granicą. Po powrocie, Wacław IV nałożył surowe kary na organizatorów tego ludobójstwa, które powstrzymały ataki na jakiś czas. Pogromy jednak powróciły do Czech w czasie ruchów husyckich."
"ui_codex_cont_zivot_v_klast","Każdy zakon, a zwłaszcza ten kierujący się Regułą św. Benedykta, stosował się do specyficznych zasad zależnych od czasu, funkcji i miejsca w klasztornej hierarchii. Oprócz uczestniczenia w mszach, studiowania pobożnych lektur i kopiowania lub zdobienia ksiąg, mnisi trudnili się też pracą fizyczną. W zależności od pory roku na pracę poświęcali dziennie od sześciu do ośmiu godzin, trzy i pół godziny na modlitwę i tyle samo czasu na studiowanie ksiąg. Reszta dnia przeznaczona była na odpoczynek i krótki sen.<br/>&nbsp;<br/>Klasztory często prowadziły seminaria dla mnichów i przyszłych księży oraz warsztaty medyczne. Brat infirmariusz, mnich odpowiedzialny za leczenie, pracował nie tylko w konwentualnym szpitalu zwanym infirmarium. Pomagał także poza klasztorem, odwiedzając chorych i rannych w okolicznych miastach i wsiach.
<br/>&nbsp;<br/>
Dzień był podzielony według modlitw – Liturgii Godzin (brewiarza), na którą składało się siedem modlitw. Rozpoczynano pierwszą zbiorową, czyli Wezwaniem po północy oraz Godziną Czytań o świcie lub pomiędzy 3 a 4 rano. Następnie odmawiano Jutrznię (w okresie przesileń o 6 rano), a w ciągu dnia Tertię (o 9 rano), Sextę w południe i Nonę około godziny 3 po południu. Godzinę przed zachodem słońca odbywała się modliwa wieczorna, czyli Nieszpory, a cykl dzienny zamykały Komplety, tj. modlitwy przed snem, zazwyczaj pół godziny po zachodzie słońca.<br/>&nbsp;<br/>
Po porannej mszy mnisi gromadzili się w Kaplicy i słuchali czytania rozdziałów z Reguły, czyli zbioru praw zakonnych. Potem następowała debata dotycząca spraw klasztoru. Bracia wyznawali swoje grzechy i otrzymywali rozgrzeszenie lub rozgrzeszali innych. Do modlitwy południowej (Sexty) pracowali lub czytali.<br/> &nbsp; <br/>
Reguła zawierała informacje dotyczące organizacji wewnętrznej, podkreślając między innymi posłuszeństwo, ciszę, wstrzemięźliwość w jedzeniu i piciu, miłosierdzie, pokorę i gościnność.
<br/>&nbsp;<br/>
Klasztory były zamknięte przed światem. Zwłaszcza mnisi z zakonu św. Benedykta mieli zakazany kontakt ze światem zewnętrznym od chwili przyjecia święceń i złożenia ślubów. Mieszkali wyłącznie w klauzurze będącej wewnętrzną, niedostępną częścią klasztoru. Nie mogli jej opuszczać, a żaden świecki człowiek nie miał tam wstępu. Niektórzy spędzali całe życie za klasztornymi murami. Tylko zaufani starsi mnisi i bracia-laicy mogli się komunikować ze światem zewnętrznym. Oni też zajmowali się sprawami klasztoru poza jego murami."
"ui_codex_cont_zlata_doba_karla","Kiedy młody syn Jana Luksemburskiego, Karol, odziedziczył tytuł margrabiego Moraw, a następnie również tron czeski, rozpoczął proces nie tylko ekonomicznego, ale i kulturalnego rozwoju swego królestwa. Okres ten nazywany jest obecnie w historii Czech„Złotym Wiekiem”.<br/>&nbsp;<br/>
W roku 1348 Karol założył jeden z najstarszych uniwersytetów w Europie. Wiele miast, miasteczek i zamków uzyskało nowe fortyfikacje, rozbudowano infrastrukturę, zbudowano nowe mosty i kościoły.<br/>&nbsp;<br/>
By wzmocnić swą pozycję w Europie, wykorzystywał politykę małżeńską i połączył swoją rodzinę z prominentnymi rodami w sąsiednich krajach. Miał również wpływ na obsadzanie urzędów kościelnych. Dzięki silnym rządom i polityce opartej na zawieraniu sojuszy potrafił utrzymać w Europie pokój.<br/>&nbsp;<br/>
Karol był wykształconym monarchą, interesującym się sztuką, co znalazło swoje odbicie w architekturze miast, zwłaszcza Pragi. To tu za jego rządów wybudowano wiele nowych domów, kościołów (w tym Katedrę św. Wita) i murów obronnych."
"ui_codex_cont_zul","Historia rodu Zulów trafnie ilustruje sytuację w Czechach na przełomie wieków. Jeszcze przed uprowadzeniem czeskiego króla Wacława IV, roiło się tam od wszelkiego rodzaju bandyckich wspólnot i bractw, często dowodzonych przez zubożałą szlachtę. Nazwisko Zul pojawia się w czarnych kronikach z 1389 roku, gdzie Jan Zul i jego ojciec Mikołaj Zul są wymienieni jako przywódcy bandy, dokonującej rabunków w okolicach swego majątku w Ostředku. Czasami dołączał do nich wujek Jana, Hagen, z pobliskiej twierdzy w Křesicach. Terytorium ich działania obejmowało głównie szlaki handlowe między Pragą, Kuttenbergiem i Beneszowem, a także osamotnione młyny. Należy dodać, że według zeznań schwytanych bandytów lub ich współpracowników, wielu młynarzy i karczmarzy z okolicznych wiosek chętnie przyjmowało od nich skradzione towary lub pomagało im w inny sposób. Skradzione towary miały różny charakter. Z ksiąg dowiadujemy się również, że Zulowie kradli konie, bydło i narzędzia rolnicze czy towary, takie jak płótno i beczki pełne śledzi. Oczywiście, pieniądze były również bardzo pożądanym łupem.<br><br>Na przełomie wieków banda zajęła zamek Čejchanov i poszerzyła teren swoich łowów. W tym samym czasie Zulowie walczyli także u boku Prokopa Luksemburskiego, biorąc udział w jego kampanii przeciwko Zygmuntowi, co dobrze ilustruje stosunek ówczesnych do przestępczości wśród szlachty. Istniała cienka granica między najemnikiem a bandytą, często zależna od przynależności rodowej. Być może z powodu opowiedzenia się po stronie Prokopa, Zulowie splądrowali ziemie sojuszników Zygmunta Luksemburskiego - rodziny Rożemberków. Nic więc dziwnego, że większość zapisów o Zulach pochodzi z kronik egzekucyjnych majątku tej rodziny, gdzie są przedstawiani w niekorzystnym świetle. W 1401 roku porwali proboszcza z jednej ze wsi Rożemberków, prawdopodobnie oczekując sowitego okupu, a później zajęli zamek w Daubie, który należał do ich dawnych przymierzeńców.<br><br>Działalność łupieżcza Zulów zakończyła się wraz z wyprawą karną biskupa praskiego Zbynka Zajíca (Zająca) z Hazmburka (Hasenburka - „Zamku Zając”), który zajął zarówno Daubę, jak i Čejchanov. Następnie sprowadził do Pragi Mikołaja Zula i około pięćdziesięciu jego pojmanych towarzyszy. Jan, najmłodszy z rodu, został schwytany i stracony rok później. Biskup podzielił liczne posiadłości Zulów, w tym wioski, lasy i gospodarstwa, pomiędzy swoich sojuszników, a potomków rodziny pozostawił bez środków do życia. Zamek Čejchanov został zniszczony podczas karnej ekspedycji. Przeszedł przez ręce kilku dworzan, a w 1411 roku stał się własnością Radzika Kobyły, który zbudował tam nową siedzibę o nazwie Komorní Hrádek (Mały Zameczek).<br><br>Dalszy los Mikołaja Zula również jest interesujący, ponieważ na szubienicę był eskortowany przez samego Jana Husa i powieszony został razem ze swoimi towarzyszami. Według ówczesnych kronik, jedynym przywilejem wynikającym z jego szlachetnego pochodzenia było to, że został powieszony wyżej niż inni banici. Po egzekucji jego ciało zostało zawieszone na haku. Kroniki wspominają, że siedem lat później, pewien wędrujący po Pradze szaleniec, chciał pogrzebać tych skazańców. Ponieważ nie był w stanie ściągnąć szczątków Zula z haka, zabrał ze sobą jedną nogę i zostawił ją u pewnej kobiety, która później zadbała o właściwy pochówek. Zwłoki Mikołaja Zula (choć nie w jednym kawałku) zostały ostatecznie złożone na wieczny odpoczynek za kościołem św. Szczepana w Rybníčku, gdzie w tamtym czasie zwyczajowo chowano ludzi straconych w egzekucjach."
"ui_codex_char_benedict","[1328-1423]<br/>Benedykt XIII , urodzony jako Pedro de Luna, wypowiedział posłuszeństwo włoskiemu papieżowi Urbanowi VI, który reprezentował Kościół katolicki w Rzymie. W roku 1394 został wybrany w Awinionie, we Francji jako „prawowity papież“, nazwany przez wspierających Urbana VI sojuszników, „antypapieżem“. Doprowadziło to do schizmy, czyli podziału władzy papieskiej "
"ui_codex_char_bergov","[przed 1377 - ok. 1414]<br/> Otto III z Bergowa (de Bergow, von Berg), syn Alberta z Bergowa, był czeskim szlachcicem, skoligaconym z rodami w Turyngii i Saksonii. Był praskim burgrabią w latach 1388-1393, od roku 1394 członkiem Unii Panów, a od roku 1396 rady królewskiej Wacława IV, chociaż później zwrócił się przeciwko niemu. Przez Zygmunta został mianowany podkomorzym. Posiadał majątki w Bilinie, Žeberku oraz kilka innych, np. twierdzę nad rzeką Cidliną i zamek Troski. Po powrocie Wacława IV na tron został ukarany i pozbawiony stanowiska. Jego majątek odziedziczyli synowie Jan i Otto IV. "
"ui_codex_char_capon","[1388? – 1419]<br/>(Pan Jan Ptaszek)<br/>
Niepełnoletni syn Jana Jaśka Ptaszka i Henryki z Dauby. Po śmierci ojca jego opiekunami zostali członkowie rodziny, szlachta z Lipy - wuj Jindřich (Henryk) oraz jego synowie, wśród których był m.in. pan Hanusz z Lipy. Młody pan Ptaszek zyskał kontrolę nad Ratajami (i Polną) dopiero po roku 1412 i w późniejszych latach pełnił funkcje w regionalnych urzędach.<br/>&nbsp;<br/>Po uwięzieniu mistrza Jana Husa wysłał list w obronie kaznodziei. Jednak podczas wojen husyckich początkowo, pod wpływem bliskiego sąsiada Lacka z Krawarzów i ze Szternberku, znalazł się po stronie Unii Panów, organizacji szlachty czeskiej, walczącej przeciw husytom. Jan Ptaszek wziął udział w kilku mniejszych bitwach, np. w roku 1419 w bitwie w Kninie. O tym, czy później kontynuował działania wojenne nie ma żadnych informacji. Jego synem był słynny Hynek Ptaszek, który obejmował wysokie urzędy w królestwie Czech, stając się królewskim ochmistrzem oraz mincerzem."
"ui_codex_char_capon_father","
[? – po 1393]<br/>Jan Jaśko, ojciec młodego pana Jana Ptaszka (Ptáčka), syn Wincentego i Jitki, pan na Morawach, od roku 1349 panował na włościach w Honcowicach, od roku 1356 na zamku Polna, który wymienił na zamek Słup. Od roku 1369 rządził w Ratajach, gdzie założył nową parafię, a dolny zamek przebudował i przemianował na zamek Pirksztajn. W chwili śmierci Jaśka jego syn Jan był wciąż niepełnoletni, majątek przeszedł więc pod zarząd krewnych i kuratorami młodego Jana Ptaszka został jego wuj Hanusz z Lipy oraz jego synowie. W ręce prawowitego właściciela majątek trafił dopiero po 1412 r. Jan Jaśko jako pierwszy z rodu panów z Lipy przyjął przydomek „Ptaszek”."
"ui_codex_char_clement","[1342 - 1394]<br/>Klemens VII, urodzony jako Robert z Genewy, był pierwszym antypapieżem wybranym przez francuskich kardynałów w opozycji do rzymskiego papieża Urbana VI. Był to wyraz ich niezgody na decyzję włoskiego konsystorza, która doprowadziła do usunięcia siedziby papiestwa z Awinionu oraz jego własnej opinii, że kler powinien prowadzić bardziej skromny i pobożny styl życia. Wydarzenie to zapoczątkowało schizmę zachodnią, czyli rozłam kościoła katolickiego, rozdzielając władzę papieską między dwóch papieży. "
"ui_codex_char_divish","Pan Dziwisz z Talmberka i Milęcina był właścicielem zamku Talmberk w latach 1390-1415. W roku 1391 jednak zamek został zdobyty, a Dziwisz uwięziony przez swojego sąsiada Havla Medka z Waldeka. Do dziś nie wiadomo, o co dokładnie chodziło w tym sporze. Nieumiejętność króla w zaprowadzaniu porządku doprowadziła do tego, że Dziwisz był więziony przez siedem lat, a w tym czasie jego młoda żona zbierała pieniądze na okup. Dzięki przyjaciołom (m.in. Radzikowi Kobyle) właściciel Talmberka został uwolniony, a Medek osądzony za napaść na zamek jako wróg Korony. Od roku 1400 Dziwisz pełnił funkcję praskiego burgrabiego i rok później przeniósł się do Pragi. W tym czasie miała miejsce rekonstrukcja zamku, który stał się własnością żony Dziwisza, Szczepanki. Dziwisz wrócił tam dopiero w roku 1414, a od roku 1418 jako właściciel majątku występował w dokumentach jego syn Oldrzych. Zgodnie z niektórymi źródłami Dziwisz zmarł w roku 1415, według innych jeszcze w roku 1418 Jan Jankowski sprzedał mu zamek Jankow. Ród z Talmberka mieszkał tam do roku 1702. Dziwisz miał trzech synów, Oldrzycha, Wilhelma i Mikołaja, którzy od roku 1433 panowali już w Jankowie."
"ui_codex_char_hanush","[? - 1415]<br/>
Po śmierci Henryka III z Pirksztajnu w 1402 r. Hanusz z Lipy został opiekunem jego syna, Jana Ptaszka i tym samym zaczął piastować urząd zarządcy prowincji. Zakończył budowę Pirksztajnu i jego fortyfikacji oraz kościoła św. Mateusza, w którym znajduje się wieczna lampka paląca się dla zbawienia jego i jego rodziny.<br/>&nbsp;<br/>
Kiedy Zygmunt Luksemburski zaatakował i spalił Skalicę, burgrabia miasta, Racek Kobyla (Radzik Kobyła) i ocaleli z napaści, znaleźli schronienie u Hanusza w Ratajach. Następnie pan z Lipy podjął działania przeciwko rozproszonym grupom bandytów i Kumanom. <br/>&nbsp;<br/>
Jego relacje z królem Wacławem IV były co najmniej dziwne, jak wynika z często sprzecznych ze sobą źródeł. Wydaje się, że w 1410 r. siły Korony najechały na Rataje znajdujące się na terenach Hanusza, prawdopodobnie po tym, jak został rycerzem rozbójnikiem i zatraceńcem, który mógł również uczestniczyć w oblężeniu Iławy na Morawach. Niemniej jednak w 1414 roku został marszałkiem prowincji i osiadł wraz z żoną Małgorzatą ze Szternberka w Szpilberku w Brnie."
"ui_codex_char_hare_lords","Jeden z pierwszych czeskich rodów szlacheckich, którego główną siedzibą był zamek w Hazmburku. Oldrzych z Waldeka (?-1271) jako pierwszy przyjął przydomek Zaječek (Zajączek) w 1232 r. W roku 1335 Zbyněk Zajíc (Zając) z Waldeka i Żebraka odkupił od króla Jana Luksemburskiego gotycki zamek Klapý, niedaleko Libochovic i przemianował go na Hasenburg (od niemieckiego słowa „Hase” – zając). W trakcie wojen husyckich panowie Zając stali po stronie katolików i byli sojusznikami Zygmunta. W XIV w. rodzina straciła większość swojego majątku i od tego czasu nie ma o nich zbyt wielu pisemnych informacji. Zającowie stopniowo wymierali i w XVII w. słuch o nich zaginął.<br/>&nbsp;<br/>
Najbardziej znanym przedstawiciele rodu jest Wilhelm Zając z Waldeka (ur. przed 1289 - 9. 09. 1319), który był przyjacielem Elżbiety Przemyślidówny. Była ona matką króla Karola IV, którego Wilhelm pomagał wychowywać na czeskim zamku Krzywoklat. Wilhelm był także jednym z tych, którzy oskarżyli Henryka z Lipy o działania przeciw królowi."
"ui_codex_char_henry_of_leipa","[1275? – 26. 8. 1329]<br/>Henryk I. z Lipy był jednym z założycieli rodu szlacheckiego, który przyjął imię od siedziby w mieście Lipa (dzisiaj Czeska Lipa). Na dworze królewskim piastował wysokie funkcje podkomorzego, marszałka i starosty ziemskiego na Morawach oraz w Czechach. W roku 1315 został oskarżony o spisek przeciw królowi i osadzony w więzieniu. Po pół roku został uwolniony dzięki wsparciu części szlachty i królowej Elżbiety Ryksy, wdowy po Wacławie II królu polskim i czeskim, która była jego życiową partnerką. Wydarzenia te zmusiły ówczesnego króla Czech Jana Luksemburskiego do rozpoczęcia działań wojennych ze wsparciem niemieckich wojsk przeciwko czeskiej szlachcie. Konflikt zakończono w 1318 r. Ostatnie lata życia Henryk spędził w Brnie na własnym dworze. Na herbie panów z Lipy w złotym polu widnieją dwie skrzyżowane gałęzie. Dlatego też Panów z Lipy przezywano panami z gałęzi. Henryk miał trzy córki – Klarę, Małgorzatę i Katarzynę oraz czterech synów – Henryka (Żelaznego), Jana, Bertolda i Czeńka (Wincentego), którzy również piastowali wysokie stanowiska."
"ui_codex_char_henry_rosenberg","[1361 – 28. 7. 1412]<br/>Henryk III z Rożemberka, jedyny syn Oldrzycha I z Rożemberka był praskim burgrabią w latach 1396-1398 i 1400-1404. Był także panem na górnym zamku w Czeskim Krumlowie i członkiem tak zwanej Unii Panów. Brał udział w uwięzieniu Wacława IV w roku 1394 i ponownie w roku 1402. W latach 1389-1409 piastował stanowisko egzekutora, co jest odnotowane w Czarnej Księdze, należącej do szlacheckiego rodu panów z Rożemberka.<br/>&nbsp;<br/>
Około roku 1400 Henryk otrzymał figurkę Panny Marii z Dzieciątkiem ze strzechy budowlanej Piotra Parlera, która dziś jest znana jako Krumlowska Madonna."
"ui_codex_char_charles","[14. 5. 1316 – 29. 11. 1378]<br/>Karol IV Luksemburski, narodzony jako Wacław, syn Jana Luksemburczyka, był drugim królem ziem czeskich (1346–1378) z tej dynastii i pierwszym, który uzyskał tytuł cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego (1355–1378). Poza tym nosił wiele innych tytułów, był margrabią morawskim i hrabią luksemburskim, królem Włoch, Niemiec i Burgundii.<br/>&nbsp;<br/>
Był znany ze swoich zdolności dyplomatycznych, aktywnie starał się ugruntować swoją pozycję oraz przetrwanie dynastii w Europie, zwłaszcza w Czechach, na Morawach i w Niemczech. Dobrze opanował języki obce, na dworze francuskim uczył go sam późniejszy papież Klemens VI.<br/>&nbsp;<br/>
Podczas jego panowania Praga i ziemie czeskie uległy wielkim przemianom, stając się potężnym politycznym, ekonomicznym i kulturalnym centrum cesarstwa. Dlatego ten okres rozkwitu nazywany jest „złotym wiekiem”. Karol zainicjował budowę wielu wspaniałych budowli, które dziś noszą jego imię, np. Uniwersytet Karola (dawniej Uniwersytet Praski), Most Karola czy zamek Karlsztejn. Karol mocno podkreślał rolę wiary w społeczeństwie, czego skutkiem była m.in. odnowa kultu św. Wacława, Zygmunta i Wita, którym poświęcał budynki sakralne, między innymi katedrę w Pradze.<br/>&nbsp;<br/>
Był czterokrotnie żonaty i miał trzynaścioro dzieci, większość z nich umarła młodo. Najbardziej zasłynęli jego synowie Wacław i Zygmunt, którzy rządzili po nim królewskimi ziemiami. Wacław w Czechach, a Zygmunt na Węgrzech. "
"ui_codex_char_jenstein","[27. 12. 1350 -17. 06. 1400]<br/>Jan z Jensztajna od roku 1376 był biskupem miśnieńskim i kanclerzem Wacława IV, a od roku 1379 również praskim arcybiskupem. Jego życie zmieniła ponoć poważna choroba podczas najgorszej zarazy w Czechach. Z beztroskiego urzędnika stał się oddanym sługą kościoła. Przemiana ta nie spodobała się jednak Wacławowi, który sprzeciwiał się działaniom, inspirowanym przez papieża. Kazał więc uwięzić Jana na zamku Karlsztajn i w roku 1394 pozbawił go funkcji kanclerza. Doprowadziło to do pogłębienia sporów między królem Czech a kościołem. W końcu Jan zrezygnował z królewskiego urzędu w 1396 r.<br/>&nbsp;<br/> 
Jest autorem wielu kazań, komentarzy, traktatów oraz liryki."
"ui_codex_char_jobst","[1354 – 18. 1. 1411]<br/>Jobst (Jodok) Luksemburski był od 1376 r. morawskim margrabią, a od roku 1388 margrabią brandenburskim. Przez 15 tygodni panował nawet jako cesarz rzymski (1410-1411). Był synem Jana Henryka Luksemburskiego i bratankiem cesarza Karola IV. Swoją pozycję w Europie zdobył dzięki intrygom wojskowym i politycznym, knutym przeciwko członkom własnej rodziny. Dał się we znaki zwłaszcza swemu kuzynowi Wacławowi IV, przeciwko któremu stanął na czele armii morawskiej podczas tzw. wojen margrabiów.<br/>&nbsp;<br/>
Początkowo wspierał brata Wacława, króla Węgier Zygmunta Luksemburskiego w jego staraniach o zdobycie korony czeskiej. Jednak w roku 1403 Jobst wszedł z nim w konflikt i wraz w Albrechtem IV Habsburgiem, wojewodą austriackim, wziął udział w powstaniu przeciw niemu. Gdy wspierał Zygmunta, chodziło mu raczej o własne korzyści. W wojnie przeciw królowi Czech zdobywał dla siebie i innych możnych wiele przywilejów, a wspierając Zygmunta, zapewniał sobie wpływy na przyszłość. Wydawało się, iż Wacław IV zostanie zupełnie odsunięty od tronu i Zygmunt, a może nawet sam Jobst, go na nim zastąpią. Jednak w roku 1402 sytuacja uległa zmianie i margrabia Moraw sprzeciwił się Zygmuntowi, odgrywając jedną z głównych ról w uwolnieniu króla Wacława. Nie wiadomo, czy za tą przemianą stało wyrachowanie, czy też Jobst przejrzał w końcu na oczy, ale już do końca życia pozostał wierny Wacławowi IV.<br/>&nbsp;<br/>
Pod koniec życia Jobst stanął nawet w szranki z Zygmuntem, kandydując na cesarza rzymskiego i wybory te wygrał. Tytułem jednak nie cieszył się zbyt długo, gdyż wkrótce zmarł.<br/>&nbsp;<br/>
Jobst był nie tylko sprawnym politykiem, ale posiadał również talent ekonomiczny. Wielu możnych, włącznie z Zygmuntem, miało u niego długi. Przez pewien czas wrogowie Jodoka twierdzili, że nie Wacław ani nie Zygmunt, ale to właśnie on jest faktycznym, niekoronowanym władcą kraju. Z drugiej strony, w czasach, gdy toczy się nasza gra, był już zadłużony po uszy i nie stać go było nawet na konia."
"ui_codex_char_konrad_keyser","[1366 - ok.1405]<br/>Konrad Kyeser z Eichstätt był konstruktorem maszyn wojennych, wspierającym króla Wacława IV i autorem księgi „Bellifortis“. Była ona podręcznikem sztuki wojennej, będącej najstarszym przykładem tzw. „Kriegsbücher“ na ziemiach czeskich. Napisana heksametrem, po łacinie jest trudna do zrozumienia i składa się ze 140 pergaminowych listów, wzbogaconych dokładnymi rysunkami Kyesera. W czasach, w których była wydana, musiała być bardzo popularna, ponieważ do dzisiaj zachowało się ponad trzydzieści jej egzemplarzy.<br/>&nbsp;<br/>
O lojalności Konrada Kyesera wobec czeskiego króla świadczą niektóre ilustracje w rękopisie, zwłaszcza rysunki królewskiego namiotu z królewską symboliką (wieniec, litera W). Tekst jest poprzedzony wstępem i długą dedykacją dla Ruprechta Palatyńskiego, niemieckiego króla (Rex Romanorum), na którego służbę Kyeser prawdopodobnie chciał się dostać. Niestety nie wiemy, dlaczego nie zadedykował swojego dzieła Wacławowi IV.<br/>&nbsp;<br/>
Dziesięć rozdziałów Bellifortis poświęconych jest broni, technikom oblężenia jak i różnym metodom zdobywania wież i zamków. Znajdują się tam też receptury sporządzania leków, przygotowywania łaźni, a także informacje dotyczące narzędzi tortur oraz ilustracje pasów cnoty. Całość kończy się epichedionem, osobistą elegią, do którego dołączony jest portret, informacje na temat daty urodzenia i rodziców oraz horoskop z maja 1402 roku.<br/>&nbsp;<br/>
Bellifortis jest zgrabną kompilacją tekstów o inżynierii wojskowej, popularnych w czasach Kyesera. Znane są też niektóre prace, na których opierał się autor, na przykład „De mirabilibus mundi“ i „Liber ignium autorstwa“ Marcusa Graeca. Niektóre części tekstu powstały w wyniku własnych doświadczeń."
"ui_codex_char_lichtenstein","[1386-1412]<br/>Członek rady morawskiego margrabiego - Jobsta (Jodoka) Luksemburczyka. Jako jeden z niewielu władców morawskich, nie walczył przeciwko królowi Wacławowi IV wraz z Jobstem. Lichtensteinowie byli bogatą rodziną, która począwszy od XIII w. miała swoje posiadłości w regionach Styrii i Dolnej Austrii, a ich główną siedzibą był czeski Mikulov (Nikolsburg). Książęta Liechtensteinu ściśle współpracowali z Habsburgami i Luksemburgami. W czasie wojny przeciwko królowi Węgier Zygmuntowi, Jan z Liechtensteinu popierał jego brata Wacława. Pomagając ratować go z niewoli, popadł w niełaskę książąt austriackich, którzy dokonali konfiskaty jego majątku nad Dunajem a następnie uwięzili. Po śmierci Wacława Lichtensteinowie zaczęli sprzyjać Zygmuntowi."
"ui_codex_char_markvart","[1360/70 – 27. 12. 1402]<br/>
Był praskim dowódcą polowym, który podobnie jak część szlachty niezadowolonej z panowania Wacława IV lepszego kandydata na króla widział w Zygmuncie Luksemburskim. Jego motywacja była jednak bardziej finansowa niż polityczna, bo panowanie Wacława nie dawało mu żadnych dodatkowych apanaży. Natomiast pomoc dla Zygmunta dawała perspektywy osiagnięcia lepszej pozycji."
"ui_codex_char_papez","Papież jest głową Kościoła Rzymskokatolickiego, przedstawiielem Jezusa Chrystusa na Ziemi i nie można go odwołać z urzędu. Jego słowa są przez Kościół uważane za niepodważalne i równe Pismu Świętymu. Jednak w czasie, gdy toczy się nasza gra, nie było to takie proste. Ze względu na schizmę papieską, która trwała w latach 1378-1417 przez pewien czas bywało nawet trzech konkurentów do tronu św. Piotra. Dla władców świeckich popieranie jednego z trzech konkurentów często było bardziej kwestią układów politycznych niż wiary."
"ui_codex_char_prokop_luxembourg","[1354/5 – 24. 9. 1405]<br/> Prokop Luksemburski, syn Jana Henryka Luksemburskiego, był królewskim starostą ziemskim od 1397 r. i margrabią morawskim w latach 1375 -1405. Wraz z bratem Jobstem (Jodokiem) miał panować na Morawach, ale przez większość czasu toczyli kłótnie i wojny o dziedzictwo oraz przyszłość dynastii luksemburskiej, która miała apetyt na zdobycie korony polskiej i węgierskiej.<br/>&nbsp;<br/>
Po śmierci Karola IV, Prokop początkowo popierał politykę swego kuzyna Zygmunta Luksemburskiego i walczył przeciwko królowi Wacławowi IV w tzw. wojnach margrabiów. Jednak, gdy czeska szlachta uwięziła Wacława, przeszedł na jego stronę i został jego sojusznikiem. Stosunki wśród Luksemburgów, zwłaszcza między Prokopem i Jobstem dobrze ilustrują intrygi ówczesnych czasów. Jobst i Prokop przez lata toczyli wojny, ale połączyli swe siły wraz z Wacławem, by stanąć przeciwko Zygmuntowi. A następnie zdradzili czeskiego króla i przeszli na stronę Ruprechta Reńskiego, bo zdrady były wówczas na porządku dziennym.<br/>&nbsp;<br/>
Kiedy w roku 1402 Zygmunt ponownie pojmał Wacława i wtrącił go do więzienia, Prokop, będący ponownie jego sojusznikiem, również został pojmany i uwięziony na dwa lata w Bratysławie (wtedy Preszburku). Jego nieślubny syn Jerzy Luksemburski był ostatnim potomkiem dynastii luksemburskiej, który nie mógł odziedziczyć żadnego majątku ani tytułów. "
"ui_codex_char_saint_prokop","[koniec X w. – 25. 3. 1053]<br/>Św. Prokop był świeckim księdzem, pustelnikiem, współzałożycielem i pierwszym opatem sazawskiego klasztoru. Został beatyfikowany w roku 1204. Według hagiografii wykształcenie zdobył w szkole w Wyszehradzie. Miał wprawdzie żonę i syna, ale postanowił zostać księdzem. Przez pewien czas przebywał u benedyktynów w klasztorze w Brzewnowie, później udał się na samotną pielgrzymkę.<br/>&nbsp;<br/>
W okolicy Sazawy zgromadził wokół siebie grupę mężczyzn, z którymi w latach 30. XI w. położył kamień węgielny pod zakon św. Benedykta, którego został pierwszym opatem. O św. Prokopie krąży wiele legend, w których pustelnik walczy z wieloma diabłami i wygania zło z opętanych. W jednej z nich zaprzągł do pługu diabła i zaorał nim tzw. „Czarcią Bruzdę”. Dlatego w ikonografii często jest przedstawiany z diabłem przywiązanym do nóg, choć czasami miewa kulę i mitrę, a od XVII w. księgę i krzyż.<br/>&nbsp;<br/>
W północnej części klasztoru w Sazawie, obok kościoła konwentualnego znajduje się w podziemiach jaskinia Prokopa. Została wydrążona w skale i uformowana w kształt równoramiennego krzyża, gdzie według legendy św. Prokop spędził kilka lat jako pustelnik."
"ui_codex_char_sigismund","[14. 2. 1368 – 9. 12. 1437]<br/>Zygmunt Luksemburczyk, syn Karola IV, był od roku 1387 królem Węgier oraz Chorwacji, od roku 1411 władcą niemieckim, od roku 1419 czeskim, a od roku 1431 lombardzkim. Poza tym był też wojewodą śląskim, margrabią łużyckim, a przede wszystkim w latach 1433–1437 cesarzem Świętego Cesarstwa Rzymskiego.<br/>&nbsp;<br/>
We wczesnej młodości został wysłany na wychowanie na dwór węgierski, gdzie szybko nauczył się twardych reguł polityki i samodzielności. Podobnie jak pozostali członkowie jego rodziny został przynajmniej raz uprowadzony i więziony przez węgierską szlachtę. Po utracie zaufania do własnego dworu zwrócił uwagę na Czechy i rozpoczął walkę o władzę z własnym bratem, królem Wacławem IV. Część czeskiej szlachty przyjęła Zygmunta życzliwie, wyczuła bowiem okazję do pozbycia się nieudolnego czeskiego władcy. Inni jednak nadal stali po stronie Wacława, co doprowadziło do wieloletniego konfliktu zbrojnego i podziału wśród Czechów. Zygmunt w tym czasie, wraz z armią węgierską (której niemałą część tworzyli najemni Kumanowie) wielokrotnie plądrował Czechy, często wspierany przez miejscowych (zwłaszcza morawskich) panów. Po śmierci Wacława, jako następca na czeskim tronie zapisał się w historii jako wykształcony, pragmatyczny władca, który z pomocą swojego wojska zawsze osiągał to, czego chciał. Walczył wszak nie tylko o tron brata, ale później także przeciw powstaniom husyckim, co miało mu zapewnić koronę cesarza Cesarstwa Rzymskiego. Sam siebie traktował jako obrońcę chrześcijaństwa. W roku 1409 ufundował nawet „Order Smoka“, którym mieli być odznaczani ci, kórzy walczyli z wrogami chrześcijaństwa (do kawalerów „Orderu Smoka” później należał także słynny Wład Palownik - Drakula). <br/>&nbsp;<br/>
Po śmierci Wacława wezwał do Czech cztery nieudane wyprawy krzyżowe przeciwko husytom i ich sprzymierzeńcom. Zmarł wkrótce po ich zakończeniu, tuż po podpisaniu porozumienia z husyckimi reformatorami, które gwarantowało wolność wyznania każdemu dorosłemu mieszkańcowi Czech i Moraw. "
"ui_codex_char_smil","[ok. 1350 – 13. 08. 1403]<br/>Smil Flaszka z Pardubic i Rychmburka był szlachcicem, bratankiem pierwszego czeskiego arcybiskupa Arnoszta z Pardubic.<br/>&nbsp;<br/>
Jest znany przede wszystkim jako pisarz. W roku 1367 ukończył studia bakałarskie na Uniwersytecie Praskim. W latach 80. XIV w. wiódł spór z Wacławem IV, usilnie starając się, aby Pardubice nie trafiły pod władzę króla. Wprawdzie wojnę przegrał, ale w roku 1390 odziedziczył prowincję pardubicką i sześć lat później został wysoko postawionym urzędnikiem prowadzącym księgi wieczyste. Od roku 1403, gdy Wacław był więziony w Austrii, pełnił funkcję starosty województwa czaslawskiego, aktywnie działając w Unii Panów, wrogiej królowi. Zginął w walce pod Kuttenbergiem (Kutna Hora) przeciwko sojusznikom króla Wacława IV. Jego wiersze są przepełnione alegoriami (na przykład „Nowa Rada” złożona ze zwierząt, które doradzają królowi, jak rządzić). Pisał także aforyzmy, przysłowia i satyry. W Pardubicach do dzisiaj jest ulica jego imienia, a jego twórczość nadal czytają studenci czeskiej literatury."
"ui_codex_char_urban","[1318-1389]<br/>Urban VI, urodzony jako Bartolomeo Prignano, został szybko wybrany na papieża rzymskiego pod presją mieszkańców Rzymu. Chcieli oni obsadzić tron papieski obywatelem wiecznego miasta i przywrócić tron apostolski z Awinionu, gdzie został przeniesiony z początkiem XIV w. przez francuskiego króla. Urban pozostał w Rzymie i jak tylko objął funkcję głowy kościoła, zaczął krytykować kardynałów za świętokupstwo oraz życie w luksusie. Tym sposobem zyskał wielu wrogów, więc wkrótce potem, francuscy kardynałowie uznali decyzję Włochów za nieważną i wybrali nowego papieża, który ponownie zaczął rządzić z Awinionu. Nowy papież określił Urbana jako Antychrysta i ekskomunikował go. Doprowadziło to do wielkiej schizmy, czyli finansowego, teologicznego i politycznego rozłamu Kościoła, a tym samym do chaosu w całej Europie, ponieważ każdy władca musiał się opowiedzieć, którego papieża uznaje za głowę Kościoła."
"ui_codex_char_vilem_zajic","[? – 1. 11. 1420]<br/>Wilhelm Zając z Waldeka i Żidlochowic, syn Zbyszka Zająca i Katarzyny z Libomyśla. W trakcie wojen na Morawach między braćmi Jobstem (Jodokiem) i Prokopem Luksemburskimi, Wilhelm najpierw służył w armii Jobsta, potem po roku 1399 walczył po stronie jego brata Prokopa. Po ich zakończeniu, został dyplomatą Jobsta. Dzięki małżeństwu z Dorotą z Rabsztajnu, jako rękojmię, uzyskał majątek Żidlochowice z twierdzą, którą w roku 1407 ofiarował Wilhelmowi jako majątek dziedziczny. <br/>&nbsp;<br/>
Wilhelm Zając nie spędzał czasu jedynie na Morawach, ale jeździł do Pragi, Ołomuńca, na Łużyce, odbywał pielgrzymki do Rzymu, Santiago de Compostela, odwiedził Francję i Brandenburgię. Jobst bardzo wysoko oceniał jego służbę i pod koniec roku 1407 awansował go do funkcji starosty województwa luksemburskiego. Po śmierci Jobsta, Wilhelm służył Wacławowi IV, a od roku 1412 Zygmuntowi Luksemburczykowi."
"ui_codex_char_wenceslas","
[26. 2. 1361 – 16. 8. 1419]<br/>Wacław IV Luksemburski był synem bardzo cenionego władcy Karola IV, który swemu pierworodnemu zapewnił przejęcie tronu w Czechach i w Niemczech. Niestety, syn nie odziedziczył predyspozycji ojca do rządzenia… Już za życia określano Wacława mianem słabego, leniwego, humorzastego władcy, gnębionego przez wiele chorób i sfrustrowanego z powodu konieczności wypełniania królewskich obowiązków. A to wszystko pomimo tego, że od dzieciństwa był przygotowywany do objęcia władzy (na króla czeskiego został koronowany już w wieku 2 lat). Bardziej interesowały go polowania, alkohol, prostytutki i rozrywki dworskie. Podczas sprawowania przez niego władzy, przez ziemie czeskie przetoczyło się kilka wojen i konfliktów, w które zaangażowanii byli przede wszystkim jego krewni, m.in. jego bracia Jan oraz Zygmunt, a także kuzynowie Prokop i Jobst - margrabiowie Moraw. <br/>&nbsp;<br/>  
Zarzewiem tzw. wojen margrabiów było to, że Wacław obsadził zwolnione majątki arcybiskupstwa w Ołomuńcu, chociaż zgodnie z prawem powinny one przypaść szlachcie. Panowie morawscy pod przywództwem Jobsta Luksemburskiego, wraz z Zygmuntem, otwarcie wystąpili zbrojnie przeciw królowi Czech. Nie chodziło tylko o ołomunieckie majątki, ale raczej o usunięcie Wacława z tronu, którego w międzyczasie cesarscy elektorzy pozbawili korony Cesarstwa Rzymskiego, pod pretekstem braku kompetencji i chęci rządzenia. Niebawem pośrednio utracił koronę czeską, gdy poprzez liczne ustępstwa przyznał szlachcie wiele przywilejów i de facto przeniósł na nich władzę. Jego niechęć do wywiązywania się ze zobowiązań skończyła się podwójnym uprowadzeniem i uwięzieniem. Po raz pierwszy w roku 1394 przez czeską szlachtę, ponownie w roku 1402 przez brata Zygmunta.<br/>&nbsp;<br/>
Początkowo Wacław popierał propozycje reformatorskie Jana Huna i jego następców. Jednak po uwięzieniu Husa w czasie soboru w Konstancji nie zrobił nic, by ocalić go od śmierci na stosie, na którą skazał go Kościół. W ten sposób doprowadził do wybuchu największego (i w zasadzie jedynego zakończonego sukcesem) powstania w Europie, czyli wojen husyckich. Nie dożył jednak ich rozpoczęcia, ponieważ zmarł w roku 1419. Po śmierci Wacława koronę przejął Zygmunt Luksemburski. Musiał ją jednak o nią walczyć, ponieważ nie wszyscy uznawali jego prawa do tronu. Kiedy ją już zdobył, długo się nią nie nacieszył."
"ui_codex_char_z_talmberka","W herbie panów z Talmberka w czerwonym polu widnieją dwa srebrne liście lilii. Początek dynastii datuje się na rok 1291. Zamkiem Talmberk zarządzał wtedy Wilhelm, syn praskiego burgrabiego Hroznaty z Użyc. Jego potomkowie weszli później w posiadanie ziem we wschodnich i południowych Czechach, na przykład Slatiňany, Milęcina, jak i ziem wokół Czasławia. Niektórzy szlachcice z Talmberka uzyskali wpływowe funkcje w królestwie jako burgrabiowie lub sędziowie."
"ui_codex_char_zbynek_zajic","[1376 – 1411]<br/>
Zbyszek (Zbyněk) Zając z Hazmburka, syn Wilhelma Zająca z Hazmburka, był praskim arcybiskupem w latach 1403-1411, członkiem dworu Wacława IV, proboszczem w Mielniku i dowódcą wojskowym. Chociaż na początku XV w. sympatyzował z Janem Husem, od roku 1407 zaczął występować przeciwko niemu. 16 czerwca 1410 r. spalił nawet księgi reformatora Johna Wycliffa i rzucił na Husa interdykt. Spotkało się to z protestami nie tylko prażan, ale samego króla Wacława IV, który domagał się odwołania interdyktu. Zbyszek odmówił wykonania żądania i przez wiele lat przebywał poza granicami ziem czeskich.<br/>&nbsp;<br/>
Dzięki brakom w wykształceniu zyskał przezwisko „biskup Abecadło”.<br/>&nbsp;<br/>
Został pochowany w katedrze św. Wita w Pradze."
"ui_codex_unlockTotal","Odkryte/Suma"
"ui_CombineFailed","Zestawienie nie powiodło się!"
"ui_completed_quests","Wykonane Zadania"
"ui_confirmSurvey","Czy chcesz wypełnić ankietę?"
"ui_connecting","Trwa łączenie..."
"ui_ConnectTitle","Podłącz do serwera"
"ui_Continue","Kontynuuj"
"ui_control_setup_disable","Nie można zmienić skrótu klawiszowego dla tej funkcji."
"ui_Controller","Kontroler"
"ui_controller_block","Blokuj/Paruj"
"ui_controller_horse","Wskocz/Przywołaj konia"
"ui_controller_inventory","Inwentarz/Atrybuty Gracza (Przytrzymaj)"
"ui_controller_jump","Skocz/Wspinaj się"
"ui_controller_kick","Kopnij (w walce wręcz)"
"ui_controller_map","Mapa/Dziennik Zadań (Przytrzymaj)"
"ui_controller_menu","Menu"
"ui_controller_movement","Ruch/Kucnij (naciśnij)"
"ui_controller_movement2","Spójrz/Kierunek ataku"
"ui_controller_movement2b","Zaznacz cel (naciśnij)/Zmień cel (naciśnij ponownie)"
"ui_controller_skiptime","Przyspiesz czas/Pomoc"
"ui_controller_slash","Tnij/Strzelaj/Uderz"
"ui_controller_sprint","Sprintuj/Odblokuj cel"
"ui_controller_stab","Pchnij/Hak"
"ui_controller_surrender","Poddaj się"
"ui_controller_use","Użyj/Mów/Podnieś"
"ui_controller_weapon1","Broń biała/Pochodnia (przytrzymaj)"
"ui_controller_weapon2","Broń miotająca"
"ui_controllerSensitivity","Czułość patrzenia"
"ui_ControlsConflict","Wystąpił konflikt między kontrolerami!"
"ui_controlsSettings","Kontrolery"
"ui_copyright_menu","Kingdom Come: Deliverance © 2018 Warhorse Studios, wersja:"
"ui_costs_save_potion","To będzie kosztowało cię jeden Zbawienny Sznaps!"
"ui_countryside","Tereny wiejskie"
"ui_Credits","Twórcy"
"ui_current","Obecny"
"ui_current_objective","Aktualny cel"
"ui_current_xp","Obecny poziom:"
"ui_Custom","Standardowy"
"ui_czech","Česky"
"ui_damage","Szkoda"
"ui_damage_blunt","Rana tłuczona"
"ui_damage_dog","Zranienia psa"
"ui_damage_slash","Rana cięta"
"ui_damage_stab","Rana kłuta"
"ui_day","Dzień"
"ui_days","Dni"
"ui_defense","Obrona"
"ui_DeleteSavedGame","Czy chcesz usunąć ten zapis gry?"
"ui_DeliveryNotConfirmed","Czy naprawdę chcesz anulować przekazanie przedmiotu?"
"ui_derivstat_conspic","Ekspozycja"
"ui_derivstat_conspicuous","Ekspozycja"
"ui_derivstat_conspicuous_desc","Ekspozycja to miara tego jak bardzo zauważalna jest twoja postać. Wskazuje na to czy ktoś, kto raz cię zobaczył, ponownie spojrzy w twoją stronę. Jej wartość zależy od twego ubioru."
"ui_derivstat_conspicuous_desc_t","Ekspozycja to miara tego, jak bardzo zauważalna jest twoja postać. Wskazuje, czy ktoś, kto raz cię zobaczył, ponownie spojrzy w twoją stronę. Jej wartość zależy od twego ubioru. Im wartość jest niższa, tym lepiej. Przy bardzo niskiej ekspozycji ludzie będą cię ignorować, nawet jeśli zostaniesz zauważony. "
"ui_derivstat_equipvisib","Widoczność"
"ui_derivstat_equipvisib_desc","Widoczność to przeciwieństwo kamuflażu. Wskazuje jak łatwo można cię namierzyć i im wartość ta jest niższa, tym lepiej. To średnia wartość widoczności ubrania, które masz na sobie. Naturalnie, błyszcząca zbroja i jaskrawe barwy odzienia da się łatwiej dostrzec niż ciemny płaszcz. Na twoją Widoczność w ciemnościach wpływa także ilość światła w twym otoczeniu, jak bardzo jesteś na widoku oraz jak blisko ciebie znajdują się ludzie. Jeśli zbliżysz się za bardzo do wroga, zobaczy cię nawet w kompletnych ciemnościach."
"ui_derivstat_equipvisib_desc_h","Widzialność twego konia działa w ten sam sposób, co twoja. Wskazuje jak łatwo jest go namierzyć."
"ui_derivstat_equipvisib_desc_t","Widoczność to przeciwieństwo kamuflażu. Wskazuje, jak łatwo można cię namierzyć; im wartość ta jest niższa, tym lepiej. To średnia wartość widoczności ubrania, które masz na sobie. Naturalnie jaskrawe barwy odzienia da się łatwiej dostrzec niż ciemny płaszcz. Na twoją Widoczność w ciemnościach wpływają także: ilość światła w twym otoczeniu, jak bardzo jesteś na widoku oraz jak blisko ciebie znajdują się ludzie. Jeśli zbliżysz się za bardzo do wroga, zobaczy cię nawet w kompletnych ciemnościach."
"ui_derivstat_health_desc_h","Zdrowie konia wskazuje jak dobrze traktujesz swojego rumaka. Jeśli pozwolisz, aby był zraniony, jego zdrowie obniży się i będziesz musiał go leczyć."
"ui_derivstat_health_desc_t","Poziom Zdrowia przedstawia twoją aktualną kondycję fizyczną i stan zdrowia. Rany, krwawienia i trucizny obniżą poziom twojego zdrowia. Możesz leczyć się za pomocą mikstur, jedzenia, alkoholu i snu. Gdy twoje Zdrowie spadnie do 0, umierasz."
"ui_derivstat_charisma","Charyzma"
"ui_derivstat_charisma_desc","Charyzma to miara tego, jak możesz zaimponować innym. Wiele zyskasz dzięki rozmowom, a wymyślne stroje i dodatki podniosą twoja pozycję. Jej całkowita wartość to suma Charyzmy wszystkich widocznych części odzienia, które masz na sobie - bielizna się nie liczy! Wpływa na nią także, jak czyste, brudne lub zakrwawione jest twoje ubranie, więc dobrze będzie od czasu do czasu odwiedzić łaźnie albo przynajmniej się umyć."
"ui_derivstat_charisma_desc_h","Charyzma twojego konia działa tak samo jak twoja. Zadbany i schludny koń sprawia, że jego właściciel jest bardziej poważany a jego słowa mają większą wagę."
"ui_derivstat_charisma_desc_t","Charyzma to miara tego, jak możesz zaimponować innym. Wiele zyskasz dzięki rozmowom, a wymyślne stroje i dodatki podniosą twoja pozycję. Jej całkowita wartość to suma Charyzmy wszystkich widocznych części odzienia, które masz na sobie."
"ui_derivstat_inventorycapacity","Ładowność"
"ui_derivstat_inventorycapacity_desc_h","Ustala jaki ciężar może unieść twój koń. Może się zwiększyć, gdy masz lepsze siodło i juki."
"ui_derivstat_mainlevel","Poziom główny"
"ui_derivstat_mainlevel_desc","Poziom postaci zależy od twoich atrybutów i postępu w grze. Przydaje się do porównywania twojego charakteru w grze z postaciami kolegów. Co drugi poziom, możesz wybrać jeden dodatek, który pozwoli ci wyspecjalizować twojego bohatera w jakiejś czynności."
"ui_derivstat_mainlevel_desc_t","Poziom jest określany na podstawie twoich atrybutów oraz postępów w grze. Przydaje się do porównywania twojej postaci z postaciami znajomych."
"ui_derivstat_maxhealthystamina","Wytrzymałość"
"ui_derivstat_maxhealthystamina_desc","Wytrzymałość twojej postaci obniża się za każdym razem, gdy wykonujesz coś wymagającego aktywności fizycznej np. biegniesz sprintem albo walczysz. Kiedy jej wartość spada do zera, nie możesz zrobić żadnej z tych czynności. Ale jeżeli sobie zrobisz przerwę, odnowi się automatycznie. Twoja Wytrzymałość zależy od twego Zdrowia, Zmęczenia i Głodu. Może być też obniżona przez Obżarstwo, Opilstwo czy Zatrucie."
"ui_derivstat_maxhealthystamina_desc_t","Wytrzymałość twojej postaci obniża się za każdym razem, gdy wykonujesz coś wymagającego aktywności fizycznej, np. biegniesz sprintem lub walczysz. Kiedy jej wartość spada do zera, nie możesz wykonać żadnej z tych czynności. Jeśli jednak zatrzymasz się, by złapać oddech, Wytrzymałość odnowi się automatycznie. Twoja Wytrzymałość zależy od Zdrowia, Zmęczenia i Głodu. Może być też obniżona przez Obżarstwo, Opilstwo czy Zatrucie."
"ui_derivstat_maxstamina","Wytrzymałość"
"ui_derivstat_maxstamina_desc_h","Wytrzymałość twojego konia wyczerpuje się w trakcie cwału i galopu. Po jakimś czasie będziesz musiał pozwolić mu odpocząć, nim znowu będziesz mógł wymagać od niego większej szybkości."
"ui_derivstat_morale","Posłuszeństwo"
"ui_derivstat_morale_desc_d","Posłuszeństwo twojego psa wpływa na jego zachowanie. Jeśli jest niskie, nie zawsze będzie wykonywał twoje polecenia, a być może nawet ucieknie. Gdy jednak jest wysokie, twój pies będzie chętniej i skuteczniej wykonywał twoje polecenia."
"ui_derivstat_noise","Hałas"
"ui_derivstat_noise_desc","Im więcej hałasu robisz, tym zwiększa się prawdopodobieństwo, że ktoś cię zauważy. Hałas zależy od twojego ubioru i od broni, którą nosisz."
"ui_derivstat_noise_desc_h","Twój koń także hałasuje. Spróbuj uzyskać Omszałe Podkowy od kowala, aby twój rumak nie był tak głośny."
"ui_derivstat_noise_desc_t","Im więcej Hałasu robisz, tym większe prawdopodobieństwo, że ktoś cię zauważy. Hałas zależy od twojego ubioru i od broni, którą nosisz."
"ui_derivstat_speed","Tempo"
"ui_derivstat_speed_desc","Szybkość określa jak prędko możesz chodzić i biegać. To pochodna twojej zręczności i całkowitego ciężaru."
"ui_derivstat_speed_desc_h","Szybkość twojego konia determinuje jak szybko może on chodzić, kłusować, cwałować czy galopować. Zależy to od wagi wszystkiego, co twój rumak ma nieść."
"ui_derivstat_speed_desc_t","Szybkość określa, jak prędko możesz chodzić i biegać. To pochodna twojej Zręczności i całkowitego ciężaru."
"ui_derivstat_stamina_desc_h","Wytrzymałość twojego konia wyczerpuje się w trakcie cwału i galopu. Po jakimś czasie będziesz musiał pozwolić mu odpocząć, nim znowu będziesz mógł wymagać od niego większej szybkości."
"ui_derivstat_targetsearchradius","Zmysł węchu"
"ui_derivstat_targetsearchradius_desc_d","Pies może wyczuć wrogów, nawet gdy są poza zasięgiem wzroku. Jeśli dobrze dbasz o swojego psa i masz doświadczenie w obchodzeniu się z nim, to zwierzę wywęszy nieprzyjaciela z jeszcze większej odległości. Dystans, z jakiego pies może rozpoznać przeciwników, wzrasta wraz z poziomem umiejętności Psiarz."
"ui_Details","Całkowita jakość obrazu"
"ui_DetailsTT","Nastawia poziom szczegółów. Zmiany w Zaawansowanych ustawieniach graficznych."
"ui_Disconnected","Nie można połączyć się z serwerem!"
"ui_DistanceVar1","Odległość od przedmiotu:"
"ui_DistanceVar1TT","Zmienia odległość rysowania obiektów."
"ui_DistanceVar2","Odległość do poziomu szczegółów:"
"ui_DistanceVar2TT","Zmienia odległość, w której wczytują się lepsze tekstury."
"ui_DistanceVar3","Odległość od roślinności:"
"ui_DistanceVar3TT","Zmienia pomiar odległości od roślinności."
"ui_dlc_activated","Aktywowano DLC"
"ui_dlc_coming_soon","Wkrótce"
"ui_dlc_coming_soon_tt","Ciężko pracujemy na tym DLC, by wkrótce je Wam dostarczyć!"
"ui_dlc_console_goty_not_updated","Zaktualizuj swoją grę"
"ui_dlc_console_goty_not_updated_tt","Aby aktywować to DLC, musisz zaktualizować swoją grę"
"ui_dlc_instaled","Gotowe, by zagrać."
"ui_dlc_instaled_tt","Naciśnij, by zobaczyć instrukcję dotyczącą uruchomienia."
"ui_dlc_missing","Ta funkcja wymaga DLC:"
"ui_dlc_name_1","Skarby Przeszłości"
"ui_dlc_name_10","Dola Kobiety"
"ui_dlc_name_2","Tekstury HD"
"ui_dlc_name_4","Z popiołów"
"ui_dlc_name_8","Przygody miłosne śmiałego pana Jana Ptaszka"
"ui_dlc_name_8_part1","Przygody miłosne śmiałego"
"ui_dlc_name_8_part2","Pana Jana Ptaszka"
"ui_dlc_name_9","Banda Drani"
"ui_dlc_name_dog","Najlepszy przyjaciel człowieka"
"ui_dlc_name_tournament","Turniej!"
"ui_dlc_not_instaled","Nie zakupiono lub nie zainstalowano"
"ui_dlc_not_instaled_tt","Aby dokonać zakupu i ściągnąć grę, przejdź proszę na stronę swojego sklepu."
"ui_DLCs","DLCs"
"ui_DLCs_header","DLCs"
"ui_dlg_BathTime","Łaziebne postawią cię na nogi!"
"ui_dlg_cannot_overread","Już nie możesz dłużej czytać!"
"ui_dlg_cannot_oversleep","Już nie możesz spać dłużej!"
"ui_dlg_CustomUnconsciousness","Jesteś nieprzytomny!"
"ui_dlg_DevilplayTrippin","Już bierzesz udział w innej wyprawie."
"ui_dlg_DrinkSkipTime","Pijesz."
"ui_dlg_DrinkWithKuno","Siedem kufli piwa i flaszka gorzałki. To zajmie trochę czasu."
"ui_dlg_FaintTime","Zemdlałeś!"
"ui_dlg_FakeSleepSkipTime","Spanie."
"ui_dlg_fasttravel_confirm","Chcesz szybko udać się do tego miejsca?"
"ui_dlg_ftbleeding","Nie możesz szybko podróżować, bo krwawisz!"
"ui_dlg_ftcant_travel_from_here","Stąd nie możesz szybko podróżować!"
"ui_dlg_ftcant_travel_now","Teraz nie możesz odbyć szybkiej podróży."
"ui_dlg_ftcombat","Nie możesz szybko przemieszczać się w trakcie walki!"
"ui_dlg_ftencumbered","Jesteś zbyt obładowany by szybko podróżować!"
"ui_dlg_ftfatigue","Nie możesz szybko podróżować, bo jesteś zbyt zmęczony!"
"ui_dlg_fthungry","Nie możesz szybko podróżować, bo jesteś zbyt głodny!"
"ui_dlg_ftpaused_time","Teraz nie możesz tego zrobić."
"ui_dlg_ftpoison","Nie możesz szybko podróżować, bo zostałeś otruty!"
"ui_dlg_fttrespasing","Nie możesz szybko podróżować, bo wkroczyłeś na czyjś teren!"
"ui_dlg_JailTime","Odsiadujesz karę w więzieniu!"
"ui_dlg_OK","OK"
"ui_dlg_Praying","Modlisz się o przebaczenie."
"ui_dlg_read_done","Przeczytanie tej książki nie zajmie ci tyle czasu."
"ui_dlg_ReadTime","Jak długo chcesz czytać?"
"ui_dlg_ReadTimeProgress","Czytanie"
"ui_dlg_RevelationFakeSleep","Odpoczywasz u Johanki."
"ui_dlg_SkipTime","Ile czasu chcesz ominąć?"
"ui_dlg_SkipTimeProgress","Czekanie…"
"ui_dlg_SleepTime","Jak długo chcesz spać?"
"ui_dlg_SleepTimeProgress","Spanie"
"ui_dlg_UnlimitedTime","Jesteś nieprzytomny!"
"ui_dlg_waitingForSoldiers","Czekasz na przybycie żołnierzy"
"ui_dlg_WaitingForTourney","Czekasz na kolejny turniej."
"ui_dlg_WaitToTourney","Czekasz na turniej."
"ui_dlg_WaitWithKuno","Poczekamy, aż w młynie zbójcy się porządnie spiją."
"ui_dog_mode_aggressive","Agresywny"
"ui_dog_mode_ambush","Atak"
"ui_dog_mode_follow","Do nogi"
"ui_dog_mode_free","Wolny"
"ui_dog_mode_guard","Pilnuj"
"ui_dog_mode_hunt","Łowy"
"ui_dog_mode_search","Szukaj"
"ui_dog_mode_wait","Czekaj"
"ui_dog_name","Orzech"
"ui_dog_theresa_name","Bies"
"ui_efects","Efekty"
"ui_efficiency","Wydajność"
"ui_empty","puste"
"ui_EnableSubtitles","Napisy w grze i w animacjach"
"ui_EnableSubtitlesBarks","Napisy do dźwięków tła"
"ui_EnableSubtitlesBarksTT","Włącza napisy rozmówek i reakcji postaci w grze."
"ui_EnableSubtitlesTT","Przełącza napisy w rozmowach oraz w animacjach."
"ui_EnableTutorials","Poradniki"
"ui_EnableTutorials_HC_TT","W trybie Hardcore nie ma poradników!"
"ui_EnableTutorialsTT","Wyświetla wszystkie komunikaty poradnika podczas rozgrywki."
"ui_English","English"
"ui_equippedArmor","Ten przedmiot jest w użyciu. By kontynuować, trzeba go odłożyć."
"ui_escape","Uciekaj"
"ui_estonian","Eesti keel"
"ui_evade","Zrób Unik"
"ui_Exit","Wyjdź"
"ui_ExitGame","Czy chcesz opuścić grę?"
"ui_exitsave_load_tt","Ten zapis gry można włączyć tylko raz. Potem zostanie usunięty."
"ui_exitsave_overwrite_tt","Ten zapis nadpisze twój ostatni zapis przy odejściu z gry."
"ui_ExitToMain","Wyjście do menu głównego"
"ui_ExitToMainQ","Czy chcesz wyjść do głównego menu?"
"ui_ExitToMainTT","Wyjście z gry do menu głównego"
"ui_failed_quests","Nieudane Zadania"
"ui_FAQ","Pomoc"
"ui_FAQTitle","Pomoc"
"ui_Feedback","Opinia"
"ui_fight","Walcz"
"ui_FOV","Wertykalny FOV"
"ui_FOVTT","Ustawia zarówno wertykalne, jak i horyzontalne pole widokowe. Niższa wartość jest lepsza dla TV, wyższa dla szerokokątnych wyświetlaczy."
"ui_FPS","Pokaż FPS"
"ui_FPSCap","FPS Cap"
"ui_FPSCapTT","Ustawia maks. ilość klatek na sekundę. Przydaje się, gdy funkcja Vsync jest włączona i liczba FPS waha się w okolicach wartości częstotliwości odświeżania twojego monitora."
"ui_FPSTT","Pokazuje z jaką szybkością - kadry na sekundę - gra zadziała na twoim sprzęcie."
"ui_french","Français"
"ui_Fullscreen","Pełny ekran"
"ui_FullscreenWindow","Okno"
"ui_Gama","Korekcja Gammy"
"ui_GamaTT","Ustaw wartość, aż logo KCD będzie ledwo widoczne."
"ui_Game","Gra"
"ui_GameEffects","Efekty w grze"
"ui_GameEffectsTT","Ustawia jakość efektów pogodowych."
"ui_GameModeTitle","Wybierz tryb gry"
"ui_GameOver","Koniec gry"
"ui_GameSaved","Gra została zapisana!"
"ui_GameSettings","Ustawienia gry"
"ui_GameSettingsTitle","Ustawienia Gry"
"ui_GameTitle","Kingdom Come"
"ui_German","Deutsch"
"ui_GraphicSettings","Ustawienia grafiki"
"ui_GraphicSettingsTitle","Ustawienia grafiki"
"ui_hardcore_mode","Tryb Hardcore"
"ui_hardcore_modeTT","Tryb bardziej realistyczny. Zalecany dla graczy, którzy poznali tajniki walki i sztukę przetrwania w grze Kingdom Come: Deliverance."
"ui_hcmode_died","Zginąłeś!"
"ui_hcmode_died_reason_0","Kiedy wydawało ci się, że już mijałeś te drzewa, dopadły cię wilki. Matka zawsze ci powtarzała, żeby samemu nie chodzić do lasu."
"ui_hcmode_died_reason_1","Podobnie jak wielu innym, nie było ci pisane długie życie. Opuściłeś ten padół przed chrzcinami. Twoja matka, wyczerpana porodem, umarła wkrótce po tobie. Twój ojciec pogrzebał was oboje pod płaczącą wierzbą."
"ui_hcmode_died_reason_2","Pewnego dnia razem z twoim przyjacielem Fryckiem rzucaliście kamieniami. Celowanie w drzewa wkrótce wam się znudziło. Ostatnie słowa, jakie usłyszałeś, brzmiały: tak się strzela z trebusza!"
"ui_hcmode_died_reason_3","Młodsza córka młynarza lubiła skracać sobie drogę, przechodząc zimą po zamarzniętym stawie. Pewnego razu załamał się pod nią lód, a ty bez namysłu rzuciłeś się na pomoc. Znalazłeś jej rękę w mrocznej głębinie. Drogi na powierzchnię już nie znalazłeś. Ostatnim śladem po tobie była tamta przerębel."
"ui_hcmode_died_reason_4","Wieczór był wyjątkowo cichy. Kiedy wyszedłeś na zewnątrz, zrozumiałeś dlaczego. Czekali na ciebie wszyscy sąsiedzi, trzymając w ręku pochodnie. Nigdy nie cieszyłeś się popularnością."
"ui_hcmode_died_reason_5","Mama powiedziała ci, że to tylko zadra i żebyś nie zawracał głowy. Twoja stopa bolała coraz bardziej, pojawiły się skurcze. Po tygodniach bólu przybył znachor, który próbował ci pomóc, upuszczając krew. To niestety nie pomogło. Wkrótce przyszła po ciebie Kostucha."
"ui_hcmode_died_reason_6","Zaczęło się od bólu gardła i gorączki, a skończyło na zrozpaczonych rodzicach i dzwonach pogrzebowych. W tym roku szkarlatyna zabrała wiele młodych istnień, nie tylko twoje."
"ui_hcmode_died_reason_7","Pewnego jesiennego dnia zaskoczyła cię gwałtowna burza. Zanim udało ci się znaleźć schronienie, przemokłeś do suchej nitki i drżałeś z zimna. Następnego dnia dostałeś wysokiej gorączki. Kilka dni później, podczas twojego pogrzebu, znowu padało."
"ui_hcmode_died_reason_8","Po słabych zbiorach nastała długa zima. Zapasy wkrótce się skończyły i pojawił się głód. Wiosnę przywitał rząd świeżych grobów. Jeden z nich należał do ciebie."
"ui_hd_textures","Tekstury HD"
"ui_healing","Zdrowie"
"ui_help_currupted_save","Ten zapis został zmieniony manualnie i jest uszkodzony. Możesz go usunąć za pomocą $ui_reset;"
"ui_help_dice_add_s0100","Rozszerzone zasady gry w kości"
"ui_help_dice_add_s0200","<font color='#ffffff'> Zasady gry zostały rozszerzone o kilka nowych kombinacji punktowych:<br/>&nbsp;<br/>Duży strit</font><br/><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_one.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_two.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_three.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_five.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_six.dds' width='22' height='22'> jest warty 1500 punktów.<br/>&nbsp;<br/><font color='#ffffff'>Mały strit</font><br/><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_one.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_two.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_three.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_five.dds' width='22' height='22'> to 500 punktów.<br/><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_two.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_three.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_five.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_six.dds' width='22' height='22'> to 750 punktów.<br/>&nbsp;<br/><font color='#ffffff'>Diabelski łeb</font><br/> To nowy rodzaj kostki z głową diabła zamiast jednego oczka, <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_devil.dds' width='22' height='22'> która zastępuje jakąkolwiek ilość oczek we wszystkich możliwych kombinacjach kości np. <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_one.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_one.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_devil.dds' width='22' height='22'> to 1000 punktów, a <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_one.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_devil.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_devil.dds' width='22' height='22'> to także 1000 punktów.<br/>&nbsp;<br/>Wadą kostki „Diabelski łeb” jest to, że nie ma żadnego innego boku z oczkami,<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_one.dds' width='22' height='22'> więc jedyna punktująca strona to ta z głową diabła. <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_five.dds' width='22' height='22'> Strona z diabelskim łbem sama o sobie nie ma żadnej wartości, tylko w połączeniu z inną liczbą oczek, więc jeśli np. wyrzucisz tylko <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_devil.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_devil.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_devil.dds' width='22' height='22'>, to przegrasz."
"ui_help_dlc_all_s0100","<font color='#B8AE7E'>Skarby przeszłości:</font> Krąży legenda o stajniach skrywających wspaniałą zbroję Warhorse. Więcej wskazówek znajdziesz w swojej skrzyni."
"ui_help_dlc_all_s0200","<font color='#B8AE7E'>Z popiołów:</font> Opuszczona od dawna wioska Przybysławice czeka na powrót do świetności. Zaczekaj na odpowiednią okazję i się porozmawiaj na jej temat z panem Dziwiszem."
"ui_help_dlc_all_s0300","<font color='#B8AE7E'>Turniej!:</font> W Ratajach rozpocznie się wkrótce turniej walki. Jest dostępny dla wszystkich, więc i ty możesz wziąć w nim udział."
"ui_help_dlc_all_s0400","<font color='#B8AE7E'>Miłosne przygody śmiałego pana Jana Ptaszka:</font> Miejscowy fircyk uwielbia intrygi, szczególnie, gdy chodzi o płeć piękną. To tylko kwestia czasu, kiedy wciągnie cię w jedną z nich. "
"ui_help_dlc_all_s0500","<font color='#B8AE7E'>Banda Drani:</font> Od czasu ataku na Skalicę w prowincji nie jest bezpiecznie. Wkrótce możesz się spodziewać rozkazów od pana Radzika i wyruszyć na patrol z bandą najemników."
"ui_help_dlc_all_s0600","<font color='#B8AE7E'>Dola Kobiety:</font> Stracileś swój dom i rodzinę w Skalicy, ale nie tylko ty. Podobne nieszczęście spotkało Teresę i Johankę, więc również stamtąd uciekły. Każda, na swój sposób, musiała się z tym pogodzić. "
"ui_help_dlc_all_s2000","Jeżeli chcesz wiedzieć więcej, spójrz na tytuł DLC w Menu głównym. Tam znajdziesz szczegółowe instrukcje do gry DLC."
"ui_help_loadgame","Ten zapis wgrasz za pomocą $ui_accept; a usuniesz $ui_reset;"
"ui_help_modded_save","<font color='#B8AE7E'>Ten zapis został poddany modyfikacjom. Nie gwarantujemy jego stabilności.</font>"
"ui_help_next_page","Następna strona"
"ui_help_pg_moding","Ponieważ zaktualizowano KCD do najnowszej wersji, wszystkie modyfikacje zostały wyłączone i przeniesione do folderu mods_old. Jeśli chcesz z nich nadal korzystać, zainstaluj ich aktualizacje wspierające obecną wersję KCD."
"ui_help_pg1_body01","Witaj w Kingdom Come Deliverence Dostępie do Bety <BR/>Ta wersja demonstruje nasz postęp i daje Ci szansę doświadczyć próbkę konsekwentnej grywalności. Jest jednak wciąż nieskończona. Niektóre rzeczy, które będą później realizowane, są tutaj prowizoryczne, nadal brakuje pewnych elementów grywalności. Spodziewaj się błędów, problemów z wykonaniem itd.<BR/>Będziemy wdzięczni za każdą opinię, komentarz i pomysły, które masz, prosimy napisz do nas <font color='#B8AE7E'>info@warhorsestudios.cz</font> albo na naszym forum <font color='#B8AE7E'>kingdomcomerpg.com</font>."
"ui_help_pg1_controls1","Ruszaj<br/>Idź/Przełącz na Biegnij<br/>Sprintuj/Odblokuj cel<br/>Kucaj<br/>Skacz/Wspinaj się<br/>Przywołaj/Dosiądź konia"
"ui_help_pg1_controls2","Tnij/Strzelaj/Uderzaj<br/>Pchnij/Hak<br/>Blokuj/Paruj<br/>Kopnij (w walce wręcz)<br/>Broń biała (miecz)/Pochodnia (przytrzymaj)<br/>Broń miotająca(łuk)<br/>Poddaj się<br/>Zablokuj cel/Zmień na kolejny cel<br/>Zmień cel/Odblokuj cel (przytrzymaj)<br/>Anuluj cios/Anuluj strzał"
"ui_help_pg1_controls3","Otwórz Inwentarz<br/>Atrybuty Gracza<br/>Atrybuty Konia<br/>Dziennik Zadań<br/>Mapa<br/>Kodeks<br/>Przyspiesz czas/Pomoc"
"ui_help_pg1_controls4","Użyj/Rozmawiaj/Podnieś<br/>Menu/Pomiń"
"ui_help_pg1_controlsA","Ruch"
"ui_help_pg1_controlsB","Walka"
"ui_help_pg1_controlsC","Inwentarz"
"ui_help_pg1_controlsD","Zareaguj"
"ui_help_pg10_s0000","Alchemia"
"ui_help_pg10_s0100","Alchemia to przydatna umiejętność przetwarzania ziół i innych składników w eliksiry i leki. Aby je przygotować, musisz zdobyć wiedzę alchemiczną, przepisy, niezbędne ingrediencje i dotrzeć do laboratorium."
"ui_help_pg10_s0200","W laboratorium alchemika znajdziesz po prawej stronie stołu herbarium, które zawiera opis wszystkich własności ziół i przepisy, których się dotąd nauczyłeś. Otworzysz je za pomocą $use; a używając $read_toggle; przewrócisz strony, aż znajdziesz pożądany przepis lub opis.<br/>&nbsp;<br/>Najlepiej jest zawsze trzymać się przepisu zawartego w księdze. Przytrzymując $use; na przepisie, możesz od razu wyłożyć na stół wszystkie potrzebne ingrediencje."
"ui_help_pg10_s0300","Stopień trudności samodzielnego warzenia różni się i każdy przepis wymaga zrealizowania kilku kroków."
"ui_help_pg10_s0400","Pierwszym krokiem jest zawsze nalanie bazy eliksiru, którą znajdziesz na półce po lewej stronie."
"ui_help_pg10_s0500","Wówczas wrzucisz do kociołka składniki, które znajdziesz na półce po prawej stronie."
"ui_help_pg10_s0600","Następnym krokiem jest uwarzenie mikstury na odpowiednim ogniu, który regulują ruchy miecha $alch_use_bag; Czasami wystarczy tylko mały ogień, a kiedy indziej trzeba ją zagotować i wtedy musisz tak długo pracować miechem, aż mikstura zacznie wrzeć."
"ui_help_pg10_s0700","Jeżeli przepis tego wymaga, będziesz musiał rozetrzeć składniki. Użyj moździerza oraz naczynia, które znajduje się obok niego."
"ui_help_pg10_s0800","Musisz pilnować czasu warzenia mikstury za pomocą klepsydry $alch_use_sandglass;"
"ui_help_pg10_s0900","Uwarzony eliksir może być nalany prosto z kociołka do fiolki albo może wymagać destylacji."
"ui_help_pg10_s1000","Lepiej dokładnie trzymać się kroków w przepisie. Jeśli coś wyraźnie się zmieni, to eliksir się nie uda, a ty stracisz wszystkie składniki i cały proces warzenia trzeba będzie powtórzyć."
"ui_help_pg12_s0000","Zaawansowana walka"
"ui_help_pg12_s3000","Podstawą każdego systemu walki jest <font color='#ffffff'>ruch</font>, <font color='#ffffff'>szybka reakcja</font> a <font color='#ffffff'>wyczucie czasu.</font> Jeśli udoskonalisz te trzy rzeczy, będziesz rządził na placu bojowym."
"ui_help_pg12_s3100","Możesz zadawać ciosy swoją bronią z każdego z pięciu kierunków, używając $combat_zone_mouse_y; oraz $combat_zone_mouse_x; Pchnięcie można wycelować w twarz <br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor0.dds' width='80' height='70'></p><br/>lub ciało <br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor1.dds' width='80' height='70'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor2.dds' width='80' height='70'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor3.dds' width='80' height='70'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor4.dds' width='80' height='70'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor5.dds' width='80' height='70'></p><br/>Przeciwnik będzie mniej skutecznie blokował uderzenia z tej strony, z której nie ma ani miecza ani tarczy. Po każdym ciosie, strefa ataku przechodzi do następnej w kolejności, ale możesz zadać cios inaczej, zmieniając kierunek, nim ukończysz uderzenie."
"ui_help_pg12_s3100_c","Możesz zadać cięcie swą bronią z każdego z pięciu kierunków, używając $xi_lock_cursor_help; Pchnięcie można wycelować w twarz<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor0.dds' width='80' height='70'></p><br/> lub ciało <br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor1.dds' width='80' height='70'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor2.dds' width='80' height='70'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor3.dds' width='80' height='70'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor4.dds' width='80' height='70'></p><br/>Przeciwnik będzie mniej skutecznie blokował uderzenia z tej strony, z której nie ma ani miecza ani tarczy. Po każdym ciosie, strefa ataku przechodzi do następnej w kolejności, ale możesz zadać cios inaczej, zmieniając kierunek, nim ukończysz uderzenie."
"ui_help_pg12_s3100_c_hc","Możesz zadać cięcie swą bronią z każdego z pięciu kierunków za pomocą $xi_lock_cursor_help; Pchnięcia można kierować w twarz lub w tułów.<br/>&nbsp;<br/>Przeciwnik będzie słabiej blokował uderzenia z tej strony, z której nie ma ani miecza, ani tarczy. Po każdym ciosie zmienia się strefa ataku. Możesz też zadać cios inaczej, zmieniając kierunek, nim ukończysz uderzenie."
"ui_help_pg12_s3100_hc","Możesz zadać cięcie swą bronią z każdego z pięciu kierunków za pomocą $combat_zone_mouse_y;i  $combat_zone_mouse_x;. Pchnięcia można kierować w twarz lub w tułów.<br/>&nbsp;<br/>Przeciwnik będzie słabiej blokował uderzenia z tej strony, z której nie ma ani miecza, ani tarczy. Po każdym ciosie zmienia się strefa ataku. Możesz też zadać cios inaczej, zmieniając kierunek, nim ukończysz uderzenie."
"ui_help_pg12_s3110","Bezpośrednie uderzenia"
"ui_help_pg12_s3200","Każdy cios zrani tę część ciała, na której wyląduje, raniąc ją w zależności od tego jaki typ zbroi ją ochrania.<br/>&nbsp;<br/>Wyrządzona szkoda zależy od: typu broni i typu ciosu (cięcie lub pchnięcie) oraz od siły fizycznej (rany tłuczone).<br/>&nbsp;<br/>Opis broni pokaże ci jaką siłę ma miecz, topór czy inna broń w danej kategorii. Ostre bronie (tnące i kłujce) są najlepsze przeciwko słabo lub w ogóle nieuzbrojonym, ale nie poszkodzą kolczugi. Płytowej zbroi właściwie nie da się przeciąć ani przeszyć: najlepiej wówczas użyć ciężkiej broni obuchowej, jak np. buzdyganu, młota bojowego czy topora."
"ui_help_pg12_s3210","Rany"
"ui_help_pg12_s3300","Wyczucie czasu to ważny element w walce.<br/>&nbsp;<br/>Możesz trzymać blok i odeprzeć standardowe ciosy, ale będzie to kosztowało sporo twojej Wytrzymałości. Tym samym pozwolisz też swemu oponentowi przejąć inicjatywę.<br/>&nbsp;<br/>Spróbuj trzymając $block; wycelować wprost na uderzenie przeciwnika, gdy podświetli się zielona tarcza!<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursorPerfectblock.dds' width='79' height='74'></p><br/>Po doskonałym bloku, możesz odpowiedzieć ripostą $attack1; $attack2; A kontratak może być tylko odparty doskonale wykonanym blokiem! Taki blok nie ujmie nic z twej Wytrzymałości. Możesz wykonać serię idealnych bloków i kontrataków, jeden po drugim, nim wykonasz cios."
"ui_help_pg12_s3300_c","Wyczucie czasu to ważny element w walce.<br/>&nbsp;<br/>Możesz trzymać blok i odeprzeć standardowe ciosy, ale będzie to kosztowało sporo twojej Wytrzymałości. Tym samym pozwolisz też swemu oponentowi przejąć inicjatywę.<br/>&nbsp;<br/>Spróbuj trzymając $block; wycelować wprost na uderzenie przeciwnika, gdy podświetli się zielona tarcza!<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursorPerfectblock.dds' width='79' height='74'></p><br/>Po doskonałym bloku, możesz odpowiedzieć ripostą $attack1; $attack2; A kontratak może być tylko odparty doskonale wykonanym blokiem! Taki blok nie ujmie nic z twej Wytrzymałości. Możesz wykonać serię idealnych bloków i kontrataków, jeden po drugim, nim wykonasz cios."
"ui_help_pg12_s3300_c_hc","Wyczucie czasu to ważny element w walce.<br/>&nbsp;<br/>Możesz trzymać blok i odeprzeć zwykłe ciosy, ale kosztuje to sporo Wytrzymałości i w rezultacie pozwoli twemu oponentowi przejąć inicjatywę.<br/>&nbsp;<br/>Spróbuj nacisnąć $block; w momencie ataku przeciwnika!<br/>&nbsp;<br/>Po doskonałym  bloku możesz odpowiedzieć $attack1_mouse; $attack2;. Ripostę można odeprzeć wyłącznie doskonałym blokiem! Przy takim bloku nie tracisz Wytrzymałości. Możesz wykonać serię idealnych bloków i kontrataków jeden po drugim, nim zadasz cios."
"ui_help_pg12_s3300_hc","Wyczucie czasu to ważny element w walce.<br/>&nbsp;<br/>Możesz trzymać blok i odeprzeć zwykłe ciosy, ale kosztuje to sporo Wytrzymałości i w rezultacie pozwoli twemu oponentowi przejąć inicjatywę.<br/>&nbsp;<br/>Spróbuj nacisnąć $block; w momencie ataku przeciwnika!<br/>&nbsp;<br/>Po doskonałym bloku możesz odpowiedzieć $attack1_mouse; $attack2;. Ripostę można odeprzeć wyłącznie doskonałym blokiem! Przy takim bloku nie tracisz Wytrzymałości. Możesz wykonać serię doskonałych bloków i kontrataków jeden po drugim, nim zadasz cios."
"ui_help_pg12_s3310","Wyczucie czasu i doskonałe bloki"
"ui_help_pg12_s4000","Bądź stale w ruchu. Stojąc staniesz się łatwym celem!<br/>&nbsp;<br/>Atakuj ze strony, z której twój przeciwnik się nie spodziewa! Jeżeli jego miecz musi pokonać sporą odległość do celu, ma małą szansę na idealny blok.<br/>&nbsp;<br/><font color='#ffffff'>Kombinacje</font> to serie ciosów, wykonywanych jeden po drugim. Kolejny atak następuję zaraz po tym, jak poprzedni dosięgnie celu lub zostanie zablokowany. Możesz nauczyć się specjalnych technik, które aktywujesz wykonaniem odpowiedniej sekwencji ciosów.<br/>&nbsp;<br/><font color='#ffffff'>Zwód</font> to uderzenie przeciwnika z kierunku, którego się nie spodziewał. Wycofaj się, ale nie atakuj. Prędko zmień strefę ataku i wykonaj atak, a cios wyląduje w innym miejscu, niż twój oponent przewidywał. Zwód da się tylko odeprzeć doskonale wykonanym blokiem.<br/>&nbsp;<br/><font color='#ffffff'>Unik</font> to krok w bok albo do tyłu dokładnie wtedy, kiedy zwykle można by było użyć doskonałego bloku. <br/>&nbsp;<br/>Unik i doskonale przeprowadzony blok zadziałają przeciwko każdej formie ataku z przodu. Jeżeli walczysz z jednym przeciwnikiem, a drugi uderza, możesz użyć doskonałego bloku, by zatrzymać pierwszego z nich, a w drugiego wycelować kontratak."
"ui_help_pg13_s0000","Jazda konna"
"ui_help_pg13_s0010","$call_horse; Gwiżdżąc możesz kiedykolwiek przywołać swego konia i następnie go dosiąść."
"ui_help_pg13_s0100","Ruch:"
"ui_help_pg13_s0200","$moveforward;$moveleft;$moveback;$moveright; Kłus to podstawowy ruch konia."
"ui_help_pg13_s0200_c","$xi_move_help; Kłus to podstawowy sposób poruszania się konia."
"ui_help_pg13_s0300","$toggle_run; Chodząc, dajesz odpocząć swojemu koniowi."
"ui_help_pg13_s0400","$moveforward; <font color='#ffffff'>+</font> $horse_sprint;"
"ui_help_pg13_s0400_c","$xi_move_help; <font color='#ffffff'>+</font> $horse_sprint; Cwał to idealny kompromis pomiędzy uzyskaniem większej szybkości a utratą Wytrzymałości."
"ui_help_pg13_s0500","$moveforward; <font color='#ffffff'>+</font> $horse_sprint;$horse_sprint; Galop to najszybszy bieg, ale prędko wyczerpuje Wytrzymałość twojego konia."
"ui_help_pg13_s0500_c","$xi_move_help; <font color='#ffffff'>+</font> $horse_sprint;$horse_sprint; Galop jest najszybszy, ale znaczniej wyczerpuje Wytrzymałość twojego konia."
"ui_help_pg13_s0600","Podążanie ścieżką:"
"ui_help_pg13_s0700","$horse_sprint; Twój koń jest mądrzejszy od niektórych ludzi i będzie trzymał się ścieżki, jeśli mu zaufasz. Jedź kłusem i nie kieruj nim. "
"ui_help_pg13_s1000","Wskaźnik Wytrzymałości twojego konia. Obniża się w czasie galopu. Jeśli będziesz zmuszał konia do jazdy, gdy jego Wytrzymałość jest zbyt niska, może cię zrzucić."
"ui_help_pg13_s1000_hc","Wytrzymałość Twojego konia obniża się podczas galopu. Jeśli zepniesz go, kiedy się wyczerpie, może cię zrzucić."
"ui_help_pg13_s1100","Galop może być wykańczający i może wyczerpać także twoją Wytrzymałość, zwłaszcza, jeśli nie jesteś doświadczonym jeźdźcem."
"ui_help_pg14_s0000","Tryb Hardcore"
"ui_help_pg14_s1100","Zapisywanie"
"ui_help_pg14_s1110","W trybie Hardcore nie ma automatycznego zapisu gry. Możesz zachować postępy, jeśli wypijesz Zbawienny sznaps, prześpisz się w swoim łóżku albo skorzystasz z łaźni, a także podczas kończenia gry."
"ui_help_pg14_s1200","Mapa i nawigacja"
"ui_help_pg14_s1210","Pozycja Henryka nie jest pokazana na mapie, a kompas nie wskazuje żadnych punktów orientacyjnych. Pojawią się one dopiero wtedy, kiedy znajdziesz się w pobliżu celu. W trybie Hardcore Szybka podróż nie jest możliwa."
"ui_help_pg14_s1300","Walka"
"ui_help_pg14_s1310","Pojedynki są bardziej realistyczne. Właściwy atak ma większe znaczenie, a wdawanie się w walkę z doświadczonym przeciwnikiem, kiedy nie masz dobrej zbroi, może być ryzykowne. Walka z więcej niż jednym przeciwnikiem jest niebezpieczna.<br/>Kursor nie pokazuje kierunku ataku ani bloku. Możesz zablokować cios lub wykonać unik, jeśli będziesz uważnie obserwował ruchy przeciwnika."
"ui_help_pg14_s1400","Przetrwanie"
"ui_help_pg14_s1410","Stan twojego Zdrowia i Wytrzymałości w grze wskażą ci efekty wizualne. Najlepiej wzmocni cię sen, ale możesz też coś zjeść czy użyć eliksirów. W trybie Hardcore jednak na efekty ich działania musisz poczekać dłużej i nie wystarczy, że posilisz się z jednego ze znalezionych po drodze kociołków. Musisz zadbać o własną żywność."
"ui_help_pg14_s1500","Pieniądze i wyposażenie"
"ui_help_pg14_s1510","Kupcy płacą mniej za przedmioty, które im sprzedajesz, a nagrody pieniężne są mniejsze. Ponadto, naprawa ekwipunku jest droższa, a negatywny wpływ z używania uszkodzonej broni lub zbroi - poważniejszy. Warto więc naprawdę dbać o swoje wyposażenie."
"ui_help_pg15_s0000","Przetrwałeś!"
"ui_help_pg15_s1000","Średniowieczne życie jest pełne niepewności i nieszczęść. Wiosna ustępuje miejsca zimie, a kolejne lata zabrały ci beztroską młodość. Nie uniknąłeś niespodzianek zgotowanych przez los. Jak każdy człowiek sądzony przez Boga, ty także musisz nieść swój krzyż."
"ui_help_pg15_s2000","Wybierz dwa negatywne Dodatki, które będą miały wpływ do końca gry."
"ui_help_pg16_s0000","Pies"
"ui_help_pg16_s1000","Od tego momentu masz psiego towarzysza. Jest twoim najlepszym przyjacielem, który cię ochroni i pomoże. Ale musisz się nim dobrze zająć! Możesz z nim rozmawiać i karmić go (najlepiej mięsem), wydawać polecenia i nagradzać pochwałami.<br/> <br/>Za pomocą kursora możesz mu wydawać różne polecenia, używając $request_dog^; na przykład: Do nogi!"
"ui_help_pg16_s2000","Posiadasz również nową umiejętność <font color='#ffffff'>Psiarza</font>. Określa, jak dobrze wyszkolony jest twój pies i jakich poleceń go nauczyłeś. Zdobywasz doświadczenie, używając poleceń i dbając o swojego czworonożnego przyjaciela."
"ui_help_pg16_s3000","W zakładce <font color='#ffffff'>Pomocnicy</font> widać atrybuty, z których najważniejszym jest <font color='#ffffff'>Posłuszeństwo</font>. Określa, jak bardzo pies jest ci posłuszny. Jego poziom spada, gdy pies odnosi rany lub gdy go zaniedbujesz przez dłuższy czas."
"ui_help_pg16_s4000","Jeśli Posłuszeństwo będzie zbyt niskie, twój pies przestanie wykonywać część poleceń. Jeśli spadnie do zera, to ucieknie ci i trochę potrwa, zanim powróci. W tym czasie nie będziesz mógł wydawać mu poleceń.<br/> <br/>Im wyższe Posłuszeństwo, tym lepsze atrybuty psa. Będzie skuteczniej bronił ciebie i siebie, zadawał większe obrażenia przeciwnikom i minie więcej czasu, zanim zdecyduje się uciec.<br/> <br/>Posłuszeństwo psa można zwiększyć, karmiąc go i chwaląc. Znacznie skuteczniejsze jest regularne wykonywanie tych czynności niż ich kilkukrotne powtarzanie w krótkim czasie. "
"ui_help_pg2_s0000","HUD"
"ui_help_pg2_s0100","Powiadamia cię o jakiekolwiek zmianie twoich atrybutów lub umiejętności. Szczegółową informację znajdziesz w zakładce Gracz, naciskając $ui_toggle_player;"
"ui_help_pg2_s0100_c","Informuje cię o jakiekolwiek zmianie twoich atrybutów lub umiejętności. Szczegółowa informacja znajduje się w zakładce Gracz."
"ui_help_pg2_s0200","Informuje cię, że przyjąłeś, zrobiłeś postęp lub dokończyłeś zadanie. Szczegółowa informacja znajduje się w zakładce Zadania $ui_toggle_quest;"
"ui_help_pg2_s0200_c","Informuje cię, że przyjąłeś, zrobiłeś postęp lub dokończyłeś zadanie. Szczegółowa informacja znajduje się w zakładce Zadania. "
"ui_help_pg2_s0300","Jeśli odkryjesz ważne miejsce na mapie świata lub nową sytuację w grze, zostaniesz powiadomiony. Szczegółową informację znajdziesz w Kodeksie $ui_toggle_codex;"
"ui_help_pg2_s0300_c","Jeśli odkryjesz ważne miejsce na mapie świata lub nową sytuację w grze, zostaniesz powiadomiony. Szczegółową informację znajdziesz w Kodeksie."
"ui_help_pg2_s0400","Pozostałe ważne porady:"
"ui_help_pg2_s0500","Tutaj zostaniesz powiadomiony, że ktoś dał lub wziął od ciebie przedmiot w czasie rozmowy."
"ui_help_pg2_s0600","Kompas to twój podstawowy przewodnik w świecie. Pokazuje punkty, gdzie czekają na ciebie zadania, interesujące miejsca w okolicy i te, które wybierzesz na mapie. Możesz nastawić, co chcesz, aby się zobrazowało na Mapie $ui_toggle_map; przechodząc do Ustawień $ui_confirm; Im dalej jesteś od miejsca, tym ikonka jest mniejsza i mniej widoczna."
"ui_help_pg2_s0600_c","Kompas to twój podstawowy przewodnik w świecie. Pokazuje punkty, gdzie czekają na ciebie zadania, interesujące miejsca w okolicy i te, które wybierzesz na mapie. Możesz nastawić, co chcesz, aby się zobrazowało na Mapie $ui_open_map; przechodząc do Ustawień $ui_confirm; Im dalej jesteś od miejsca, tym ikonka jest mniejsza i mniej widoczna."
"ui_help_pg2_s0600_hc","Kompas pomaga w odnalezieniu drogi. Wskazuje interesujące punkty w okolicy, a także punkty związane z zadaniami, kiedy znajdziesz się w ich pobliżu. "
"ui_help_pg2_s0610","Powiadomienie, że jesteś blisko celu swych poszukiwań."
"ui_help_pg2_s0700","Pokazuje, że poszukują cię na miejscu zbrodni i jaką ponosisz karę - opłatę czy więzienie."
"ui_help_pg2_s0800","Pokazuje, że właśnie walczysz lub ktoś cię ściga."
"ui_help_pg2_s0900","Pokazuje, że wkroczyłeś na czyjś teren."
"ui_help_pg2_s1000","Zdrowie (czerwony wskaźnik) i Wytrzymałość (żółty wskaźnik). Uwaga! Twoją maksymalną Wytrzymałość ogranicza nie tylko Zdrowie, ale także Głód i Zmęczenie."
"ui_help_pg2_s1100","Ikony informują cię o różnych skutkach twoich czynów. Zarówno złych, czyli o np. zranieniach, krwawieniu, zmęczeniu czy głodzie, jak i dobrych np. o podwyższonej Charyzmie, efektach eliksirów czy działaniu dodatków."
"ui_help_pg2_s1200","Tu dowiesz się, jak masz się zachowywać, gdy wchodzisz w interakcję z innymi. Jeżeli osoba jest ważna, zobaczysz jej imię."
"ui_help_pg23_s0000","Trwa pobieranie gry. Będziesz mógł kontynuować grę, aż pobieranie zostanie ukończone. W międzyczasie, możesz przejść się po okolicy - ojciec chwilę poczeka. Możesz też zapisać swój postęp i wznowić grę później."
"ui_help_pg27_s0000","Gratulacje! Właśnie ukończyłeś główny wątek. Jeżeli chcesz, możesz wciąż wykonać zadania poboczne albo po prostu sobie pospacerować. Grę możesz zakończyć kiedykolwiek, wyjeżdżając poza mapę z oddziałem pana Jana Ptaszka."
"ui_help_pg3_s0000","Walka"
"ui_help_pg3_s0001","Walka z bronią"
"ui_help_pg3_s0002","Walka wręcz"
"ui_help_pg3_s0100","Tnij: silne, powolniejsze cięcie bronią<br/>Hak: silny, powolniejszy cios pięścią w głowę (walka wręcz)<br/>&nbsp;<br/>Pchnij: szybszy, ale słabszy cios bronią<br/>Uderz: bezpośredni cios pięścią w twarz (walka bez wręcz)<br/>&nbsp;<br/>Kopnij: odpycha przeciwnika (walka wręcz)<br/>&nbsp;<br/>Zaznacz przeciwnika/Zmień na kolejnego przeciwnika<br/>&nbsp;<br/>Odblokuj<br/>&nbsp;<br/>Blokuj: podnosi broń w obronie przed ciosem"
"ui_help_pg3_s0101","Tnij: silne, powolniejsze cięcie bronią<br/>&nbsp;<br/>Pchnij: szybszy, ale słabszy cios bronią<br/>&nbsp;<br/>Zaznacz przeciwnika/Zmień na kolejnego przeciwnika<br/>&nbsp;<br/>Odblokuj<br/>&nbsp;<br/>Blokuj: podnosi broń w obronie przed ciosem"
"ui_help_pg3_s0102","Hak: silny, powolniejszy cios pięścią w głowę<br/>&nbsp;<br/>Uderz: bezpośredni cios pięścią w twarz<br/>&nbsp;<br/>Kopnij: odpycha przeciwnika<br/>&nbsp;<br/>Zaznacz przeciwnika/Zmień na kolejnego przeciwnika<br/>&nbsp;<br/>Odblokuj<br/>&nbsp;<br/>Blokuj: podnosi ręce w obronie przed ciosem"
"ui_help_pg3_s1000","<font color='#ffffff'>Wytrzymałość</font><br/>Jeśli cios przeciwnika uderzy w twą zbroję lub gdy go zablokujesz, stracisz Wytrzymałość. Kiedy jej poziom zupełnie się wyczerpie, nie będziesz mógł się bronić i zostaniesz zraniony. Atak także zużywa twoją Wytrzymałość, zwłaszcza, gdy zadajesz go ciężką bronią."
"ui_help_pg3_s1000_hc","<font color='#ffffff'>Wytrzymałość</font><br/>Uderzenia przeciwnika, które trafią w twoją zbroję lub zostaną przez ciebie zablokowane, powodują utratę Wytrzymałości. Jeśli stracisz całą Wytrzymałość, zaczniesz odnosić rany. Ataki również obniżają Wytrzymałość. Im cięższa broń, tym więcej jej potrzeba. Gdy Henryk zaczyna ciężko oddychać, a ekran przybiera niebieski odcień, to znak, że tracisz Wytrzymałość."
"ui_help_pg3_s1100","<font color='#ffffff'>Zdrowie</font><br/>Jeżeli niedostatecznie się okryjesz, a twoja zbroja jest słaba, ciosy cię zranią. Ciężkie rany wywołają krwotok, który może doprowadzić cię do śmierci. Im niższy jest poziom twojego Zdrowie, tym niższa jest twoja maksymalna Wytrzymałość."
"ui_help_pg3_s1100_hc","Plamy krwi, pojawiające się na ekranie, oznaczają utratę Zdrowia."
"ui_help_pg3_s1200","<font color='#ffffff'>Przeciwnik</font><br/>Ten wskaźnik pokazuje mniej więcej ile Zdrowia zostało twojemu przeciwnikowi. Im bardziej jest zraniony, tym wolniej będzie atakował czy reagował. Gdy jego koniec jest blisko, może nawet próbować poddać się lub zwiać."
"ui_help_pg3_s1200_hc","<font color='#ffffff'>Przeciwnik</font><br/>Po zachowaniu i stopniu zakrwawienia przeciwnika możesz ocenić jego poziom Zdrowia. Im bardziej jest ranny, tym wolniejsze są jego ataki i reakcje. Kiedy poczuje zbliżający się koniec, może próbować uciec lub poddać się."
"ui_help_pg3_s1300","<font color='#ffffff'>Twoje rany</font><br/>Ikony informują cię, gdzie zostałeś zraniony i czy krwawisz."
"ui_help_pg3_s2000","Wybierz kierunek ataku używając $combat_zone_mouse_y; i $combat_zone_mouse_x;"
"ui_help_pg3_s2000_c","Wybierz kierunek ataku używając $xi_lock_cursor_help;"
"ui_help_pg3_s2100","Nie możesz atakować z kierunku oznaczonego szarym kolorem."
"ui_help_pg4_s0000","Perswazja"
"ui_help_pg4_s0100","Czasami trzeba użyć Perswazji, by osiągnąć cele. Podczas rozmowy z ludźmi, często możesz wybrać w jaki sposób chcesz na nich zrobić wrażenie."
"ui_help_pg4_s0200","Zawsze możesz polegać na pieniądzach, które przemówią za ciebie. Musisz tylko zdecydować się na łapówkę. Przekupywanie innych działa tak samo, jak w czasie handlowania (znajdź Handel i Targowanie się)."
"ui_help_pg4_s0300","Możesz po prostu użyć Retoryki, na którą jednak wpływa Reputacja, zależna od tego z jaką osobą właśnie rozmawiasz."
"ui_help_pg4_s0400","W średniowieczu status społeczny był wszystkim. Więc oprócz Reputacji, to jakość twojego odzienia i to, jak jesteś zadbany, mogą znacznie wpływać na to, jak jesteś postrzegany. "
"ui_help_pg4_s0500","Gdy wyglądasz niebezpiecznie, ludzie będą bali się wejść ci w drogę, ale chętniej zlecą ci bardziej ryzykowne misje. Wpływ na to ma twoja Siła i odstraszający efekt twego ekwipunku. Liczą się także inne rzeczy, jak np. plamy krwi na twym ubraniu."
"ui_help_pg4_s0600","W niektórych przypadkach możesz spróbować innych umiejętności np. jazdy konnej."
"ui_help_pg4_s0700","Liczy się jednak nie tylko sposób Perswazji, ale także konkretna oferta. Bywa, że nie wystarczy tylko wybrać metodę, zgodnie z twoimi najwyższymi atrybutami. Musisz naprawdę sprawdzić, co masz zamiar powiedzieć!"
"ui_help_pg4_s0800","Na różnych ludzi, działają inne podejścia. Niełatwo zastraszysz mięśniaka, a nawet najwspanialszym ubraniem, nie zaimponujesz szlachcie. To dlatego, że umiejętności Henryka nie są po prostu przypisane mu jako uniwersalna wartość, ale są wciąż porównywane z tymi u innych. Możesz śledzić poziom różnych zdolności postaci w grze, obserwując korespondujące z nimi ikony. Zawsze możesz je skontrolować. Umiejętności innych będą widoczne dla ciebie, jeśli kogoś dobrze poznasz, albo jeśli umiesz odczytać ludzką naturę (dzięki dodatku Wrażliwiec)."
"ui_help_pg4_s0900","Twoje pieniądze"
"ui_help_pg4_s1000","Cena, którą musisz zapłacić"
"ui_help_pg4_s1100","Całkowity poziom Retoryki"
"ui_help_pg4_s1200","Całkowity poziom Charyzmy"
"ui_help_pg4_s1300","Całkowity poziom Siły"
"ui_help_pg4_s1400","Poziom Odwagi, czyli m.in. jak bardzo jesteś pewny siebie w dawnej sytuacji.<br/>Początkowo odwaga ma wpływ na twoją zdolność przekonywania, za pomocą Siły."
"ui_help_pg4_s1500","Poziom twojej Reputacji i twego przeciwnika."
"ui_help_pg4_s1600","Chodzi nie tylko o atrybuty. Na wynik wpływają także inne faktory, np. twoja Reputacja, czy jesteś brudny lub krwawisz itd. Jeśli nie możesz powstrzymać wygadanego kupca, możesz go np. najpierw otruć, by potem było łatwiej go przekonać. Albo gdy odwiedziesz strażnika od jego kumpli, łatwiej go będzie zastraszyć."
"ui_help_pg5_s0000","Kości"
"ui_help_pg5_s0100","Jeśli chcesz spróbować szczęścia, w każdej szanowanej karczmie możesz zagrać w kości.<br/>&nbsp;<br/>Celem tej dwuosobowej gry jest zdobycie jako pierwszy określonej liczby punktów. Gracz, w czasie swej tury, rzuca sześcioma kostkami. Punkty zyskuje się za każdą wyrzuconą 1 lub 5 i każde 3 kostki o tej samej ilości oczek. Punktacja jest następująca:<br/>&nbsp;<br/><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_one.dds' width='22' height='22'> 100 punktów;<br/><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_five.dds' width='22' height='22'> 50 punktów;<br/>za trzy z rodzaju zdobywa się 100 punktów razy ilość oczek np.<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'>warte jest 400 punktów<br/><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_one.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_one.dds' width='22' height='22' ><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_one.dds' width='22' height='22'>to 1000 punktów;<br/>cztery lub więcej z rodzaju są warte dwukrotną sumę punktów za trzy z rodzaju, czyli <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'> 400 punktów, <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'> warte są 1600 punktów itd. <br/><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_one.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_two.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_three.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_five.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_six.dds' width='22' height='22'> to 1500 punktów;
<br/><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_one.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_two.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_three.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_five.dds' width='22' height='22'> to 500 punktów;
<br/><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_two.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_three.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_four.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_five.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_six.dds' width='22' height='22'> to 750 punktów."
"ui_help_pg5_s0200","Kolejka zaczyna się zawsze od wyrzucenia wszystkich sześciu kostek. Potem używając $dice_hold; gracz wybiera i pozostawia sobie punktujące kostki. Zawsze przynajmniej jedna musi zostać odłożona. Następnie gracz rzuca pozostałymi kostkami używając $dice_score; i sytuacja się powtarza. Kombinacje punktów liczy się po aktualnym rzucie, a nie po całej kolejce.<br/>&nbsp;<br/>Kluczowe jest to, że gdy w rzucie nie będzie żadnej punktującej kostki, gracz traci kolejkę oraz wszystkie zdobyte w niej punkty, a grę rozpoczyna przeciwnik. Dlatego też, należy tak kalkulować ryzyko, aby ukończyć swoją kolejkę za pomocą $dice_pass; nim zbytnio wzrośnie prawdopodobieństwo, że żadna kostka nie przyniesie punktów. Dobrze jest również przemyśleć czy warto po rzucie odłożyć wszystkie punktujące kostki. Im większą ilością kości rzucasz, tym większa jest szansa na uzyskanie wyższego wyniku.<br/>&nbsp;<br/>W grze każdy z graczy korzysta ze swoich kości, co ułatwia oszukiwanie. Jednak zdobycie fałszywych kości nie jest takie łatwe. <br/>&nbsp;<br/><font color='#ffffff'>Diabelski łeb</font> to zestaw kości z Jokerem<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_devil.dds' width='22' height='22'> w miejscu jednego oczka. Joker pełni rolę dowolnej liczby w połączeniu z inną liczbą, np. <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_devil.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_one.dds' width='22' height='22'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_one.dds' width='22' height='22'> jest warte 1000 punktów. <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/dice_devil.dds' width='22' height='22'> Sam Joker nie ma żadnej wartości punktowej, więc jeśli na wszystkich kościach wypadną Jokery, gracz nie zdobywa żadnych punktów."
"ui_help_pg5_s0300","Liczba punktów, które musisz zdobyć."
"ui_help_pg5_s0400","Liczba punktów, które zdobyłeś."
"ui_help_pg5_s0500","Podsumowanie kolejki."
"ui_help_pg5_s0600","Suma oznaczonych kostek."
"ui_help_pg5_s0700","Zakładka Przeciwnik"
"ui_help_pg5_s0800","Twoja zakładka"
"ui_help_pg6_s0000","Targowanie się"
"ui_help_pg6_s0100","Targując się chcesz coś tanio kupić albo drogo sprzedać.<br/>&nbsp;<br/>Wybierz cenę, którą jesteś skłonny zapłacić $ui_dp_up; i $ui_dp_down; lub zgódź się i zatwierdź ją za pomocą $use; Wówczas handlarz odpowie ci na ofertę. Jeśli odmówi, złoży ci kontrpropozycję i poczeka na twoją reakcję."
"ui_help_pg6_s0100_c","Targować można się zarówno kiedy chcesz coś tanio kupić jak i wtedy gdy chcesz drogo sprzedać.<br/>&nbsp;<br/>Wybierz cenę, którą jesteś skłonny zapłacić $ui_dp_up; i $ui_dp_down; lub zgódź się i zatwierdź ją za pomocą $use; Wówczas handlarz odpowie ci na ofertę. Jeśli odmówi, złoży ci kontrpropozycję i poczeka na twoją reakcję."
"ui_help_pg6_s0200","Przeciąganie procesu targowania stopniowo nadwyręży cierpliwość kupca i w końcu zupełnie ją wyczerpie.<br/>&nbsp;<br/>Możesz sprawdzić jak blisko je ten moment, obserwując ikonę kupca poniżej paska. Im bardziej jest złota, tym więcej cierpliwość ma kupiec.<br/>&nbsp;<br/>Każde niepomyślne targowanie sie obniża twoją Reputację wśród handlarzy."
"ui_help_pg6_s0300","Jeżeli wskaźnik nie może być przesunięty w jakimś kierunku, oznacza to, że albo ty, albo kupiec nie macie dość pieniędzy."
"ui_help_pg6_s0400","Twoje pieniądze"
"ui_help_pg6_s0500","Czas na napiwek lub by dać zniżkę. Przyda się, by podnieść swoją reputację u handlarza."
"ui_help_pg6_s0600","Pierwotna cena sprzedaży"
"ui_help_pg6_s0700","Ostatnia oferta kupca"
"ui_help_pg6_s0800","Twoja obecna oferta"
"ui_help_pg6_s0900","Twoja ostatnia oferta niezaakceptowana przez handlarza."
"ui_help_pg7_s0000","Wyłamywanie zamków"
"ui_help_pg7_s0100","Aby wyłamać zamek, musisz mieć przynajmniej jeden wytrych w swoim Inwentarzu. Chociaż najlepiej mieć jakieś zapasowe, ponieważ zużywają się i mogą się nawet złamać. Proces wyłamywania zamka zaczynasz przyciskając $use; na zamku. Wówczas zobaczysz diagram zamkowego mechanizmu, w którym będziesz musiał znaleźć właściwe miejsce, by włożyć wytrych."
"ui_help_pg7_s0200","Jeżeli spróbujesz przesunąć mechanizm nie mając wytrychu we właściwej pozycji, zamek się zatnie, a wytrych albo się zniszczy, albo pęknie. Każde uszkodzenie wytrychu powoduje hałas i może przyciągnąć niepotrzebną uwagę, a jego złamanie tworzy jeszcze większy zgiełk."
"ui_help_pg7_s0300","Jak blisko jesteś słabego miejsca wskazuje ci wielkość kursora, który stanie się złoty, gdy je znajdziesz."
"ui_help_pg7_s0400","Potem musisz użyć wytrychu, $lock_dir_fwd; by przekręcić cały mechanizm. Jednocześnie, musisz obracać także wytrych, ponieważ wraz z mechanizmem przesuwa się jego słaby punkt."
"ui_help_pg7_s0400_c","Potem musisz użyć wytrychu, $xi_lock_dir_help; by przekręcić cały mechanizm. Jednocześnie, musisz obracać także wytrych, ponieważ wraz z mechanizmem przesuwa się jego słaby punkt."
"ui_help_pg8_s0000","Ostrzenie"
"ui_help_pg8_s0100","Jeżeli chcesz utrzymać broń w dobrym stanie, możesz zachować sobie zestaw do jej naprawy na inną chwilę, ostrząc ją na brusie, który znajdziesz w każdej kuźni. Podejdź do narzędzia, zacznij proces używając $use; i wybierz z listy broń, którą chcesz naostrzyć."
"ui_help_pg8_s0200","Broń trzeba ostrzyć na całej długości ostrza. Daną część wybierzesz, używając $sword_position;"
"ui_help_pg8_s0200_c","Broń trzeba ostrzyć na całej długości ostrza. Daną część wybierzesz, używając: $xi_sword_position_r;"
"ui_help_pg8_s0300","Ostrze na brusie musi być trzymane pod właściwym kątem. Jeśli kąt jest zbyt mały, krawędź się nie naostrzy. A gdy będzie zbyt szeroki, możesz stępić ostrze. Kąt nachylenia kontrolujesz za pomocą $sword_rotation;"
"ui_help_pg8_s0300_c","Ostrze na brusie musi być trzymane pod właściwym kątem. Jeśli kąt jest zbyt mały, krawędź się nie naostrzy. A gdy będzie zbyt szeroki, możesz stępić ostrze. Kąt nachylenia kontrolujesz za pomocą $sword_rotation;"
"ui_help_pg8_s0400","Koło brusu musisz utrzymywać w ciągłym ruchu używając $xi_pedaling;<br/>Należy także odpowiednio przycisnąć ostrze, aby upewnić się, czy w ogóle szlifujesz krawędź (siła nacisku obniża twą Wytrzymałość). Do nacisku użyj $sword_pressure_up; a by puścić użyj $sword_pressure_down; <br/>Prawidłowy szlif poznasz po lecących iskrach, podczas gdy ciemny dym spod ostrza to oznaka, że je niszczysz. Dobrze oszlifowane ostrze jest gładkie i lśniące."
"ui_help_pg8_s0400_c","Koło brusu musisz utrzymywać w ciągłym ruchu używając $xi_pedaling;<br/>Musisz także odpowiednio przycisnąć ostrze, aby upewnić się, czy w ogóle szlifujesz krawędź (siła nacisku obniża twą Wytrzymałość). Do nacisku użyj $xi_sword_pressure;<br/>Prawidłowy szlif poznasz po lecących iskrach, podczas gdy ciemny dym spod ostrza to oznaka, że je niszczysz. <br/>Dobrze oszlifowane ostrze jest gładkie i lśniące."
"ui_help_pg9_s0000","Drobna kradzież"
"ui_help_pg9_s0100","Okraść kogoś to nie przelewki. Jeśli zostaniesz złapany przez ofiarę czy też świadka z ręką w sakiewce, podniesie się alarm i będziesz ścigany jako złodziej. Aby kogoś obrabować, musisz najpierw podejść niezauważony i przytrzymując $use; rozpocząć kradzież.<br/>&nbsp;<br/>Zacznij od szperania w sakiewce, przyciskając $use; To nie takie łatwe, zwłaszcza, jeśli twoja ofiara jest w ruchu. Im dłużej będziesz szperać, tym więcej będziesz mieć czasu by wybrać to, co chcesz ukraść."
"ui_help_pg9_s0110","Aby coś ukraść, musisz do minimum ograniczyć czas szperania w kieszeni. Zorientujesz się, obserwując rozetę w tle, która będzie zmieniała barwę z czerwonej na zieloną."
"ui_help_pg9_s0120","Ilość czasu, która pozostała ci w drugiej fazie dokonywania kradzieży, zobaczysz w środku żółtego wskaźnika w kształcie rozety.<br/>&nbsp;<br/>Obserwuj jej kolor. Gdy jest jasnozielona, twoja ofiara nie ma szansy cię nakryć, ale gdy zaczyna ciemnieć i przechodzić w czerwień, ryzyko, że złapie cię na gorącym uczynku, wzrasta."
"ui_help_pg9_s0200","Miejsce, gdzie kradniesz."
"ui_help_pg9_s0300","To rzecz, którą wyszperałeś. Możesz dowiedzieć się do czego służy za pomocą $use;<br/>&nbsp;<br/>Naciskając $use; ponownie, możesz ją ukraść."
"ui_help_pg9_s0400","Właśnie zanurzyłeś rękę w czyjejś sakiewce i musisz ją teraz wyjąć, trzymając nią swą zdobycz nim skończy ci się czas i ktoś cię złapie."
"ui_help_pg9_s0500","Ilość czasu, która pozostała nim ktoś cię złapie. Ty ustalasz jak długo będziesz szperał w rzeczach."
"ui_help_pg9_s0600","Przedmiot, który ukradłeś."
"ui_help_pg9_s0700","Czas, który stracisz, jeśli zdecydujesz się ukraść coś konkretnego. Zależy głównie od wagi przedmiotu."
"ui_help_pg9_s0800","Jeśli jesteś doświadczonym kieszonkowcem i rzeczoznawcą (dodatek Rzeczoznawca), możesz także zobaczyć atrybuty kradzionej rzeczy."
"ui_helpbar_alchemy","$ui_accept; Oznacz $ui_confirm; Info"
"ui_High","Wysoki"
"ui_hint_dice_continue","Podlicz i rzucaj dalej"
"ui_hint_dice_exit","Zrezygnuj"
"ui_hint_dice_hold","Oznacz kostkę"
"ui_hint_dice_pass","Rezygnuj"
"ui_hint_dice_score_pass","Zapisz i zrezygnuj"
"ui_hint_helpscreen","Pomoc"
"ui_hint_transcription_skip","Pomiń"
"ui_hold","Potrzymaj"
"ui_horse_overloaded","Twój koń już więcej nie uniesie!"
"ui_HostLan","Serwer macierzysty"
"ui_HostLanTT","Serwer macierzysty wieloosobowy"
"ui_hostLevel","Wybierz poziom dla gry wieloosobowej"
"ui_HostMpTitle","Serwer macierzysty wieloosobowy"
"ui_hour","Godz."
"ui_hours","Godz."
"ui_hud_action_fix_broken_leg","Nastaw nogę"
"ui_hud_action_give_cure","Podaj eliksir"
"ui_hud_action_inspect_wound","Spójrz"
"ui_hud_lp_fail","Próba wyłamania zamka nie powiodła się"
"ui_hud_lp_success","Otwórz"
"ui_chance","Szansa"
"ui_ChangeProfile","Zmień profil"
"ui_ChangeProfileConfirm","Jesteś pewien, że chcesz zmienić profil?"
"ui_ChangeProfileLostConfirm","Jesteś pewien, że chcesz zmienić profil i utracić swój postęp w grze?"
"ui_charisma","Charyzma"
"ui_chineses","中文"
"ui_ignore","Ignoruj"
"ui_in_dog_mode_d","Twój pies wykonuje długo trwającą komendę."
"ui_input_PC","PC"
"ui_input_PS","PS"
"ui_input_XBOX","XBOX"
"ui_InputDevice","Urządzenia wejściowe"
"ui_InputDeviceTT","Zmiany UI Pomoc"
"ui_InvertController","Odwróć oś wertykalną"
"ui_InvertControllerTT","Odwraca $xi_zone_help; wg osi Y."
"ui_InvertMouse","Odwróć oś myszy"
"ui_InvertMouseCombat","Odwróć oś myszy w trakcie walki"
"ui_InvertMouseCombatTT","Odwraca oś Y na myszy, gdy kontrolujesz wskaźnik ciosów."
"ui_InvertMouseTT","Odwraca oś Y na myszy."
"ui_investigate","Zbadaj"
"ui_invhint_apply","Zastosuj"
"ui_invhint_cancel","Anuluj"
"ui_invhint_close_deal","Zawrzyj umowę"
"ui_invhint_confirm","Potwierdź odbiór"
"ui_invhint_confirm_selection","Potwierdź"
"ui_invhint_deliver","Przekaż"
"ui_invhint_drop","Wyrzuć"
"ui_invhint_eat","Jedz"
"ui_invhint_equip","Załóż"
"ui_invhint_exit","Zamknij"
"ui_invhint_fullscreen","Pełny ekran"
"ui_invhint_fullscreen_quit","Zamknij pełny ekran"
"ui_invhint_haggle","Targuj się"
"ui_invhint_hold","Potrzymaj"
"ui_invhint_check_basket","Sprawdź koszyk"
"ui_invhint_checkpoint","Punkt"
"ui_invhint_info","Info"
"ui_invhint_item_info","Info"
"ui_invhint_learn","Ucz się"
"ui_invhint_move","Przenieś"
"ui_invhint_move_all","Przenieś wszystko"
"ui_invhint_move_horse","Nałóż na konia"
"ui_invhint_move_inv","Do inwentarza"
"ui_invhint_read","Czytaj"
"ui_invhint_remove","Usuń"
"ui_invhint_scroll_info","Przewiń stronę"
"ui_invhint_select","Wybierz"
"ui_invhint_select_all","Wybierz wszystko"
"ui_invhint_show_less","Zwiń"
"ui_invhint_show_more","Rozwiń"
"ui_invhint_skip","Przyspiesz czas"
"ui_invhint_sort","Sortuj"
"ui_invhint_steal","Ukradnij"
"ui_invhint_steal_all","Ukradnij wszystko"
"ui_invhint_subtabs","Karty"
"ui_invhint_tabs","Przełącz zakładki"
"ui_invhint_take","Weź"
"ui_invhint_take_all","Weź wszystko"
"ui_invhint_take_back","Odbierz"
"ui_invhint_to_basket","Dodaj do koszyka"
"ui_invhint_toggle_diary","Przełącz Dziennik"
"ui_invhint_toggle_map","Mapa"
"ui_invhint_track","Pokaż"
"ui_invhint_travel","Szybka podróż"
"ui_invhint_use","Użyj"
"ui_invhint_zoom","Zbliż"
"ui_italian","Italiano"
"ui_Japanese","日本語"
"ui_JoinLan","Przyłącz się do serwera"
"ui_JoinLanTT","Przyłącz się do wieloosobowego serwera"
"ui_JoinMpBtn","Przyłącz się"
"ui_JoinMpBtnTT","Przyłącz się do serwera"
"ui_JoinMpTitle","Przyłącz się do wieloosobowej gry"
"ui_key_0","0"
"ui_key_1","1"
"ui_key_2","2"
"ui_key_3","3"
"ui_key_4","4"
"ui_key_5","5"
"ui_key_6","6"
"ui_key_7","7"
"ui_key_8","8"
"ui_key_9","9"
"ui_key_backspace","Back Sp."
"ui_key_capslock","Caps Lock"
"ui_key_delete","Delete"
"ui_key_down","W dół"
"ui_key_end","End"
"ui_key_enter","Enter"
"ui_key_escape","Esc"
"ui_key_f1","F1"
"ui_key_f10","F10"
"ui_key_f11","F11"
"ui_key_f12","F12"
"ui_key_f13","F13"
"ui_key_f14","F14"
"ui_key_f15","F15"
"ui_key_f2","F2"
"ui_key_f3","F3"
"ui_key_f4","F4"
"ui_key_f5","F5"
"ui_key_f6","F6"
"ui_key_f7","F7"
"ui_key_f8","F8"
"ui_key_f9","F9"
"ui_key_home","Home"
"ui_key_insert","Insert"
"ui_key_lalt","L Alt"
"ui_key_lctrl","L Ctrl"
"ui_key_left","W lewo"
"ui_key_lshift","L-Shift"
"ui_key_mouse1","Lewy przycisk myszy"
"ui_key_mouse2","Prawy przycisk myszy"
"ui_key_mouse3","Myszka 3"
"ui_key_mouse4","Myszka 4"
"ui_key_mouse5","Myszka 5"
"ui_key_mouse6","Myszka 6"
"ui_key_mouse7","Myszka 7"
"ui_key_mwheel_down","Przewiń kółkiem myszy w dół"
"ui_key_mwheel_up","Przewiń kółkiem myszy na górę"
"ui_key_np_0","N 0"
"ui_key_np_1","N 1"
"ui_key_np_2","N 2"
"ui_key_np_3","N 3"
"ui_key_np_4","N 4"
"ui_key_np_5","N 5"
"ui_key_np_6","N 6"
"ui_key_np_7","N 7"
"ui_key_np_8","N 8"
"ui_key_np_9","N 9"
"ui_key_np_add","N +"
"ui_key_np_divide","N /"
"ui_key_np_enter","N Enter"
"ui_key_np_multiply","N *"
"ui_key_np_period","N ."
"ui_key_np_subtract","N -"
"ui_key_numlock","Num L."
"ui_key_pause","Pause"
"ui_key_pgdn","P Down"
"ui_key_pgup","Pg Up"
"ui_key_print","Print"
"ui_key_ralt","R Alt"
"ui_key_rctrl","R Ctrl"
"ui_key_right","W prawo"
"ui_key_rshift","R Shift"
"ui_key_scrolllock","Scroll L."
"ui_key_space","Spacja"
"ui_key_tab","Tab"
"ui_key_up","W górę"
"ui_keybinds_abort_attack","Przerwij atak"
"ui_keybinds_abort_attack_desc","Trzymając klawisz Ataku głównego czy sekundarnego i naciskając ten, przerwie się całą akcję."
"ui_keybinds_abort_attack_toolti","Trzymając klawisz Ataku głównego czy sekundarnego i naciskając ten, przerwie się całą akcję."
"ui_keybinds_back","Przerwij/Wyjdź"
"ui_keybinds_block","Blokuj"
"ui_keybinds_codex","Otwórz Kodeks"
"ui_keybinds_companion","Towarzysze"
"ui_keybinds_cycle_tabs","Przełącz zakładki"
"ui_keybinds_cycle_tabs_desc","Otwórz kolejną zakładkę w Inwentarzu."
"ui_keybinds_down","Do tyłu"
"ui_keybinds_group_combat","Walka"
"ui_keybinds_group_general","Ogólne"
"ui_keybinds_group_inventory","Inwentarz"
"ui_keybinds_group_movement","Ruch"
"ui_keybinds_group_other","Inne"
"ui_keybinds_group_ui","Interfejs użytkownika"
"ui_keybinds_horse","Koń"
"ui_keybinds_inventory","Otwórz Inwentarz"
"ui_keybinds_jump","Skacz"
"ui_keybinds_left","Lewy"
"ui_keybinds_map","Otwórz mapę"
"ui_keybinds_map_center","Mapa centrum"
"ui_keybinds_move_item","Przenieś przedmiot"
"ui_keybinds_move_item_desc","Przenosi rzeczy między Inwentarzami gracza a konia, gdy go przytrzymasz, możesz wyrzucić je z Inwentarza."
"ui_keybinds_next_opponent","Kolejny przeciwnik"
"ui_keybinds_opponent_lock","Zablokuj na przeciwniku"
"ui_keybinds_physical_attack","Specjalny atak"
"ui_keybinds_physical_attack_desc","Kopnięcie z klinczu lub walka wręcz, cios miłosierny, zatrzymanie w czasie pogoni za wrogiem, zabójstwo/powalenie z ukrycia."
"ui_keybinds_player","Otwórz zakładkę Gracz"
"ui_keybinds_previous_opponent","Poprzedni przeciwnik"
"ui_keybinds_primary_action","OK/Użyj"
"ui_keybinds_primary_attack","Atak główny"
"ui_keybinds_primary_weapon","Wyciągnij broń białą"
"ui_keybinds_quest_log","Otwórz Dziennik Zadań"
"ui_keybinds_reset_alchemy","Wyczyść stół w laboratorium"
"ui_keybinds_right","Prawy"
"ui_keybinds_rotate_left","Obróć w lewo"
"ui_keybinds_rotate_right","Obróć w prawo"
"ui_keybinds_screenshot","Zrób screenshot"
"ui_keybinds_secondary_action","Drugorzędna czynność w minigrze"
"ui_keybinds_secondary_attack","Atak sekundarny"
"ui_keybinds_secondary_weapon","Wyciągnij broń miotającą"
"ui_keybinds_sharpen_pressure_de","Zmniejsz nacisk w trakcie ostrzenia"
"ui_keybinds_sharpen_pressure_in","Zwiększ nacisk w trakcie ostrzenia"
"ui_keybinds_skip_dialog","Pomiń rozmowę"
"ui_keybinds_skip_dialog_desc","Pomiń animację lub rozmowę (Przerwij/Wyjdź również opuszcza rozmowę)."
"ui_keybinds_skiptime","Otwórz Przyspiesz czas/Pomoc"
"ui_keybinds_sprint","Sprint"
"ui_keybinds_surrender","Poddaj się"
"ui_keybinds_ternary_action","Trzeciorzędna czynność w minigrze"
"ui_keybinds_toggle_crouch","Przełącz kucanie"
"ui_keybinds_toggle_info","Przełącz info"
"ui_keybinds_toggle_info_desc","Pokaż/Ukryj informacje o przedmiocie, zmień na tryb mapy."
"ui_keybinds_toggle_run","Przełącz bieg"
"ui_keybinds_tooltip_abort_attac","Trzymając klawisz Ataku głównego czy sekundarnego i naciskając ten, przerwie się całą akcję."
"ui_keybinds_unlock_target","Odblokuj cel"
"ui_keybinds_up","Do przodu"
"ui_Keyboard","Klawiatura i Myszka"
"ui_Korean","Koreański"
"ui_LanguageNotDownloaded","Trwa pobieranie pakietu językowego, który wybrałeś. Załaduje się automatycznie, jak tylko pobieranie zostanie ukończone. W międzyczasie możesz kontynuować grę w aktualnym języku."
"ui_lb_constructed","Wybudowane"
"ui_lb_cost","Cena"
"ui_lb_excluded","Niekompatybilne "
"ui_lb_exclusivity","Niekompatybilne z"
"ui_lb_generates","Dostarcza"
"ui_lb_money","Grosze"
"ui_lb_not_constructed","Niewybudowane"
"ui_lb_objectives","Cele"
"ui_lb_overview","Podgląd"
"ui_lb_prerequisites","Wymagania"
"ui_lb_provided","Zapewnia"
"ui_lb_reputation","Reputacja"
"ui_lb_resources","Zasoby"
"ui_lb_summary","Podsumowanie"
"ui_LearnedFailed","Uczenie nie powiodło się!"
"ui_length","Długość"
"ui_level","Poziom"
"ui_LightDetail","Oświetlenie"
"ui_LightDetailTT","Wpływa na jakość globalnego oświetlenia."
"ui_load_controlsList","Porusz<BR/>Przełącz na chód/Biegnij<BR/>Kucaj<BR/>Użyj/Mów/Podnieś<BR/>Sprint<BR/>Skacz/Wspinaj się/Przejdź<BR/>Wejdź/Zawołaj konia<BR/>Tnij/Strzelaj z łuku/Uderz<BR/>Pchnij/Kopnij<BR/>Blokuj/Paruj<BR/>Kopnij/Pchnij (Klinczuj)<BR/>Broń pierwszorzędna (miecz)<BR/>Broń drugorzędna (łuk)<BR/>Mapa<BR/>Inwentarz<BR/>Dziennik Zadań<BR/>Menu<BR/>Przyspiesz czas"
"ui_load_controlsTitle","Kontrolery"
"ui_load_disabled_by_alerady_used","Tę zapisaną grę możesz wgrać tylko raz."
"ui_load_disabled_by_dlc","Ten zapis gry wymaga DLC:"
"ui_load_disabled_by_streaming","W tej chwili nie można załadować gry. Pobieranie nie zostało ukończone."
"ui_load_disabled_by_version","Ten zapis wymaga nowszej wersji gry."
"ui_load_featureList"," 
+ Podejmij się różnych zadań i rozwiąż je na wiele sposobów; aby znaleźć szczegóły proszę spójrz na drugą stronę Pomocy.<BR/>+ Rozmawiaj z ludźmi, przekonuj ich, poniżaj albo walcz z nimi.<BR/>+ Jedź konno i rozkoszuj się prawie 3 km² krajobrazu. To ok. 20% całej gry.<BR/>+ Walcz! System walki jest w pełni funkcjonalny. Możesz używać miecze, tarcze, siekiery czy buzdygany; każda broń ma swoje własności. Możesz trenować na arenie w obozie wojskowym.<BR/>+ Strzelanie z łuku włącznie; strzelnica jest w obozie wojskowym.<BR/>+ System sprawiedliwości: możesz zaatakować każdego, ale ma to swoje konsekwencje.<BR/>+ Systemy RPG: różne atrybuty, umiejętności i dodatki działają i wpływają na twoją grę. <BR/>+ Możesz wsłuchać się w muzykę, która adaptuje się do różnych sytuacji."
"ui_load_featureListTitle","Lista funkcji"
"ui_load_info","Prosimy miej na uwadze, że to wczesny etap pracy nad wersją demo, aby przetestować nowe funkcje i otrzymać twoją opinię. Planujemy dodawać nowe funkcje co ok. dwa miesiące, Jeśli masz jakiś komentarz, pomysł lub chcesz zgłosić błędy, prosimy napisz do nas: <font color='#990000'>info@warhorsestudios.cz</font> albo na naszym forum <font color='#990000'>kingdomcomerpg.com</font>."
"ui_load_subtitle","Dostęp do Bety"
"ui_load_title","Kingdom Come: Deliverance"
"ui_LoadFailed","Załadowanie gry nie powiodło się"
"ui_LoadGame","Wczytaj grę"
"ui_LoadGameTitle","Wczytaj grę"
"ui_LoadChapter","Wczytaj rozdział"
"ui_LoadChapterTitle","Wczytaj rozdział"
"ui_loading","Trwa ładowanie..."
"ui_LoadSavedGame","Jesteś pewien, że chcesz załadować tę zapisaną grę?"
"ui_LoadVS1","Rozmowa"
"ui_LoadVS2","Animacja"
"ui_LoadVS3","Zakupy"
"ui_LoadVS4","Rękodzieło"
"ui_LoadVS5","Jazda konna"
"ui_LoadVS6","Walka"
"ui_LoadVS7","Plac bojowy"
"ui_LockpickingControllerMode","Uproszczone wyłamywanie zamków"
"ui_LockpickingControllerMode_PS","Uproszczone wyłamywanie zamków"
"ui_LockpickingControllerModeBase","Oryginał"
"ui_LockpickingControllerModeEasy","Uproszczenie"
"ui_LockpickingControllerModeTT","Zmiana sposobu obracania pomiędzy oryginalnym lewym drążkiem a uproszczonym lewym bumperem."
"ui_LockpickingControllerModeTT_PS","Zmiana sposobu obracania pomiędzy oryginalnym lewym drążkiem a uproszczonym przyciskiem L1."
"ui_Low","Niski"
"ui_main_quests","Zadania Główne "
"ui_mainQuestTrackLimit","Możesz śledzić tylko trzy główne zadania!"
"ui_manualsave","Ręczny zapis"
"ui_maplegend_active_quest","Zadania aktywne"
"ui_maplegend_activtiy_starter","Zleceniodawca"
"ui_maplegend_combat_trainer","Trener walki"
"ui_maplegend_dlc_starter","Nowe zdanie DLC"
"ui_maplegend_locations","Ciekawe miejsca"
"ui_maplegend_main_quest","Zadania główne"
"ui_maplegend_quest_informer","Informator"
"ui_maplegend_quest_starter","Zadaniodawca"
"ui_maplegend_unexplored","Niezbadane miejsce"
"ui_maximum","Maksimum"
"ui_Medium","Średni"
"ui_min_agility","Min. Zręczność"
"ui_min_strength","Min. Siła"
"ui_minimal_level","Min. poziom"
"ui_MotionBlur","Rozmycie z poruszania się"
"ui_MotionBlurTT","Ustawia twoją pozycję w czasie pyskówki!"
"ui_MouseSensitivity","Czułość myszki"
"ui_Multiplayer","Gra wieloosobowa"
"ui_MultiplayerTitle","Gra wieloosobowa"
"ui_MusicVolume","Głośność muzyki w grze"
"ui_NewGame","Nowa gra"
"ui_next_xp","Wymagany poziom:"
"ui_nm_dog_mode","Aktualna komenda"
"ui_No","Nie"
"ui_no_saves_yet","Nie masz żadnych zapisów gry."
"ui_noise","Hałas"
"ui_normal_mode","Tryb normalny"
"ui_not_enough_quest_delivery","Nie dostarczyłeś wszystkich potrzebnych przedmiotów."
"ui_NotEnoughMoney","Albo ty, albo kupiec nie macie dość pieniędzy."
"ui_NotEnoughMoneyRepair","Nie masz dość pieniędzy."
"ui_NotEnoughMoneyTrader","Kupiec nie ma dość pieniędzy."
"ui_NotEnoughMoneyTraderHggle","Kupiec nie ma tyle pieniędzy. Czy jesteś gotów zaakceptować niższą cenę?"
"ui_NotEnoughMoneyYou","Nie masz dość pieniędzy."
"ui_NothingToCombine","Nie masz nic do zestawienia."
"ui_NothingToHeal","Nie możesz założyć sobie opatrunku, bo nie krwawisz."
"ui_nutrition","Odżywczość"
"ui_ObjectDetail","Jakość przedmiotu"
"ui_ObjectDetailTT","Ustawia skalę geometry culling."
"ui_off","Wyłączony"
"ui_Ok","OK"
"ui_olderSaveLoad","Ten zapis gry jest starszy niż twój ostatni zapisany przy wyjściu w gry! Nadal chcesz go pobrać?"
"ui_on","Włączony"
"ui_optional","(Opcjonalnie)"
"ui_OverwriteSaveTT","Osiągnąłeś maksymalną ilość zapisów gry. Wybierz któryś starszy, by go nadpisać."
"ui_OverwritteSaveConfirm","Wybrany zapis gry zostanie nadpisany!"
"ui_ParticlesDetail","Cząsteczki"
"ui_ParticlesDetailTT","Wpływa na maksymalną liczbę i jakość cząsteczek na ekranie."
"ui_permanentsave","Trwały zapis gry"
"ui_PhysicsDetail","Fizyka"
"ui_PhysicsDetailTT","Ustawia precyzję i dystans, z którego wylicza się fizyka."
"ui_place","Skradziono w:"
"ui_PlayerName","Imię gracza"
"ui_PlayerNameTT","Imię gracza w grze wieloosobowej"
"ui_Playline","Linia gry"
"ui_PlaylineEmpty","(Pusty)"
"ui_PlaylineHardcore","(Hardcore)"
"ui_PlaylineTitle","Wybierz linię gry"
"ui_polish","Polski"
"ui_PostProcessingDetail","Postprocesowa jakość"
"ui_PostProcessingDetailTT","Zmienia jakość HDR, Rozmycie z poruszania się i DOF."
"ui_power","Moc"
"ui_power_mod","Moc mod."
"ui_preferedInputDevice","Wykrycie kontrolerów UI "
"ui_preferedInputDevice_auto","Auto"
"ui_preferedInputDevice_pc","PC"
"ui_preferedInputDevice_ps","PS4"
"ui_preferedInputDevice_xbox","Xbox One"
"ui_preferedInputDeviceTT","Wymuszenie komunikatów dla określonych gamepadów lub klawiatur."
"ui_press","Naciśnij"
"ui_press_to_continue","Naciśnij * aby kontynuować"
"ui_price","Cena"
"ui_progreass","Postęp"
"ui_quality","Trwałość"
"ui_quality_food","Trwałość (dni)"
"ui_quality_stat","Stan "
"ui_quality_stat_food","Świeżość"
"ui_QualityDetail","Jakość cieniowania"
"ui_quest_active_comp","Aktywny/Zakończony"
"ui_reason_grindstone_occupied","Nie możesz teraz użyć tego brusu, ponieważ ktoś inny właśnie z niego korzysta."
"ui_recently_added","Ostatnio dodane:"
"ui_refreshment","Energia"
"ui_reOptionFailDefault","Porażka"
"ui_reOptionSuccessDefault","Sukces"
"ui_repair_select_item","Wybierz przedmioty, które<br/>chcesz <font color='#ffffff'>naprawić</font>"
"ui_RepeatCnt","Powtórz"
"ui_required_skill","Wymagana umiejętność"
"ui_reset","Reset"
"ui_ResetDefault","Przywrócić ustawienia domyślne?"
"ui_Resolution","Rozdzielczość"
"ui_Resume","Wznów"
"ui_ReturnOnlyReward","Możesz tylko zwrócić nagrodę."
"ui_RewardAlreadyChosen","Nagroda już wybrana"
"ui_RewardNotChosen","Nagroda nie była wybrana."
"ui_russian","Русский"
"ui_SaveGame","Zapisz grę"
"ui_SaveGameName","Imię"
"ui_SaveGameTitle","Wybierz slot"
"ui_SaveQuitConfirm","Czy na pewno chcesz włączyć zapis i opuścić grę?"
"ui_SaveQuitGame","Zapisz i Opuść grę"
"ui_SaveResetGame","Zapisz i wróć do menu"
"ui_SaveTypeAuto","Autozapis"
"ui_SaveTypeQuick","Szybki zapis"
"ui_SaveTypeSavepoint","Punkt zapisu"
"ui_select_perk","Wybierz Dodatek"
"ui_selectbodypart","Wybierz część ciała, którą chcesz opatrzyć."
"ui_SelectedMonitor","Podstawowy monitor"
"ui_SelectedMonitorTT","Pozwala na wybór monitora, na którym zostanie wyświetlona gra."
"ui_SelectFullLine","Jesteś pewien, że chcesz nadpisać tę linię gry?"
"ui_selectitemforapply","Wybierz, co chcesz użyć"
"ui_SelectLanguage","Wybierz język tekstów"
"ui_SelectLanguageVoice","Wybierz język dźwięków"
"ui_selling","Sprzedaż"
"ui_ServerName","Serwer"
"ui_setPlayerName","Wybierz imię"
"ui_setPlayerNameTitle","Wybierz przezwisko"
"ui_Settings","Ustawienia"
"ui_SettingsTitle","Ustawienia"
"ui_ShadingDetail","Jakość zaciemnienia"
"ui_ShadingDetailTT","Ustawia złożoność cieniowania."
"ui_shadowplayHighlights_empty_tt","Nie masz jeszcze żadnych zrzutów ekranowych NVIDIA Highlights."
"ui_shadowplayHighlights_tt","Otwiera funkcję NVIDIA Highlights, gdzie możesz edytować, zapisywać i wgrywać zrzuty ekranowe z gry."
"ui_ShadowsDetail","Cienie"
"ui_ShadowsDetailTT","Ustawia miękkość i dystans od renderowanych cieni.﻿"
"ui_shop_balance","Wartość towaru:"
"ui_shop_get","Otrzymujesz:"
"ui_shop_pay","Płacisz:"
"ui_shop_reputation","Twoja Reputacja:"
"ui_shop_wealth","Majątek kupca:"
"ui_side_quests","Zadania Poboczne"
"ui_sideQuestTrackLimit","Możesz śledzić tylko trzy Zadania Poboczne i Aktywności!"
"ui_skill_alchemy_desc0_t","Im lepszy jesteś w Alchemii, tym łatwiej uwarzysz eliksiry, nawet, jeśli popełniasz małe błędy. Jednakże mistrz, który ściśle trzyma się przepisów, może przygotować nawet trzy porcje eliksiru z ilość składników, potrzebnych na jedną."
"ui_skill_defense_desc0_t","Zwiększa twoje szanse na przetrwanie w walce. Im wyższy poziom, tym skuteczniejsza jest twoja defensywa za pomocą broni."
"ui_skill_drinking_desc0_t","Umiejętność Picia uczyni cię odpornym na nikczemne skutki picia alkoholu. Będziesz mógł pić dwa razy więcej, a nieprzyjemne skutki będą słabsze."
"ui_skill_fencing_desc0_t","Ogólna umiejętność Walki za pomocą broni lub wręcz. Im lepszy z ciebie wojownik, tym twoje ataki są szybsze i trudniejsze do odparcia przez twojego przeciwnika. Ponadto twoja broń w czasie ataku lub obrony mniej się zużywa."
"ui_skill_herbalism_desc0_t","Zielarstwo pozwala na zebranie większej ilości ziół za jednym razem. Oznacza to, że możesz zdobyć rośliny szybciej i łatwiej."
"ui_skill_horse_riding_desc0_t","Jazda konna określa, czy możesz jeździć konno i jak dobrze to robisz. Później będzie wpływać na płochliwość konia, a także na to, jak szybko się męczy i jak długo może galopować."
"ui_skill_houndmaster_desc0_t","Dobry Psiarz zna się na psach i doskonale rozumie własne zwierzę. Im lepiej wydajesz mu polecenia, tym więcej się nauczy."
"ui_skill_hunter_desc0_t","Posiadając umiejętność Łowcy zyskujesz więcej mięsa oraz materiałów z zabitych zwierząt."
"ui_skill_lockpicking_desc0_t","Włamywanie ułatwia otwieranie zamków w drzwiach czy skrzyniach. Ich stopień trudności i poziom drgań przy otwieraniu zostają obniżone, dzięki czemu możesz próbować otworzyć te najtrudniejsze."
"ui_skill_pickpocketing_desc0_t","Kradzież kieszonkowa to wymagająca umiejętność, której ktoś musi cię nauczyć. Umożliwia okradanie ludzi na ulicy. Im wyższy poziom umiejętności, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że ktoś cię przyłapie na gorącym uczynku."
"ui_skill_reading_desc0_t","Umiejętność Czytania pozwala twojej postaci na czytanie książek. Bez tego, każda książka będzie niezrozumiała. Dzięki tej umiejętności potrzeba mniej czasu na przeczytanie i zrozumienie tekstu."
"ui_skill_repairing_desc0_t","Szycie, naprawa i wszelkiego rodzaju konserwacja. Pozwala na korzystanie z zestawów do naprawiania przedmiotów i ostrzenia broni na ściernicach. Im wyższy poziom umiejętności, tym łatwiej naostrzyć broń, a zestawy naprawcze wolniej się zużywają. Na wyższym poziomie będziesz mógł naprawić więcej uszkodzonych przedmiotów."
"ui_skill_stealth_desc0_t","Umiejętność Skradania się skraca odległość, z jakiej wróg może cię zauważyć i wydłuża czas, który zajmie mu zauważenie ciebie. Jej poziom rośnie, kiedy poruszasz się ukradkiem w pobliżu wroga."
"ui_skill_weapon_axe_desc0_t","Umiejętność Władania siekierą sprawia, że jesteś bieglejszy w jej użyciu, co zwiększa siłę twojego ataku."
"ui_skill_weapon_bow_desc0_t","Umiejętność Strzelania z łuku sprawia, że z większą wprawą używasz łuków i strzał. Dzięki temu zwiększa się siła twojego ataku. Zanim osiągniesz poziom 5, nie będziesz trzymał łuku poprawnie, a po wypuszczeniu strzały cięciwa zedrze ci skórę z przedramienia. Dlatego przed osiągnięciem tego poziomu lepiej korzystać ze słabszych łuków."
"ui_skill_weapon_mace_desc0_t","Umiejętność Władania buzdyganem podniesie twoją biegłość w użyciu tej broni, zwiększając siłę twojego ataku."
"ui_skill_weapon_sword_desc0_t","Umiejętność Władania mieczem sprawia, że lepiej się nim posługujesz, dzięki czemu zwiększa się siła twojego ataku."
"ui_skill_weapon_unarmed_desc0_t","Dzięki umiejętności Walki wręcz doskonalisz się w walce na pięści, zadając większe obrażenia."
"ui_SoundSettings","Ustawienia dźwięku"
"ui_SoundSettingsTitle","Głośność "
"ui_SoundVolume","Głośność dźwięku"
"ui_spanish","Español"
"ui_spot_quality","Komfort"
"ui_StartGame","Zacznij grę"
"ui_stat_agility_desc_h","Zręczność twojego konia determinuje jego szybkość."
"ui_stat_agility_desc_t","Zręczność to miara szybkości, obrotności i zwinności. Zwinna postać nie tylko porusza się szybciej, ale również efektywniej unika uderzeń, płynniej radzi sobie z użyciem bardziej wymyślnej broni, jak np. szabli, a także skuteczniej strzela z łuku. Łucznictwo z kolei podnosi poziom Zręczności."
"ui_stat_courage","Odwaga"
"ui_stat_courage_desc_h","Odwaga twojego konia zależy od tego, ile hałasu i furii może znieść, niż się spłoszy i ucieknie."
"ui_stat_speech_desc_t","Retoryka przedstawia umiejętność postaci w rozwiązywaniu problemów za pomocą rozmowy. Doskonali się ją dzięki rozmowom z ludźmi oraz udanym perswazjom. W rezultacie, dobry mówca potrafi rozwiązywać wiele konfliktów nim się zaognią, skuteczniej się targuje albo zbija z tropu wroga, którego nie mógłby pokonać w pojedynku."
"ui_stat_strength_desc_h","Siła twojego konia wpływa na to, jak wiele może on unieść."
"ui_stat_strength_desc_t","Siła określa jak dobrze twoja postać poradzi sobie z fizycznymi wyzwaniami. Im większa Siła, tym korzystanie z cięższej broni (z wyjątkiem sztyletów czy szabli) wolniej obniża Wytrzymałość, a twoje ataki są mocniejsze. Każde podwyższenie poziomu Siły wyraźnie powiększa pojemność twojego Inwentarza oraz wpływa na to, jak szybko możesz biec z ciężkim ładunkiem. Poziom Siły zwiększa się głównie dzięki walce."
"ui_stat_vitality_desc_h","Witalność twojego konia wpływa na jego zdrowie."
"ui_stat_vitality_desc_t","Witalność określa, ile może wytrzymać twoja postać. Im jest większa, tym wyższa jest Wytrzymałość i szybciej się ona regeneruje, a postać wolniej się męczy i może dłużej biec. Biegi, przeskakiwanie przeszkód i przeżycie pojedynku wzmacniają Witalność."
"ui_state_exhaust","Energia"
"ui_state_exhaust_desc","Twoja postać zmęczy się po jakimś czasie i będzie potrzebowała odpoczynku. Energia spada, gdy walczysz, poruszasz się i po prostu, gdy nie śpisz. Zmęczenie obniża twoją Wytrzymałość i w końcu możesz nawet zemdleć. Unikniesz tego np. pijąc alkohol w rozsądnych ilościach. Jednakże, nadmierne picie przyniesie odwrotny skutek, podobnie jak przejedzenie."
"ui_state_exhaust_desc_t","Twoja postać zmęczy się po jakimś czasie i będzie potrzebować odpoczynku. Energia spada, gdy walczysz, poruszasz się czy po prostu nie śpisz. Zmęczenie obniża twoją Wytrzymałość i w końcu możesz nawet zemdleć. Unikniesz tego, np. pijąc alkohol w rozsądnych ilościach. Jednakże nadmierne picie przyniesie odwrotny skutek, podobnie jak przejedzenie."
"ui_state_health","Zdrowie"
"ui_state_health_desc","Twoje całkowite Zdrowie ma stałą wartość. Nie wzrasta w czasie gry ani samo się nie odnawia. Spada jednak, kiedy zostaniesz zraniony w czasie walki, spadniesz z dużej wysokości, zostaniesz otruty lub zjesz zepsute jedzenie. Także, gdy jesteś wyczerpany czy głodny. Aby wyzdrowieć, musisz użyć uzdrawiającego eliksiru lub wyspać się. Jeżeli krwawisz, nim zaczniesz proces uzdrawiania, musisz najpierw obandażować swoje rany."
"ui_state_health_desc_d","Zdrowie twojego psa. Jeśli twój pies jest poważnie ranny, jego posłuszeństwo maleje i będzie uciekał przed niebezpieczeństwem, żeby uniknąć śmierci."
"ui_state_health_desc_h","Zdrowie twojego konia funkcjonuje podobnie jak twoje, ale zwierzę nigdy nie umrze. Jeśli poziom jego Zdrowia spadnie do zera, wkrótce się odnowi."
"ui_state_health_desc_t","Twoje maksymalne Zdrowie ma stałą wartość, nie wzrasta z czasem, ani samoczynnie się nie odnawia. Pogorszy się, gdy zostaniesz ranny w walce, spadniesz z wysokości lub zostaniesz otruty. Aby się uleczyć, musisz użyć eliksiru leczniczego lub odwiedzić aptekarza. Gdy krwawisz, rana musi zostać najpierw opatrzona. Zdrowie możesz stracić na skutek skrajnego Zmęczenia, Głodu lub po spożyciu zepsutego jedzenia."
"ui_state_hunger","Strawa"
"ui_state_hunger_desc","Twoja postać musi jeść i pić. Każdy rodzaj jadła czy trunków mniej lub bardziej cię nasyci. Mięso i produkty zwierzęce są bardziej sycące, a owoce i napoje mniej. Przejedzenie się negatywnie wpłynie na twoje atrybuty. Musisz też uważać na to, co jesz - jadło z czasem zacznie się psuć i możesz się łatwo struć. Dlatego też na dłuższe wyprawy lepiej wziąć ze sobą wytrzymałe jedzenie, a podczas biesiady w karczmie możesz nacieszyć się świeżo przygotowanym posiłkiem."
"ui_state_hunger_desc_t","Twoja postać musi jeść i pić. Każdy rodzaj jadła czy trunków mniej lub bardziej cię nasyci. Mięso i produkty zwierzęce są bardziej sycące, a owoce i napoje mniej. Przejedzenie się negatywnie wpłynie na twoje atrybuty. Musisz też uważać na to, co jesz - jadło z czasem zaczyna się psuć, toteż możesz się łatwo struć. Dlatego też na dłuższe wyprawy lepiej wziąć ze sobą niepsujące się jedzenie. Z kolei podczas biesiady w karczmie możesz nacieszyć się świeżo przygotowanym posiłkiem."
"ui_state_stamina","Wytrzymałość"
"ui_state_stamina_desc","Wytrzymałość twojej postaci obniża się za każdym razem, gdy wykonujesz coś wymagającego fizycznie np. pobiegniesz sprintem albo walczysz i wtedy spada do zera. Wówczas już nie możesz zrobić żadnej z tych rzeczy. Jeśli ale zrobisz przerwę, aby złapać oddech, twoja Wytrzymałość się uzupełni automatycznie."
"ui_state_stamina_desc_h","Wytrzymałość twojego konia wyczerpuje się w trakcie galopu, a kiedy spadnie do zera, zwierzę zatrzyma się. Jednak jeśli zrobisz przerwę, aby odpoczął, jego Wytrzymałość uzupełni się automatycznie."
"ui_states","Statystyki"
"ui_stats","Atrybuty"
"ui_strength_desc","Siła mierzy fizyczną zdolność twojej postaci."
"ui_suprise_attack","Niespodziewany atak"
"ui_tab_active","Aktywny"
"ui_tab_activities","Zajęcia"
"ui_tab_achiev","Osiągnięcia"
"ui_tab_all","Wszystko"
"ui_tab_armor","Zbroja"
"ui_tab_buffs","Wzmocn."
"ui_tab_buy","Kup"
"ui_tab_codex","Kodeks"
"ui_tab_combat","Walka"
"ui_tab_companions","Pomocnicy"
"ui_tab_crafting","Rękodzieło"
"ui_tab_dog","Pies"
"ui_tab_done","Wykonane"
"ui_tab_equip","Rząd "
"ui_tab_events","Wydarzenia"
"ui_tab_fasttravel","Szybka podróż"
"ui_tab_food","Jadło"
"ui_tab_general","Ogólne"
"ui_tab_horse","Koń"
"ui_tab_characters","Postaci"
"ui_tab_checkout","Koszyk"
"ui_tab_info","Własności"
"ui_tab_inventory","Inwentarz"
"ui_tab_legend","Legenda"
"ui_tab_locations","Miejsca"
"ui_tab_main","Główne"
"ui_tab_map","Mapa"
"ui_tab_other","Inne"
"ui_tab_player","Gracz"
"ui_tab_quest","Przedmioty fab."
"ui_tab_questlog","Dziennik Zadań"
"ui_tab_reputation","Reputacja"
"ui_tab_sell","Sprzedaj"
"ui_tab_side","Poboczne"
"ui_tab_skills","Umiejętności"
"ui_tab_society","Ludzie"
"ui_tab_statistics","Statystyki"
"ui_tab_stats","Atrybuty"
"ui_tab_store","Inwentarz"
"ui_tab_tutorials","Poradniki"
"ui_tab_weapons","Broń"
"ui_take_perk_confirm","Czy na pewno chcesz się tego nauczyć?"
"ui_TextureDetail","Tekstury"
"ui_TextureDetailTT","Wpływa na rozdzielczość dynamicznych tekstur."
"ui_thanksSurvey","Dziękujemy, że zagrałeś w naszą grę.<br/>Interesuje nas Twoja opinia o niej.<br/>Prosimy wypełnij ankietę, abyśmy mogli zrobić jeszcze lepszą grę dla Ciebie."
"ui_the_end","Koniec"
"ui_tip_alphabet","Imię"
"ui_tip_arrows","Strzały"
"ui_tip_blunt","Ogłuszenie"
"ui_tip_body_cloth","Odzienie"
"ui_tip_body_cloth_female","Odzież spodnia"
"ui_tip_body_coat","Odzież wierzchnia"
"ui_tip_body_chainmail","Kolczuga"
"ui_tip_body_chainmail_female","Odzież wierzchnia"
"ui_tip_body_plate","Kirys"
"ui_tip_boot","Obuwie"
"ui_tip_bow","Łuk"
"ui_tip_count","Ilość"
"ui_tip_currentLevel","Aktualny poziom"
"ui_tip_currTime","Aktualny czas"
"ui_tip_damage","Własność"
"ui_tip_defence","Obrona"
"ui_tip_flag","Wyposażenie"
"ui_tip_gloves","Rękawice"
"ui_tip_head_helmet","Hełm"
"ui_tip_head_hood","Kaptur"
"ui_tip_head_hood_female","Nakrycie głowy"
"ui_tip_head_liner","Kaptur kolczy"
"ui_tip_health","Jakość"
"ui_tip_horse_armor_head","Ochrona głowy"
"ui_tip_horse_armor_torso","Ochrona ciała"
"ui_tip_horse_bridle","Uzda"
"ui_tip_horse_cloth","Okrycie"
"ui_tip_horse_saddle","Siodło"
"ui_tip_horseshoe","Podkowy"
"ui_tip_leg_armor","Bigwanty"
"ui_tip_leg_chainmail","Nogawice kolcze"
"ui_tip_leg_trousers","Nogawice"
"ui_tip_necklace","Naszyjnik"
"ui_tip_perkpoints","Punkty za dodatki"
"ui_tip_price","Cena"
"ui_tip_prim_main","Ręka wiodąca"
"ui_tip_prim_off","Ręka podporządkowana"
"ui_tip_progress","Postęp"
"ui_tip_ring","Pierścień"
"ui_tip_slash","Cięcie"
"ui_tip_sleeves","Ochrona rąk"
"ui_tip_spur","Ostrogi"
"ui_tip_stab","Pchnięcie"
"ui_tip_time","Ostatnia aktualizacja"
"ui_tip_totalGold","Suma pieniędzy"
"ui_tip_totalHorseGold","Pieniądze "
"ui_tip_totalHorseWeight","Załadowano/Ładowność"
"ui_tip_totalWeight","Załadowano/Ładowność"
"ui_tip_weight","Waga"
"ui_to_continue","Kontynuuj"
"ui_tobiiCleanUI","Wyczyść UI"
"ui_tobiiCleanUITT","Usuwa elementy UI w HUD, kiedy nie koncentrujesz się na nich."
"ui_tobiiExtendedViewEnable","Rozszerzony widok"
"ui_tobiiExtendedViewEnableTT","Pozwala na kontrolowanie kamery w grze za pomocą twojego wzroku. To dodatkowa możliwość obok korzystania z wolnej kamery sterowanej za pomocą myszy czy gamepadu. "
"ui_tobiiExtendedViewSens","Czułość rozszerzonego widoku"
"ui_tobiiExtendedViewSensTT","Dostosowuje czułość kamery w grze sterowanej wzrokiem."
"ui_tobiiEyeTracker","Tobii Eye Tracking"
"ui_tobiiEyeTrackerEnable","Włącz Eye Tracking"
"ui_tobiiEyeTrackerEnableTT","Włącza wybrane funkcje Tobii Eye Tracking."
"ui_tobiiInfo","Ta gra posiada wsparcie dla Tobii Eye Tracking. Dowiedz się więcej o funkcjach w grze i jak je odblokować za pomocą twojego Eye trackera na stronie <font color='#80703e'><a href='https://tobiigaming.com/games/kingdom-come-deliverance/?utm_medium=referral&utm_campaign=kingdomcome&utm_source=ingame&utm_content=menu'>www.tobiigaming.com</a></font>."
"ui_tobiiInteractGaze","Zareaguj na to, na co akurat patrzysz"
"ui_tobiiInteractGazeTT","Pozwala wskazać wzrokiem przedmiot do interakcji."
"ui_tobiiLockTargetGaze","Zablokuj cel, na który patrzysz"
"ui_tobiiLockTargetGazeTT","Pozwala wskazać wzrokiem cel ataku."
"ui_too_damaged_for_repairkit","Ten przedmiot jest zbyt zniszczony, aby go naprawić."
"ui_Trailer","Włącz zwiastun"
"ui_try_again","Zacznij nowe życie"
"ui_turkish","Türk"
"ui_tutorial_cont_alcohol","Alkohol to przekleństwo ludzkości i dobry chrześcijanin powinien unikać go jak ognia.<br/>&nbsp;<br/>Skutki picia są zwodnicze. Z początku kilka kufli piwa może spowodować lekki [Rausz], który sprawia, że wszystko wydaje się łatwiejsze. Alkohol rozwiązuje ci język, czyni bardziej elokwentnym, a nawet sprawia, że ludzie są bardziej życzliwi. Krew płynie szybciej w twoich żyłach, podnosząc Wytrzymałość. Jednak skutki pojawiają się stopniowo i ciężko zorientować się, kiedy przestać pić. Jeżeli przesadzisz, efekty będą nieprzyjemne. Już rozsadzający czaszkę [Kac] sam w sobie stanowi niezłą karę, a jeśli na dodatek obudzisz się z pijackiego zamroczenia w obcym miejscu, możesz wpaść w nie lada tarapaty. Ale to nic w porównaniu z problemami, jakie napotkasz jeśli popadniesz w [Alkoholizm]!<br/>&nbsp;<br/>Wpływ spożycia alkoholu na ciebie możesz śledzić w zakładce Wzmocnień, jak i obok wskaźnika twojego Zdrowia: <br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_drunk_more_buff.dds' width='60' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_hangover_buff.dds' width='60' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_alcoholism_buff.dds' width='60' height='64' ></p><br/>&nbsp;<br/>Im wyższy jest twój poziom umiejętności picia alkoholu, tym mniej będziesz odczuwać nieprzyjemne skutki jego działania."
"ui_tutorial_cont_alchemy","Alchemia to przydatna umiejętność wytwarzania eliksirów i leków z ziół i innych składników. Aby je przygotować, musisz zdobyć wiedzę na temat alchemii, poznać przepisy, zgromadzić niezbędne ingrediencje i dotrzeć do laboratorium. <br/>&nbsp;<br/>W laboratorium alchemika znajdziesz po prawej stronie stołu Herbarium (zielnik), które zawiera opis wszystkich własności ziół oraz przepisy, które dotąd poznałeś. Otworzysz go za pomocą $use; a używając $read_toggle; możesz wertować strony z przepisami lub opisami roślin.<br/>&nbsp;<br/>Najlepiej zawsze trzymać się przepisu w księdze. Przytrzymując na nim $use; możesz od razu wyłożyć na stół wszystkie potrzebne składniki.<br/>&nbsp;<br/>Stopień trudności samodzielnego warzenia różni się, a każdy przepis wymaga wykonania kilku kroków. Pierwszym jest zawsze nalanie do kociołka bazy eliksiru, którą znajdziesz na półce po lewej stronie. Następnym krokiem jest uwarzenie mikstury na odpowiednim ogniu, który regulują ruchy miechu $alch_use_bag; Musisz pilnować czasu gotowania mikstury za pomocą klepsydry $alch_use_sandglass; Jeżeli przepis tego wymaga, należy rozetrzeć składniki, używając moździerza. Uwarzony eliksir może być nalany prosto z kociołka do fiolki, albo może wymagać jeszcze destylacji.<br/>&nbsp;<br/>Kroków przepisu trzeba dokładnie przestrzegać, ponieważ jeśli coś wyraźnie się zmieni, eliksir się nie uda. Stracisz wszystkie składniki i cały proces warzenia trzeba będzie powtórzyć.<br/>&nbsp;<br/>Jak tylko wprawisz się w alchemii, będziesz mógł korzystać z opcji automatycznego gotowania eliksirów, przytrzymując $read_select2; na Herbarium."
"ui_tutorial_cont_basics","Kodeks {$ui_toggle_codex;|$ui_open_inventory; $ui_controller_shoulder_l1;} zawiera wszystkie informacje o świecie, interesujących miejscach oraz szczegółowe instrukcje.<br/>&nbsp;<br/>
Poruszasz się używając {$moveforward;$moveleft;$moveback;$moveright;|$xi_move_help;} możesz też biec sprintem $sprint; skakać $jump;{ maszerować lub biec $toggle_run;|}<br/>&nbsp;<br/>
W interakcję ze światem wejdziesz używając $use; W ten sposób możesz rozmawiać z ludźmi, zbierać przedmioty, otwierać skrzynie itd.<br/>&nbsp;<br/>
Jeśli masz przy sobie broń białą (np. przypasany miecz), dobywasz jej używając $weapon_set1; Gdy masz tarczę, możesz jej używać wraz z bronią. Dobywasz jej razem z bronią.<br/>&nbsp;<br/>
Łuk wyciągniesz używając $weapon_set2;<br/>&nbsp;<br/>
Skradasz się używając $toggle_crouch;<br/>&nbsp;<br/>
Konia przywołasz za pomocą $call_horse;<br/>&nbsp;<br/>
Inwentarz przełączasz używając {$ui_toggle_inventory;|$ui_open_inventory;}<br/>&nbsp;<br/>
Mapę otwierasz naciskając {$ui_toggle_map;|$ui_open_map;}<br/>&nbsp;<br/>
Możesz przyspieszyć czas i skrócić czas oczekiwania na na coś za pomocą $ui_open_skiptime; Jeśli jesteś w trakcie jakiejś czynności, możesz również za pomocą $open_help_screen; wyświetlić Pomoc."
"ui_tutorial_cont_combat_advance","Na technikę walki składają się ruch, szybkość oraz dobre wyczucie czasu, w trakcie wykonywania ciosów oraz bloków. Udoskonalenie tych trzech elementów sprawi, że przejmiesz kontrolę na polu walki.<br/>&nbsp;<br/>
[Atak]<br/>&nbsp;<br/>
Możesz zadawać ciosy bronią, mierząc w każdą z pięciu stref, wybierając ją poprzez {przesunięcie kursora w pożądanym kierunku|za pomocą $xi_lock_cursor_help;} Wówczas na wskaźniku ciosów wybrana strefa zostanie oznaczona na czerwono.
<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor0.dds' width='80' height='70' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor1.dds' width='80' height='70' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor2.dds' width='80' height='70' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor3.dds' width='80' height='70' ><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor4.dds' width='80' height='70' ></p><br/>
Pchnięcie można zadać w twarz, czyli najwyższą strefę lub w ciało czyli  jakikolwiek z pozostałych kierunków.
<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor0.dds' width='80' height='70' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor5.dds' width='80' height='70' ></p><br/>
Po każdym ciosie, strefa ataku przesuwa się do następnej w kolejności. Możesz jednak zmienić jego kierunek nim ukończysz poprzednie uderzenie. Twojemu przeciwnikowi będzie trudniej zablokować cios wymierzony w tę stronę, z której nie ma ani miecza, ani tarczy. <br/>&nbsp;<br/>
Możesz to wykorzystać, wykonując [Zwód]: wyciągnij swoją broń, ale przed ciosem niespodziewanie zmień kierunek, uderzając w tę strefę, z której ataku twój oponent się nie spodziewał. <br/>&nbsp;<br/>
Nieprzerwanie zadając ciosy możesz wykonać uderzenie seryjne. Naciśnij przycisk ataku w chwili, gdy twoja broń dosięgnie przeciwnika lub jego oręża. Doskonalenie uderzeń seryjnych jest niezbędne do przeprowadzenia kombinacji różnych ciosów.<br/>&nbsp;<br/>
[Kombinacje] to serie ciosów, wykonywanych szybko, jeden po drugim w określonej kolejności. Jeżeli uda ci się trafić przeciwnika wszystkimi ciosami z kombinacji, których on nie obroni ani nie wykona uniku, to twój ostatni cios przyjmie postać specjalnej techniki, przed którą nie da się obronić. Niektóre sekwencje wymagają nie tylko układu silnych i słabszych uderzeń, ale także zmian strefy ataku. <br/>&nbsp;<br/>
[Klincz]<br/>&nbsp;<br/>
Jak tylko znajdziesz się blisko przeciwnika, naciśnij przycisk Kopnij $attack3; a wasze bronie się skrzyżują w klinczu. Jeśli dostatecznie szybko naciśniesz przycisk Ataku, zdominujesz oponenta, przełamując jego obronę. Trudność wyjścia z klinczu zależy od różnicy między twoją Siłą i umiejętnościami walki, a ich poziomem u przeciwnika. Jeśli ci się to uda, to twój oponent będzie zdezorientowany, co powinieneś niezwłocznie wykorzystać.<br/>&nbsp;<br/>
[Doskonały blok, Mistrzowski cios]<br/>&nbsp;<br/>
Dobre wyczucie czasu to klucz do mistrzowskiego władania bronią.<br/>&nbsp;<br/>
Utrzymywanie bloku podczas gdy pozostajesz w bezruchu, pomoże ci odbić standardowe ciosy. Jednak będzie cię to kosztować sporo Wytrzymałości, i pozostawi inicjatywę w rękach twego przeciwnika. Możesz jednak przeprowadzisz blok $block; reagując na wyprowadzanie ciosu przez twojego oponenta. Wykonaj go w momencie, gdy pojawi się zielona tarcza w centrum wskaźnika ciosów, a wykonasz [doskonały blok].
<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursorPerfectblock.dds' width='79' height='74' ></p><br/>
Zaletą doskonałego bloku jest to, że nie obniża twojej Wytrzymałości i może być użyty, by przerwać seryjne uderzenie przeciwnika. <br/>&nbsp;<br/>
Po przeprowadzeniu doskonałego bloku możesz także wykonać kontratak, naciskając w czasie blokowania jeden z przycisków ataku {$attack1_mouse;|$attack1;} lub $attack2; Twój przeciwnik może tylko obronić się przed ripostą, stosując idealnie wymierzony w czasie blok. Kontrataki i doskonałe bloki można wykonać seryjnie jeden po drugim, aż zostaniesz trafiony ty lub twój oponent. Możesz również przeprowadzić doskonały blok na zakończenie serii ciosów.<br/>&nbsp;<br/>
Idealny blok przeprowadzisz także przeciwko temu, na którym nie jest zablokowany twój wskaźnik ciosów. Jednakże wtedy, musisz dobrze wymierzyć w czasie blok, bez podpowiedzi w postaci zielonej tarczy.<br/>&nbsp;<br/>
Możesz także obronić się przed ciosami za pomocą [Uniku], czyli wykonać w odpowiednim momencie krok w bok lub do tyłu. Wykonaj tą operację dokładnie wtedy, kiedy twój przeciwnik wyciągnie swoją broń. Zwykle oznacza to moment na chwilę przed tym nim zielona tarcza na wskaźniku ciosów poinformuje cię o ilości czasu na przeprowadzenie doskonałego bloku. Wykonując uniki możesz lepiej wykorzystać miejsce do walki i zaatakować swojego przeciwnika z kierunku którego się nie spodziewa.<br/>&nbsp;<br/>
Do najbardziej zaawansowanych technik walki należą [Mistrzowskie ciosy]. Przeprowadza się je w podobny sposób jak doskonałe bloki czy uniki. Możesz zacząć z nich korzystać jak tylko kapitan Bernard nauczy cię tej techniki. Wtedy naciskając przycisk bloku $block; w czasie pierwszej fazy uderzenia przeciwnika, przeprowadzisz mocny kontratak, przed którym nie można się obronić. Im lepsze są twoje umiejętności walki wręcz czy bronią, tym więcej masz czasu na przeprowadzenie mistrzowskiego ciosu. Osiągając najwyższy poziom we władaniu mieczem, mistrzowskie uderzenie w praktyce zastąpi doskonały blok. 
"
"ui_tutorial_cont_combat_basic","Kiedy sprawy wymkną się spod kontroli, może dojść do walki. Można ją prowadzić wręcz, używając różnorakiej broni pieszo lub pozostając w siodle. <br/>&nbsp;<br/>Za pomocą {$attack1_mouse;|$attack1;} wykonasz podstawowy cios, który jest silny, ale powolny. W czasie walki wręcz, wyprowadzisz tym przyciskiem prawy lub lewy sierpowy w głowę, a podczas walki bronią wykonasz cięcie.<br/>&nbsp;<br/>
Stosując $attack2; uderzasz szybciej, ale słabiej. W walce wręcz oznacza to cios prosty w głowę, a gdy korzystasz z broni pchnięcie jej ostrym czubkiem.<br/>&nbsp;<br/>
Możesz zablokować każde uderzenie zadawane od przodu za pomocą $block; Do normalnego bloku nie potrzebujesz trzymać swojej broni w tej samej strefie, w którą mierzy twój przeciwnik.<br/>&nbsp;<br/>
Kopnięcie oponenta wyprowadzisz używając $attack3; Jeżeli znajdujesz się blisko swego przeciwnika, możesz użyć $attack3; aby wejść z nim w klincz.<br/>&nbsp;<br/>
Wskaźnik ciosów możesz ustawić i zablokować na jednym z wrogów za pomocą $opponent_lock; a jeśli zmagasz się z więcej niż jednym przeciwnikiem, możesz przełączać go między nimi, naciskając ponownie $opponent_lock; Używając $sprint; uwolnisz się od oponenta. <br/>&nbsp;<br/>
Strefę na ciele wroga, w kierunku której chcesz wyprowadzić atak wybierasz za pomocą wskaźnika ciosów {przesuwając myszkę do pożądanej pozycji|używając $xi_lock_cursor_help;} Jeśli jest ona zaznaczona szarym kolorem, to w tym momencie nie możesz wycelować w nią broni. 
<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ccursor0.dds' width='80' height='70' ></p><br/>
Jak dobrze idzie ci walka, poinformuje cię wskaźnik u dołu ekranu.
<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/opponent_stamina_bar.dds' width='307' height='64' ></p><br/>
Czerwony pasek wskazuje poziom twojego [Zdrowia], a żółty twojej [Wytrzymałości], fioletowy zaś informuje cię, ile mniej więcej życia pozostało twojemu przeciwnikowi. <br/>&nbsp;<br/>
Każdy wyprowadzony cios obniża Wytrzymałość. Kiedy zostanie ona zupełnie wyczerpana, nie będziesz mógł przeprowadzić ataku, dopóki się nie odnowi. Wytrzymałość działa także jako swego rodzaju tarcza. Im silniejsze jest uderzenie przeciwnika, tym ciężej się je blokuje i kosztuje to więcej Wytrzymałości. Gdy się wyczerpie, za przyjęte ciosy zapłacisz Zdrowiem, nawet jeśli je zablokujesz. Jeżeli twój oponent jest bardzo silny lub gdy blokowanie się nie powiedzie, jego ciosy obniżą zarówno twoje Zdrowie, jak i Wytrzymałość. <br/>&nbsp;<br/>
Ciężkie uderzenie ma wpływ na twoje Zdrowie i może spowodować krwawienie. Obrażenia kończyn unieruchomią cię, a krwotok może doprowadzić nawet do śmierci.
<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_head_buff.dds' width='60' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_blood_buff.dds' width='60' height='64' ></p><br/>Najlepszą ochroną przed ostrzem wroga jest noszenie zbroi. Im lepsza, tym mniej Zdrowia i Wytrzymałości będą kosztować cię jego ciosy. Możesz także zachować Wytrzymałość, używając tarczy do blokowania uderzeń. Czasami już samo to, że masz założoną zbroję płytową i trzymasz tarczę, uratuje ci życie, bez konieczności prowadzenia aktywnej obrony. Taka sytuacja może mieć miejsce zwłaszcza w przypadku walki z mniej doświadczonym przeciwnikiem. Jednak, jeśli twój oponent nosi płytową zbroję, musisz go zmęczyć, jeszcze zanim wyprowadzisz prawdziwe ciosy. <br/>&nbsp;<br/>
Najlepsza przeciw zbroi jest broń obuchowa lub sieczno-obuchowa (buławy, topory, młoty). A w starciu z lekko uzbrojonym, lepiej skorzystać z broni, która zadaje skuteczniejsze cięcia lub pchnięcia (miecze, szable). <br/>&nbsp;<br/>
O tym, że bierzesz udział w walce lub, że ktoś chce cię zaatakować dowiesz się dzięki ikonce z krzyżującymi się mieczami, która pojawi się poniżej kompasu w górnej części ekranu. W czasie pojedynku możesz wymienić broń na inną z twojego Inwentarza. Nie możesz jednak zmieniać zbroi czy jeść, by zregenerować swoje zdrowie.
<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/combat_state_1.dds' width='67' height='61' ></p><br/>

Jeżeli walka wciąż trwa, ale nikt bezpośrednio cię nie atakuje, ikonka poniżej kompasu zmieni się na taką, w które para mieczy się nie krzyżuje. Wtedy możesz w szerszym zakresie korzystać z wyposażenia znajdującego się w twoim Inwentarzu. 
<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/combat_state_1.dds' width='113' height='61' ></p>"
"ui_tutorial_cont_dice","Jeżeli lubisz ryzyko, w każdej karczmie możesz zagrać w kości.<br/>&nbsp;<br/>
Celem tej gry, przeznaczonej dla dwóch osób, jest osiągnięcie jako pierwszy określonej liczby punktów.<br/>&nbsp;<br/>
Gracze naprzemiennie rzucają sześcioma kostkami i za rzuty zbierają punkty. Liczy się każda wyrzucona kostka o jednym lub pięciu oczkach, a także trzy lub więcej kości o tej samej liczbie oczek. Punktacja jest następująca:<br/>&nbsp;<br/>
• jedna kostka o jednym oczku [1] to 100 punktów;<br/>
• jedna kostka o pięciu oczkach [5] to 50 punktów;<br/>
• [trzy z rodzaju] czyli trzy kostki o tej samej liczbie oczek to 100 punktów przemnożone przez liczbę oczek, czyli np. trzy kostki o czterech oczkach to 400 punktów; <br/>
• [trzy 1] to 1000 punktów;<br/>
• [cztery i więcej z rodzaju] to podwojona liczba punktów za trzy kości o tej samej liczbie oczek. Czyli cztery kostki o czterech oczkach to 800 punktów, a pięć kostek o czterech oczkach to podwojony wynik za cztery kostki z rodzaju, czyli 1600 punktów itd.; <br/>• [duży strit 1 - 6 ] jest warty 1500 punktów;<br/>• [mały strit 1 - 5 ] jest warty 500 punktów;<br/>• [mały strit 2 - 6] jest warty 750 punktów.<br/>&nbsp;<br/>
Runda dla gracza zawsze zaczyna się wyrzuceniem wszystkich kości. Z nich, przy pomocy $dice_hold;, wybiera się i odkłada na bok te, które punktują. Trzeba odłożyć przynajmniej jedną kość. Następnie, gracz może ponownie rzucać pozostałymi za pomocą $dice_score;. Sytuacja powtarza się. Kombinacje punktów są zliczane za aktualny rzut, a nie za całą rundę.<br/>&nbsp;<br/>
Kluczowe jest to, że kiedy w rzucie nie wypadnie ani jedna kość przynosząca punkty, wszystkie punkty zdobyte w rundzie przepadają i rzut przechodzi na przeciwnika. Dlatego rundę należy zakończyć przy pomocy $dice_pass;, zanim pojawi się ryzyko, że nie wypadnie żadna punktowana kostka. Opłaca się również nie odkładać wszystkich punktowanych kości od razu, by zwiększyć szansę na lepszy wynik w kolejnym rzucie.<br/>&nbsp;<br/>
Ponieważ każdy gracz rzuca swoimi kostkami, istnieje możliwość oszustwa. Jednak odnalezienie fałszywych kości jest dosyć trudne.<br/>&nbsp;<br/>Głowa diabła to kość, gdzie jedna ze ścianek pełni rolę jokera. Wraz z parą tworzy trójkę, np. [dwie jedynki i głowa diabła], wartą 1000 punktów. Sama głowa diabła nie ma żadnej wartości punktowej. Jeśli na wszystkich kościach wypadnie głowa diabła, to wynik jest równy zeru."
"ui_tutorial_cont_hardcore_combat_advance","Podstawy walki to ruch, szybkość i zadanie ciosu lub jego zablokowanie w odpowiednim momencie. Opanowanie tych trzech elementów zapewni ci kontrolę na placu boju<br/>&nbsp;<br/>[Atak]<br/>&nbsp;<br/>

Bronią możesz uderzyć w jedną z pięciu stref {przesuwając mysz w pożądanym kierunku|za pomocą $xi_lock_cursor_help;}. W normalnym trybie kierunek ataku jest pokazywany za pomocą punktu na pięcioramiennym wskaźniku. W trybie Hardcore nie ma takiego wskaźnika i musisz polegać na położeniu twojej broni widocznej na ekranie.

<br/>&nbsp;<br/>

By trafić przeciwnika w głowę, wykonaj cios w kierunku najwyższej strefy ataku. Celując w pozostałe, trafisz oponenta w tułów.
<br/>&nbsp;<br/>

Po każdym wymierzonym ciosie strefa ataku zmienia się w sposób naturalny i następne uderzenie zostaje zadane z innej strony, chyba że sam ją zmienisz przed jego wykonaniem. Twój przeciwnik będzie miał trudności z zablokowaniem ciosu w strefie innej niż ta, w której trzyma swoją broń lub tarczę.<br/>&nbsp;<br/>
Możesz wykonać [Zwód]: cofnij broń, ale zanim uderzysz, zmień nagle kierunek i uderz w strefę, w której przeciwnik się tego nie spodziewa <br/>&nbsp;<br/>
Uderzając wielokrotnie, możesz wykonać serię ciosów. Powinieneś nacisnąć przycisk ataku w momencie, gdy twoja broń trafi w przeciwnika, jego broń bądź tarczę. Opanowanie serii ciosów jest niezbędne do wykonania kombinacji.<br/>&nbsp;<br/>[Kombinacja] to seria ciosów, które zostaną szybko wyprowadzone jeden po drugim w określonej kolejności. Jeśli uda ci się trafić przeciwnika wszystkimi ciosami kombinacji, a on ich nie zablokuje lub nie zdoła ich uniknąć, to ostatnie uderzenie przyjmie formę specjalnej techniki, przed którą nie można się obronić. Niektóre kombinacje wymagają zadania określonej serii silnych i słabych ciosów, ale również zmian kierunku pomiędzy kolejnymi trafieniami. <br/>&nbsp;<br/>[Klincz]<br/>&nbsp;<br/>
Kiedy znajdziesz się blisko przeciwnika, naciśnij przycisk kopnięcia $attack3;. Wasze bronie się skrzyżują i będziesz musiał szybko naciskać przycisk ataku, aby pokonać wroga i przełamać jego obronę. Na trudność klinczu ma wpływ różnica poziomu Siły i Umiejętności walki pomiędzy tobą i przeciwnikiem. Po udanym przerwaniu klinczu przeciwnik jest przez chwilę zdezorientowany, co należy szybko wykorzystać. <br/>&nbsp;<br/>[Idealny blok, unik, mistrzowski cios]<br/>&nbsp;<br/>
Kluczem do perfekcyjnego opanowania broni jest wyczucie czasu.<br/>&nbsp;<br/>
Możesz utrzymywać blok, nie poruszając się, co pozwoli ci na odpieranie standardowych ataków. Kosztuje to sporo Wytrzymałości, a inicjatywa należy do twojego przeciwnika. Jeśli naciśniesz $block; na chwilę przed zadaniem ciosu przez twojego oponenta, to wykonasz [Doskonały blok].
<br/>&nbsp;<br/>
Zaletą idealnie wykonanego bloku jest to, że nie tracisz Wytrzymałości i możesz przerwać serię ciosów przeciwnika.<br/>&nbsp;<br/>
Po wymierzeniu Doskonałego bloku możesz przejść do [Riposty], naciskając jeden z przycisków ataku podczas bloku - {$attack1_mouse;|$attack1;} lub $attack2; Twój przeciwnik może się obronić przed ripostą jedynie za pomocą idealnego bloku. Możesz wykonać serię kontrataków i idealnych bloków, dopóki ty lub przeciwnik nie otrzymacie trafienia. Możesz również wykonać doskonały blok i zakończyć serię ciosów.<br/>&nbsp;<br/>
Idealny blok możesz wykonać nawet wówczas, gdy nie jesteś skupiony na wybranym przeciwniku. Jednak blokada musi zostać wykonana w odpowiednim momencie, dlatego powinieneś uważnie obserwować zachowanie otaczających cię oponentów. <br/>&nbsp;<br/>
Masz także możliwość unikania ciosów. [Unik] wykonujesz przesuwając się w bok lub do tyłu. Taki ruch musisz wykonać, kiedy przeciwnik szykuje się do zadania ciosu. Robiąc uniki poruszasz się sprytnie po polu walki i atakujesz wrogów z nieoczekiwanego kierunku. <br/>&nbsp;<br/>
Najbardziej zaawansowaną techniką są [mistrzowskie ciosy]. Mistrzowski cios wykonuje się podobnie, jak idealny blok lub unik. Kapitan Bernard nauczył cię tej techniki, pokazując, że trzeba nacisnąć klawisz bloku $block; zaraz na początku ataku przeciwnika. W ten sposób wykonasz potężny kontratak, przed którym nie ma obrony. Im większy poziom umiejętności walki i umiejętności władania bronią, tym dłuższy czas na wykonanie mistrzowskiego ciosu. Na najwyższym poziomie na wykonanie mistrzowskiego ciosu będziesz miał tyle samo czasu, ile na idealny blok."
"ui_tutorial_cont_hardcore_combat_basic","Kiedy sprawy wymkną się spod kontroli, może dojść do walki. Można ją prowadzić wręcz, używając różnorakiej broni, pieszo lub pozostając w siodle. <br/>&nbsp;<br/>Za pomocą {$attack1_mouse;|$attack1;} wykonasz podstawowy cios, który jest silny, ale powolny. Korzystając z tego przycisku, w czasie walki wręcz, wyprowadzisz prawy lub lewy sierpowy w głowę, a podczas walki bronią wykonasz cięcie.<br/>&nbsp;<br/>
Stosując $attack2; uderzasz szybciej, ale słabiej. W walce wręcz oznacza to cios prosty w głowę, a gdy korzystasz z broni - pchnięcie jej ostrym czubkiem.<br/>&nbsp;<br/>Możesz zablokować każde uderzenie zadawane od przodu za pomocą $block; Aby wykonać normalny blok, nie musisz trzymać broni w tej samej strefie, w którą mierzy twój przeciwnik.<br/>&nbsp;<br/>
Kopnięcie wyprowadzisz używając $attack3; Jeżeli znajdujesz się blisko swego przeciwnika, możesz użyć $attack3; aby wejść z nim w klincz.<br/>&nbsp;<br/>Wskaźnik ciosów możesz ustawić i zablokować na jednym z wrogów za pomocą $opponent_lock; a jeśli zmagasz się z więcej niż jednym przeciwnikiem, możesz przełączać go między nimi, naciskając ponownie $opponent_lock; Używając $sprint; uwolnisz się od oponenta. <br/>&nbsp;<br/>Strefę na ciele wroga, w kierunku której chcesz wyprowadzić atak, wybierasz za pomocą wskaźnika ciosów {przesuwając myszkę do pożądanej pozycji|używając $xi_lock_cursor_help;}. Wybrany przez siebie obszar ataku możesz rozpoznać dzięki swojej pozycji i kierunku, który wskazuje twoja broń. <br/>&nbsp;<br/> Przebieg walki możesz ocenić po efektach wizualnych i zachowaniu przeciwnika.<br/>Kolor ekranu zmienia się na czerwony, kiedy tracisz Zdrowie, lub na niebieski, gdy tracisz Wytrzymałość. <br/>Każdy wyprowadzony cios obniża Wytrzymałość. Kiedy zostanie ona zupełnie wyczerpana, nie będziesz mógł przeprowadzić ataku, dopóki się nie odnowi. Wytrzymałość działa także jako swego rodzaju tarcza. Im silniejsze jest uderzenie przeciwnika, tym trudniej się je blokuje i kosztuje to więcej Wytrzymałości. Gdy się wyczerpie, za przyjęte ciosy zapłacisz Zdrowiem, nawet jeśli je zablokujesz. Jeżeli twój oponent jest bardzo silny lub gdy blokowanie nie powiedzie się, jego ciosy obniżą zarówno twoje Zdrowie, jak i Wytrzymałość. <br/>&nbsp;<br/>Ciężkie uderzenie ma wpływ na twoje Zdrowie i może spowodować krwawienie. Obrażenia kończyn unieruchomią cię, a krwotok może doprowadzić nawet do śmierci.<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_head_buff.dds' width='60' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_blood_buff.dds' width='60' height='64' ></p><br/>Najlepszą ochroną przed ostrzem wroga jest zbroja. Im lepsza, tym mniej Zdrowia i Wytrzymałości będą kosztować cię jego ciosy. Możesz także zachować Wytrzymałość, używając tarczy do blokowania uderzeń. Czasami już tylko to, że masz założoną zbroję płytową i trzymasz tarczę, uratuje ci życie bez konieczności prowadzenia aktywnej obrony. Taka sytuacja może mieć miejsce zwłaszcza w przypadku walki z mniej doświadczonym przeciwnikiem. Jednakże, jeśli twój oponent nosi płytową zbroję, musisz go zmęczyć, zanim zadasz mu poważne ciosy. <br/>&nbsp;<br/>Najlepsza przeciw zbroi jest broń obuchowa lub sieczno-obuchowa (buławy, topory, młoty). W starciu z lekko uzbrojonym przeciwnikiem lepiej skorzystać z broni, która zadaje skuteczniejsze cięcia lub pchnięcia (miecze, szable). <br/>&nbsp;<br/>O tym, że bierzesz udział w walce lub że ktoś chce cię zaatakować, dowiesz się dzięki ikonce z krzyżującymi się mieczami, która pojawi się poniżej kompasu, w górnej części ekranu. W czasie pojedynku możesz wymienić broń na inną z twojego Inwentarza. Nie możesz jednak zmieniać zbroi ani jeść, by zregenerować swoje Zdrowie.<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/combat_state_1.dds' width='67' height='61' ></p><br/>Jeżeli walka wciąż trwa, ale nikt bezpośrednio cię nie atakuje, ikonka poniżej kompasu zmieni się na taką, w której para mieczy się nie krzyżuje. Wtedy możesz w szerszym zakresie korzystać z wyposażenia znajdującego się w twoim Inwentarzu.
<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/combat_state_2.dds' width='113' height='61' ></p>"
"ui_tutorial_cont_hardcore_horse","Pies może i jest najlepszym przyjacielem człowieka, ale nie da się na nim jeździć. Lepiej zbratać się z koniem!<br/>&nbsp;<br/> Podstawowa jazda na koniu odbywa się wedle tego samego schematu sterowania, co chodzenie {$moveforward;$moveleft;$moveback;$moveright;|$xi_move_help;} Twój koń może oczywiście skakać, $jump; zwolnić do stępa {$toggle_run;|}, przyspieszyć do cwału $horse_sprint; lub galopu $horse_sprint;$horse_sprint;, co wpłynie nie tylko na zwiększenie prędkości i promienia skrętu konia, ale będzie też zmniejszać jego Wytrzymałość, podobnie jak twoją Wytrzymałość ogranicza bieganie. Nie możesz sprawdzić Wytrzymałości konia. Kiedy będzie zmęczony, powiadomi cię o tym rżeniem i potrząsaniem łba. <br/> Jeśli będziesz poganiał swego konia, gdy jego Wytrzymałość będzie za niska, zwierzę zrzuci cię. Spadniesz z siodła także wtedy, gdy zostaniesz poważnie zraniony (np. strzałą) lub gdy przeciwnik zdejmie cię halabardą.<br/>&nbsp;<br/>Twój koń jest mądrzejszy niż niektórzy ludzie i będzie trzymał się drogi, którą idziesz, jeśli pozwolisz mu się prowadzić. Wystarczy, że zaczniesz kłusować $horse_sprint; i nie będziesz próbował nim sterować .<br/>&nbsp;<br/>W zakładce Koń{ $ui_toggle_horse;|}znajdziesz wszystkie umiejętności twojego konia, jego wyposażenie i Inwentarz.<br/>&nbsp;<br/>Możesz przywołać konia w dowolnym momencie za pomocą $call_horse; a dosiądziesz go używając $mount_horse; Twój gwizd będzie słyszany także przez innych, co czasem może być utrudnieniem, a kiedy indziej pomoże odwrócić czyjąś uwagę...<br/>&nbsp;<br/>Konie nie rosną na drzewach! To kosztowne zwierzę, które możesz kupić, ukraść lub otrzymać jako nagrodę czy dar. Możesz porównywać wskaźniki twojego konia i innych koni, przytrzymując $horse_dismount; Twoja postać może posiadać tylko jednego konia. Jeżeli zdobędziesz nowego, inwentarz automatycznie przeniesie się na niego.<br/>&nbsp;<br/>Jak tylko zdobędziesz swego pierwszego rumaka, już zawsze będziesz mógł jeździć konno."
"ui_tutorial_cont_hardcore_injury","W trybie Hardcore wskaźnik zdrowia jest niewidoczny. Wartość liczbową Zdrowia możesz sprawdzić po wyświetleniu panelu Inwentarza. Poziom Zdrowia podczas rozgrywki możesz ocenić na podstawie efektów widocznych na ekranie. Kiedy na krawędziach ekranu pojawia się kolor czerwony, znaczy to, że jesteś ranny. Grozi ci śmierć, jeśli cały ekran nabierze czerwonego odcienia. Pamiętaj, że stan twojego Zdrowia ma bezpośredni wpływ na maksymalną wartość twojej Wytrzymałości. <br/>Możesz wyleczyć rany, porządnie się wysypiając lub korzystając z usług oferowanych w łaźni. Uzdrowią cię także jedzenie lub mikstury, ale nie zadziałają one natychmiastowo. <br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/1006.dds' width='64' height='64' ></p><br/>Poważny uraz będzie miał znaczący wpływ na twoją sprawność. Nie możesz biegać ze złamaną nogą, a trzymanie miecza w pociętej ręce nie jest łatwe. Poranione części ciała są widoczne w głównym panelu Inwentarza, gdzie jest wyświetlona sylwetka twojej postaci. <br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_head_buff.dds' width='60' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_torso_buff.dds' width='60' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_hand_buff.dds' width='60' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_leg_buff.dds' width='60' height='64' ></p><br/>
Krwawienie stanowi szczególny rodzaj zranienia. Musisz szybko je zatamować, opatrując ranę, inaczej wykrwawisz się na śmierć. <br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_blood_buff.dds' width='60' height='64' ></p><br/>Warto mieć pod ręką kilka bandaży - im więcej, tym lepiej. W przypadku niektórych ran jeden bandaż może być niewystarczający. Opatrywanie ran jest proste. Wystarczy otworzyć Inwentarz {$ui_toggle_inventory;|$ui_open_inventory;}, a następnie przejść na zakładkę Inne, gdzie znajdują się bandaże, i zastosować je na odpowiedniej części ciała. <br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/bandage.dds' width='64' height='64' ></p><br/>
Pamiętaj, że nie możesz opatrywać ran podczas walki!"
"ui_tutorial_cont_hardcore_mode","[Zapisywanie]<br/>&nbsp;<br/>W trybie Hardcore nie ma automatycznego zapisu gry. Możesz zachować postępy w grze, jeśli wypijesz Zbawienny Sznaps, prześpisz się w swoim łóżku lub skorzystasz z łaźni, a także podczas kończenia rozgrywki. <br/>&nbsp;<br/>[Przetrwanie]<br/>&nbsp;<br/>W trybie Hardcore nie możesz polegać wyłącznie na kociołkach z jedzeniem. W ten sposób nie wypełnisz swojego żołądka, więc udając się w podróż, musisz zabrać odpowiednią ilość zapasów.</br>Najlepszym lekarstwem jest sen. Możesz korzystać z jedzenia i mikstur leczniczych, ale w trybie Hardcore musisz dłużej czekać na efekty ich działania. <br/>&nbsp;<br/>[Zdrowie i Wytrzymałość]<br/>&nbsp;<br/>Poziom twojego Zdrowia i Wytrzymałości rozpoznasz dzięki efektom wizualnym w grze. Kiedy zostaniesz zraniony, na ekranie pojawią się ślady krwi. W przypadku poważnych obrażeń cały ekran zmieni kolor na czerwony. </br>Niski poziom Wytrzymałości jest oznaczony kolorem niebieskim. Podczas walki należy uważnie obserwować poziom Wytrzymałości. Cios zadany wyczerpanej postaci może mieć poważne konsekwencje nawet dla wojownika chronionego potężną zbroją. <br/>&nbsp;<br/>[Mapa i nawigacja]<br/>&nbsp;<br/>Twojej pozycji nie widać na mapie, a kompas nie wskazuje żadnych punktów. Punkty pojawiają się na kompasie, kiedy znajdziesz się w pobliżu celu. Jeśli chcesz odnaleźć drogę, musisz szukać wskazówek w otoczeniu. Drogi i drogi wodne to najlepsze punkty orientacyjne. </br>W trybie Hardcore Szybka podróż nie jest dostępna. <br/>&nbsp;<br/>[Walka]<br/>&nbsp;<br/>Pojedynki w trybie Hardcore są bardziej realistyczne. Właściwy atak ma większe znaczenie, a wdawanie się w walkę z doświadczonym przeciwnikiem, kiedy nie masz dobrej zbroi, może być ryzykowne. Walka z więcej niż jednym przeciwnikiem jest niebezpieczna z uwagi na przewagę liczebną. <br/>Kursor nie pokazuje kierunku ataku ani bloku. Możesz zablokować cios lub wykonać unik, jeśli będziesz uważnie obserwował ruchy przeciwnika. <br/>&nbsp;<br/> [Pieniądze i wyposażenie]<br/>&nbsp;<br/>Kupcy płacą mniej za przedmioty, które im sprzedajesz. Nagrody pieniężne są mniejsze. Naprawa wyposażenia jest znacznie droższa, a negatywny wpływ uszkodzonej broni lub zbroi poważniejszy. Warto dbać o swoje wyposażenie, korzystając z brusu lub zestawu do naprawy."
"ui_tutorial_cont_horse","Pies może i jest najlepszym przyjacielem człowieka, ale nie da się na nim jeździć. Lepiej zbratać się z koniem!<br/>&nbsp;<br/> Podstawowa jazda na koniu odbywa się wedle tego samego schematu sterowania, co chodzenie {$moveforward;$moveleft;$moveback;$moveright;|$xi_move_help;} Twój koń może oczywiście skakać, $jump; zwolnić do stępa {$toggle_run;|}, przyspieszyć do cwału $horse_sprint; lub galopu $horse_sprint;$horse_sprint;, co wpłynie nie tylko na zwiększenie prędkości i promienia skrętu konia, ale będzie też zmniejszać jego Wytrzymałość w podobny sposób, jak twoją Wytrzymałość ogranicza bieganie. Wytrzymałość twojego konia możesz sprawdzić dosiadając go - spójrz na zielony wskaźnik, który pojawi się obok wskaźnika Zdrowia <br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/horse_stamina_bar.dds' width='310' height='64' ></p><br/>Jeśli będziesz poganiał swego konia, gdy jego Wytrzymałość będzie za niska, zwierzę zrzuci cię. Spadniesz z siodła także wtedy, gdy zostaniesz poważnie zraniony (np. strzałą) lub gdy przeciwnik zdejmie cię halabardą.<br/>&nbsp;<br/>Twój koń jest mądrzejszy niż niektórzy ludzie i będzie trzymał się drogi, którą idziesz, jeśli pozwolisz mu się prowadzić. Wystarczy, że zaczniesz kłusować $horse_sprint; i nie będziesz próbował nim sterować .<br/>&nbsp;<br/>W zakładce Koń{ $ui_toggle_horse;|}znajdziesz wszystkie umiejętności twojego konia, jego wyposażenie i Inwentarz.<br/>&nbsp;<br/>Możesz przywołać konia w dowolnym momencie za pomocą $call_horse; a dosiądziesz go używając $mount_horse; Twój gwizd będzie słyszany także przez innych, co czasem może być utrudnieniem, a kiedy indziej pomoże odwrócić czyjąś uwagę...<br/>&nbsp;<br/>Konie nie rosną na drzewach! To kosztowne zwierzę, które możesz kupić, ukraść lub otrzymać jako nagrodę czy dar. Możesz porównywać wskaźniki twojego konia i innych koni, przytrzymując $horse_dismount; Możesz posiadać tylko jednego konia. Jeżeli zdobędziesz nowego, automatycznie przeniesie się na niego Inwentarz poprzedniego rumaka.<br/>&nbsp;<br/>Jak tylko zdobędziesz swego pierwszego rumaka, już zawsze będziesz mógł jeździć konno."
"ui_tutorial_cont_injury","O stanie twojego Zdrowia zawsze poinformuje cię czerwony wskaźnik na dolnej krawędzi ekranu. A ponieważ jego poziom wpływa na maksymalną wartość Wytrzymałości, ważne jest stałe kontrolowanie go.<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/health_bar.dds' width='309' height='64' ></p><br/>Zwykle wyleczysz się za pomocą jadła, snu czy odpoczynku w łaźniach. To może chwilę potrwać, więc jeśli chcesz przyspieszyć powrót do zdrowia, wypij uzdrawiający eliksir.<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/1006.dds' width='64' height='64' ></p><br/>
Poważne zranienie części ciała znacznie wpłynie na twoje zdolności. Z poranionymi nogami nie można biegać, ze złamaną ręką źle się włada mieczem itd. Każda rana jest zawsze widoczna na konkretnej części ciała. Aktualne rany można łatwo zobaczyć w Inwentarzu obok obrazu twojej postaci.<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_head_buff.dds' width='60' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_torso_buff.dds' width='60' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_hand_buff.dds' width='60' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_leg_buff.dds' width='60' height='64' ></p><br/>
Specyficznym typem urazu jest krwotok. Jeśli krwawisz, trzeba szybko obwiązać ranę, bo inaczej wkrótce umrzesz od upływu krwi.<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_blood_buff.dds' width='60' height='64' ></p><br/> 
Dlatego dobrze jest mieć zawsze ze sobą bandaże. Im więcej, tym lepiej, bo jeden może nie wystarczyć do opatrzenia wielkiej rany. By założyć opatrunek, wejdź do Inwentarza {$ui_toggle_inventory;|$ui_open_inventory;}, znajdziesz go w zakładce Inne, wybierz bandaż i wskaż część ciała, która krwawi.<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/bandage.dds' width='64' height='64' ></p><br/>
I pamiętaj, że w trakcie walki nie ma możliwości leczenia się!"
"ui_tutorial_cont_inventory","W karcie Inwentarza {$ui_toggle_inventory;|$ui_open_inventory;} widzisz całe swoje wyposażenie, które dla wygody podzielono na kilka kategorii w osobnych kartach:<br/>&nbsp;<br/>
[Broń] zawiera wszystko, czego możesz użyć w pojedynku lub w czasie walki.<br/>&nbsp;<br/>
[Zbroja] zawiera wszystkie elementy, które można ubrać – od zbroi przez odzież i obuwie, po pierścienie i inną biżuterię.<br/>&nbsp;<br/>
[Jedzenie] zawiera wszystko, co możesz zjeść lub wypić.<br/>&nbsp;<br/>
[Przedmioty Fabularne] zawierają wszystkie przedmioty niezbędne do ukończenia zadania.<br/>&nbsp;<br/>
[Inne] zawiera wszystkie przedmioty niewymienione w wyższych kategoriach, takie jak wytrychy, zestawy naprawcze, pęki kluczy itp.<br/>&nbsp;<br/>
Używając $ui_confirm; na którymkolwiek elemencie w Inwentarzu, otwierasz stronę z krótkim opisem oraz właściwościami przedmiotu. W zakładkach zobaczysz tylko skrót tych najważniejszych:<br/>&nbsp;<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/inventory_equip.dds' width='42' height='42' > pokazuje, czy jesteś wyposażony w broń lub czy masz na sobie element zbroi czy ubrania. Wskazuje to ikona <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/equip.dds' width='25' height='24' >. Zakładasz je lub zdejmujesz przy pomocy $ui_accept;<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/inventory_count.dds' width='42' height='42' > pokazuje ile sztuk przedmiotu w zadaniu posiadasz w Inwentarzu.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/inventory_stat_weapon.dds' width='42' height='42' > dotyczy tylko broni i pokazuje jej siłę rażenia.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/inventory_stat_armor.dds' width='42' height='42' > dotyczy tylko zbroi i ubrania oraz pokazuje stopień ochrony przed atakiem.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/inventory_stat_food.dds' width='42' height='42' > dotyczy tylko jedzenia i pokazuje jego właściwości lecznicze.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/inventory_health.dds' width='42' height='42' > pokazuje jakość przedmiotu. Dla wygody wartości zniszczonych lub uszkodzonych przedmiotów wyświetlają się na kolorowo.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/inventory_weight.dds' width='42' height='42' > pokazuje wagę przedmiotu w funtach.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/inventory_price.dds' width='42' height='42' > pokazuje zwyczajową cenę przedmiotu w groszach, w jego aktualnej kondycji.<br/>&nbsp;<br/>
Dolny wiersz pokazuje, ile masz pieniędzy oraz inne podstawowe dane – ile ważą wszystkie przedmioty w twoim inwentarzu i czy je włożyłeś. Jeśli całkowita waga jest większa niż możesz unieść, poczujesz negatywne skutki przeciążenia. Zostaniesz o tym poinformowany przez zmianę koloru pokazywanej wagi i odpowiednią ikonę przy wskaźniku twojego Zdrowia:<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_overload_buff.dds' width='64' height='64' ></p><br/>
Jeśli masz konia, możesz przechować niektóre mniej potrzebne przedmioty w jego Inwentarzu używając $ui_reset; lub po prostu zdjąć nieużywane przedmioty przytrzymując $ui_reset;<br/>&nbsp;<br/>
Jeśli chcesz przechować rzeczy na później, możesz je włożyć do skrzyni w miejscu noclegowym (także tym wynajętym). Te same przedmioty znajdziesz we wszystkich skrzyniach, do których masz dostęp w miejscach, w których sypiasz."
"ui_tutorial_cont_journal","Większość spraw można zakończyć na różne sposoby. Elokwencja pomoże w zjednywaniu przyjaciół, niepozornej osobie łatwiej unikać kłopotów. Jeśli wolisz mówić bez ogródek, przemoc też może być rozwiązaniem.<br/>&nbsp;<br/>Wszystkie informacje o zadaniu znajdziesz w zakładce Zadań { $ui_toggle_quest;|}<br/>&nbsp;<br/>
Po lewej stronie znajduje się wykaz wszystkich zadań podzielonych na kategorie:<br/>&nbsp;<br/>
[Główne] dotyczące podstawowego wątku Henryka i jego rodziny lub Teresy.<br/>
[Poboczne] nieobowiązkowe zadania, które wpływają minimalnie lub w ogóle nie wpływają na wątek główny.<br/>
[Czynności] to zajęcia, które można wykonywać w dowolnym czasie.<br/>
[Ukończone] to wykaz zadań, które ukończyłeś i możesz tu przeczytać, w jaki sposób tego dokonałeś.<br/>&nbsp;<br/>
W panelu, który można pokazać lub ukryć, używając $ui_confirm;, widać aktualne cele do zrealizowania w wybranych zadaniach. Więcej informacji na ich temat znajduje się w dzienniku zadań, dostępnym za pomocą $ui_reset;, gdzie można przełączać pomiędzy mapą a zadaniem.<br/>&nbsp;<br/>
Naciskając $ui_accept;, możesz wybrać, które nieukończone zadanie chcesz kontynuować. Możesz brać udział maksymalnie w trzech jednocześnie. Po aktywowaniu zadania zarówno na mapie $ui_reset; jak i na kompasie pojawią się przypisane do niego kolorowe tarcze. Będą wskazywały cele konieczne do osiągnięcia, aby zrealizować wybrane zadanie. Miejsca wskazywane na mapie mogą być konkretnym punktem lub rejonem. Dla ułatwienia różne cele tego samego zadania są oznaczane innymi literami.<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_quest.dds' width='215' height='64' ></p><br/>
Jeśli chcesz się dowiedzieć, co się dzieje w okolicy lub czy ktoś nie potrzebuje twojej pomocy, najlepiej spytaj miejscowego oberżystę - zwykle zna wszystkie plotki."
"ui_tutorial_cont_lockpicking","Aby wyłamać zamek, musisz posiadać przynajmniej jeden wytrych w swoim Inwentarzu. Najlepiej jednak mieć jakieś zapasowe, ponieważ zużywają się i mogą się nawet złamać. <br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/049.dds' width='64' height='64' ></p><br/> Proces wyłamywania zamka zaczynasz przyciskając $use; na zamku. Wówczas zobaczysz diagram mechanizmu zamkowego, w którym należy znaleźć właściwe miejsce, by włożyć wytrych. O bliskości tego miejsca informuje wielkość kursora, który stanie się złoty, gdy je znajdziesz.<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/lockpicking1.dds' width='285' height='64'></p><br/>Potem należy użyć wytrychu {$lock_dir_fwd;|$xi_lock_dir_help;} by przekręcić cały mechanizm zamka. Razem z nim trzeba obracać także wytrych, ponieważ wraz z mechanizmem przesuwa się jego słaby punkt.<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/lockpicking2.dds' width='285' height='128'></p><br/>
Jeżeli spróbujesz przesunąć mechanizm nie mając wytrychu we właściwej pozycji, zamek się zatnie, a wytrych albo się zniszczy, albo pęknie. Każde uszkodzenie narzędzia czy złamanie go wywołuje hałas który przyciąga niepotrzebną uwagę."
"ui_tutorial_cont_napravnik","To czasami jednoroczna funkcja nadawana przez opata klasztoru lub władcę, podobna do urzędu wójta. Do obowiązków naprawnika należała ochrona militarna czasowo opuszczonego przez władcę majątku lub siedziby. Koszty zakwaterowania naprawnika ponosił jednak on sam."
"ui_tutorial_cont_openworld","Twoja postać to człowiek z krwi I kości, musi więc jeść i spać, by przeżyć i być w formie.<br/>&nbsp;<br/>
Nie warto ignorować [Głodu]. Im dłużej jesteś bez jedzenia, tym słabszy się stajesz. Jeśli głodujesz zbyt długo, możesz nawet umrzeć!<br/>&nbsp;<br/>
Ale jedzenie jedzeniu nierówne. Jabłko nie nasyci cię tak, jak pieczona kaczka, ale za to dłużej pozostanie świeże. Niektóre potrawy mogą mieć też właściwości lecznicze.<br/>&nbsp;<br/>
Przeciwieństwem Głodu jest [Przejedzenie]. Obżeranie się jak świnia ma tę zaletę, że przez dłuższy czas nie będziesz musiał jeść, ale pełny brzuch cię spowolni. Ponadto, kiedy jesteś przejedzony twoja Wytrzymałość będzie się wolniej regenerować, podobnie jak w czasie kiedy odczuwasz Głód.<br/>&nbsp;<br/>
O tym czy nadszedł czas coś zjeść, dowiesz się zaglądając do karty Gracz { $ui_toggle_player;| $ui_open_inventory; $ui_controller_shoulder_r1;}, gdzie pod przedstawieniem twojej postaci znajdziesz atrybut Strawa. Czy jesteś głodny, czy przejedzony, poinformują cię również ikony tuż przy twoim wskaźniku Zdrowia:
<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_hunger_buff.dds' width='60' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_overeat_buff.dds' width='60' height='64' ></p><br/>
Musisz też uważać na to, co jesz. Jeżeli zjesz czy wypijesz coś zepsutego, możesz nabawić się [Zatrucia pokarmowego], które możesz wyleczyć tylko biorąc antidotum. O tym, czy się strułeś, przekonasz się dzięki ikonie tuż przy wskaźniku twojego Zdrowia.<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_food_poison_buff.dds' width='64' height='64' ></p><br/>"
"ui_tutorial_cont_pansky_urednik","[Starosta]<br/>&nbsp;<br/>Starosta ziemski, w j. czeskim „hejtman“ był to pierwotnie tytuł dowódcy w niektórych armiach, a jego stanowisko odpowiadało funkcji kapitana. Później rola hejtmana rozszerzyła się i ziemskiego hejtmana (starostę) wybierano spośród okolicznej szlachty, aby reprezentował władcę w regionie.<br/>&nbsp;<br/>
[Ochmistrz]<br/>&nbsp;<br/>Wywodzi sie z niemieckiego „Hofmeister“, gdzie „Hof“ oznacza dwór. Był to dziedziczny urząd na dworze królewskim, a jego sprawca był odpowiedzialny za zarządzanie dworem.<br/>&nbsp;<br/>[Podkomorzy]<br/>&nbsp;<br/>To obok kanclerza jeden z urzędników dworskich, który razem z protokolariuszem czy notariuszem, wspólnie reprezentował władcę w miastach królewskich.<br/>&nbsp;<br/>[Burgrabia]<br/>&nbsp;<br/>To odpowiednik polskiego hrabiego, grafa, zastępca władcy, przedstawiciel urzędników ziemskich, który reprezentował stan rycerski. Do jego obowiązków należało zarządzanie miastem i w razie potrzeby dowodzenie armią. "
"ui_tutorial_cont_pickpocket","
Grzebanie w czyjejś sakiewce to nie zabawa. Jeśli zostaniesz złapany na gorącym uczynku, przez ofiarę czy też świadka, podniosą alarm i będziesz ścigany jako złodziej. Aby kogoś okraść, musisz podejść niezauważony i przytrzymując $use; zacząć kradzież.<br/>&nbsp;<br/>Najpierw musisz poszperać w sakiewce przyciskając $use; To nie takie łatwe, zwłaszcza, jeśli twoja ofiara jest w ruchu. Im dłużej możesz szperać, tym masz więcej czasu by zwinąć najcenniejsze rzeczy. Postęp twoich poszukiwań pokazuje zmniejszający się złoty pasek, na okrągłym wskaźniku: <br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/pickpocket_charge.dds' width='64' height='64' ></p><br/>Gdy stwierdzisz, że przeszukiwałeś już wystarczająco długo, możesz wybrać coś z rzeczy, które znalazłeś {$moveleft;|$ui_dp_left;} i {$moveright;|$ui_dp_right;} Każda postać ma swój własny Inwentarz, który stopniowo odkryjesz, za pomocą $use; przy czym najcenniejsze rzeczy bywają zupełnie na dnie kieszeni czy torby. Tylko nie zapomnij, że nie tylko musisz chwycić przedmiot, ale musisz rękę z ułowkiem także niezauważalnie wyjąć, czyli wrócić ją do poprzedniej pozycji. Ilość czasu, która została tobie, by zabrać łup została określona na początku ilością czasu spędzonego na szperaniu. To ukaże ci znikający złoty pas postępu, otaczający sakiewkę.<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/pickpocket_minigame.dds' width='377 height='377' ></p>"
"ui_tutorial_cont_reading","Mało kto w średniowieczu posiadł umiejętność czytania i z pewnością nie był to zwykły syn kowala.<br/>&nbsp;<br/>Możesz wprawdzie otworzyć księgę i starać się odnaleźć sens bazgrołów, ale w końcu trzeba będzie znaleźć kogoś, kto nauczy cię chociażby literowania.<br/>&nbsp;<br/>Gdy raz opanujesz sztukę czytania, powinieneś z niej korzystać jak najczęściej. Jeśli zechcesz, możesz czytać księgi z opisami:<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/613.dds' width='64' height='64' ></p><br/>
Ale prawdziwą skarbnicę wiedzy znajdziesz w pouczających księgach:<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/611.dds' width='64' height='64' ></p><br/>
Oczywiście nauka z ksiąg nie jest taka prosta. Aby w całości zrozumieć tekst, musisz umieć dobrze czytać, a lekturę powtarzać. Szybkosć wzrostu twoich umiejętności czytania zależy też od otoczenia, w którym czytasz. Ogólnie mówiąc, miejsce dobre do odpoczynku jest również dobre do nauki. O tym, że znalazłeś odpowiednie stanowisko poinformuje cię ikona znajdująca się tuż przy twoim wskaźniku Zdrowia:<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_reading_buff.dds' width='64' height='66' ></p>"
"ui_tutorial_cont_repair","Twoja broń, zbroja, ubranie i pozostały ekwipunek zużywają się podczas używania. Jak szybko i łatwo, zależy nie tylko od jakości samych przedmiotów, ale też od tego, w jaki sposób z nich korzystasz. Ubranie będzie mniej zniszczone, jeśli podczas walki nie pozwolisz pociąć go na strzępy. A bardziej zręcznie posługujesz się bronią, tym mniej uszkodzi się ona w czasie starcia. Jak każdy dobry wojak powinieneś od czasu do czasu sprawdzić stan swojego wyposażenia w Inwentarzu {$ui_toggle_inventory;|$ui_open_inventory;}i naprawić lub wymienić ekwipunek, który jest w kiepskim stanie. Informuje cię o tym niższa liczba w kolumnie Jakość 
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/inventory_health.dds' width='42' height='42' >. Jeśli rzecz jest mocno uszkodzona, jej wartość ma kolor pomarańczowy, a czerwony oznacza stan krytyczny. Zakrwawione lub brudne przedmioty są oznaczone specjalnymi etykietami na ich ikonach:<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_item_blood.dds' width='64' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_item_dirt.dds' width='64' height='64' ></p><br/>Najlepiej, jeżeli ekwipunek naprawia specjalista. Płatnerz z łatwością naostrzy twój miecz, zbrojarz usunie wgniecenia z twojego kirysu, a prostsze naprawy powierzyć można nawet zwykłemu kowalowi. Podarte ubranie możesz zanieść do krawca, podziurawione buty do szewca, brud i zaschniętą krew z ubrań spiorą łaziebne w każdej łaźni.<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/icon_map_weaponsmith.dds' width='64' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/icon_map_armourer.dds' width='64' height='64' ><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/icon_map_blacksmith.dds' width='64' height='64' ><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/icon_map_tailor.dds' width='64' height='64' ><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/icon_map_shoemaker.dds' width='64' height='64' ><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/icon_map_baths.dds' width='64' height='64' ></p>
<br/>Oczywiście, jeśli jesteś w drodze podczas ważnej misji, nie zawsze będziesz miał czas, by pójść do miasta i korzystać z osiągnięć cywilizacji. Warto mieć więc przy sobie niezbędniki, czyli małe zestawy do naprawy swojego sprzętu. Jeden do broni, jeden do zbroi, jeden do ubrania i jeden do obuwia. Oczywiście musisz umieć się nimi posługiwać, co oznacza konieczność opanowania pewnych umiejętności [Naprawa]. Jeśli ich poziom jest dostatecznie wysoki, wystarczy tylko wybrać odpowiedni niezbędnik z Inwentarza {$ui_toggle_inventory;|$ui_open_inventory;} i użyć go do naprawy zniszczonego wyposażenia.<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/repairkit1.dds' width='64' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/repairkit3.dds' width='64' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/repairkit4.dds' width='64' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/repairkit2.dds' width='64' height='64' ></p><br/>Jeżeli chcesz utrzymać lub poprawić ostrze broni, możesz użyć do tego brusu (koła szlifierskiego), które znajdziesz w każdej kuźni.<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/icon_map_sharpening_wheel.dds' width='64' height='64' ></p>
<br/>
By naostrzyć broń, podejdź do koła brusu i rozpocznij proces za pomocą $use; Następnie wybierz z listy broń, którą chcesz wygładzić.<br/>&nbsp;<br/>Broń musi zostać naostrzona na całej długości ostrza, a daną partię wybierzesz, używając {$sword_position;|$xi_sword_position_r;}.<br/>&nbsp;<br/>Ostrze musi być trzymane pod odpowiednim kątem do koła, bo jeśli kąt jest zbyt wąski, ostrze nie naostrzy się. Jeśli jest za szeroki, możesz jeszcze bardziej stępić broń. Kontrolujesz kąt za pomocą {$sword_rotation;|$xi_sword_rotation;}.<br/>&nbsp;<br/>Musisz również użyć odpowiedniego nacisku, by upewnić się, że w ogóle szlifujesz ostrze (obniża to twoją Wytrzymałości) używając {$sword_pressure_up; i zwalniając nacisk dzięki $sword_pressure_down;|$xi_sword_pressure;}.<br/>&nbsp;<br/>W międzyczasie musisz utrzymać brus w ruchu poprzez $xi_pedaling;.<br/>&nbsp;<br/>Iskry z pod ostrza wskażą ci, że ostrzysz poprawnie, natomiast czarny dym oznacza, że je niszczysz. Dobrze naostrzone ostrze jest gładkie i błyszczące. <br/>&nbsp;<br/>Jeśli jesteś brudny, nie musisz od razu biec do najbliższej łaźni. Możesz także szybko się umyć naciskając $use; na najbliższej wodzie."
"ui_tutorial_cont_shadiness","Wszystkie twoje działania mają wpływ na to, jak reagują na ciebie ludzie z otoczenia. Status swojej Reputacji zobaczysz w zakładce Gracz {$ui_toggle_player;|$ui_open_inventory; $ui_controller_shoulder_r1;} w karcie Reputacja. Im wyższa Reputacja, tym możesz się spodziewać bardziej przyjaznego i życzliwego traktowania przez innych. Postaci będą z tobą chętniej rozmawiać, łatwiej je będzie przekonać lub przekupić i zaproponują ci lepszą cenę podczas różnych transakcji.<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/location_reputation.dds' width='128' height='36' ></p><br/>
Twoja Reputacja zmienia się w zależności od miejsca. Możesz zobaczyć, jak sobie radzisz z różnymi grupami ludzi w poszczególnych okolicznościach, klikając na nie. Każda postać należy do co najmniej jednej grupy (czasami do kilku jednocześnie) i możesz mieć pewność, że pogłoski o twoich dobrych lub złych uczynkach trafią do reszty społeczności.<br/>&nbsp;<br/>Oprócz twojej Reputacji w różnych częściach świata ważne są też stosunki z poszczególnymi osobami. Jeśli zrobisz lub powiesz coś, co sprawi przyjemność lub przykrość konkretnej osobie, będzie cię traktować inaczej niż inni w jego grupie/grupach.<br/>&nbsp;<br/>Twoja Reputacja pogorszy się nie tylko, gdy popełniasz przestępstwo lub inne niechrześcijańskie występki, ale też podczas zastraszania ludzi, odmawiania próśb lub gdy kłamiesz (oczywiście, jeśli cię na tym przyłapią!). Możesz odzyskać swoje dobre imię, pomagając komuś lub jego bliskiemu, uczciwie płacąc lub tanio sprzedając przedmiot podczas transakcji. Jeśli nic z tego nie zadziała, to pozostaje wierzyć, że czas wyleczy rany i ludzie kiedyś zapomną.<br/>&nbsp;<br/>[Zbrodnia i kara]<br/>&nbsp;<br/>
Wszystkie wykroczenia przeciw prawu są karane, a wysokość kary odpowiada występkowi. Prosta kradzież kończy się konfiskatą skradzionych rzeczy, ale morderstwo może kosztować o wiele więcej. Rodzaj kary pokazuje ikona przy kompasie na górze ekranu: <br/><p align='center'>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/crimes.dds' width='128' height='64' ></p><br/>Gdy ktoś cię zobaczy we chwili, gdy popełniasz przestępstwo, ale nie zostaniesz złapany i tak nie możesz czuć się bezpiecznie. Świadkowie cię zapamiętają i jeśli wrócisz na miejsce zbrodni straże cię rozpoznają i będą ścigać. Pokazuje to ikona kary, pojawiająca się na kompasie, kiedy powracasz na miejsce zbrodni.<br/>&nbsp;<br/>Jeśli cię złapią, zamiast zabić cię na miejscu, odbiorą ci wszystkie łupy i nałożą karę za wszystkie twoje wykroczenia przeciw prawu. Jeżeli przyjmiesz karę, wszystkie twoje przestępstwa w danym miejscu zostaną wymazane. Jeśli kara wydaje ci się zbyt wysoka, możesz próbować negocjacji. Gdy to nie zadziała, możesz zawsze opierać się przed aresztowaniem albo spróbować ucieczki. Jednak wybierając takie rozwiązanie wiedz, że straże staną się nieubłagane i będą próbowały powstrzymać cię siłą. 
<br/>&nbsp;<br/>Twoją ostatnią opcją jest przyjąć wyrok więzienia i odbyć go w zasądzonej długości. Konsekwencją będzie pobyt w lochu, a to niestety nie przyniesie ci żadnych korzyści.<br/>&nbsp;<br/>Najlepszym sposobem na uniknięcie wejścia w konflikt z prawem jest bycie porządnym. A jeśli nie potrafisz być uczciwy, to przynajmniej nie daj się złapać i nie zostawiaj świadków!<br/>&nbsp;<br/>[Ukradzione dobra]<br/>&nbsp;<br/>Skradzione łupy są oznaczone w twoim Inwentarzu.<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_item_stolen.dds' width='64' height='64' ></p><br/>Jeśli straż je u ciebie znajdzie, to zawsze je skonfiskuje. Może się tak stać, gdy zostaniesz aresztowany lub choćby podczas rutynowych przeszukiwań na miejskiej bramie w czasach podwyższonego ryzyka.<br/>&nbsp;<br/>Sprzedaż skradzionych łupów handlarzom to odrębna kwestia. Istnieje niewielka szansa, że ktoś rozpozna skradzione jabłko czy główkę kapusty. Ale jeśli ukradniesz złoty łańcuch ratajskiego wójta, rozpoznają go nie tylko miejscowi, ale też wszyscy w dalszej okolicy. To, czy skradziony łup zostanie rozpoznany, zależy od tego jak blisko miejsca kradzieży chcesz go sprzedać i ile czasu od kradzieży upłynęło. Po pewnym czasie ludzie zapomną, że skradziony przedmiot posiadali i im później go wystawisz na sprzedaż, tym lepiej.<br/>&nbsp;<br/>Jeśli twój łup jest naprawdę gorący, to być może młynarz będzie mógł pomóc. Krążą o nich różne pogłoski…"
"ui_tutorial_cont_shop","Rozpoczęcie procesu kupowania otwiera specjalne okno, które wygląda jak zwykły panel z Inwentarza, ale ma tylko trzy zakładki:<br/>&nbsp;<br/>
[Kup] zawiera wszystkie dobra z inwentarza sprzedawcy.<br/>
[Sprzedaj] to wszystkie przedmioty z twojego Inwentarza, które możesz sprzedać kupcowi. Pamiętaj, że handlarze kupią od ciebie tylko te rzeczy, którymi handlują.<br/>
[Koszyk] to lista wszystkich rzeczy, które wybrałeś do sprzedaży lub zakupu.<br/> 
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/shop_tabs.dds' width='405' height='128' ></p><br/>
Pomiędzy zakładkami możesz je przełączać używając {$ui_cycle_tabs;|$ui_controller_shoulder_l1; $ui_controller_shoulder_r1;}. Możesz także przejść do Koszyka na skróty za pomocą $ui_reset;<br/>&nbsp;<br/>
Obok zakładki znajduje się okno z podsumowaniem informacji o handlu.<br/>&nbsp;<br/>
[Twoja Reputacja:] prezentuje jaką Reputacją cieszysz się u danego kupca. Im jest wyższa, tym większa szansa na uzyskanie dobrej ceny.<br/>
[Majątek Kupca:] to całkowita kwota pieniędzy, którą dysponuje kupiec. Dzięki niej wiesz, jakiej wartości towary możesz mu sprzedać.<br/>
[Wartość towaru:] pokazuje łączną wartość przedmiotów, które chcesz kupić i sprzedać.<br/>
[Płacisz/Otrzymujesz:] pokazuje różnicę kwoty, którą musisz zapłacić za kupowane towary i wartości sprzedawanych przez ciebie przedmiotów. Jeżeli cena zaznaczona jest kolorem czerwonym, to albo ty, albo handlarz nie macie dość pieniędzy, by dobić targu.<br/>&nbsp;<br/>
Transakcje możesz sfinalizować tylko z poziomu zakładki Koszyk. Możesz modyfikować to, co w nim masz, zmieniając ilość każdego przedmiotu lub odkładając rzeczy $ui_reset;<br/>&nbsp;<br/>
Naciskając $ui_accept; potwierdzisz umowę. Jeśli ani ty, ani kupiec nie macie dość pieniędzy, transakcji nie uda sie przeprowadzić i będziesz musiał zmienić zawartość Koszyka.<br/>&nbsp;<br/>
Jeżeli nie satysfakcjonuje cię cena końcowa (albo nie chcesz wydawać aż tylu groszy), możesz nacisnąć $ui_accept; by rozpocząć targowanie się o cenę.<br/>&nbsp;<br/>
[Targowanie się] <br/>&nbsp;<br/>
Targowanie się działa w dwie strony, zarówno kiedy chcesz coś tanio kupić, jak i drogo sprzedać. W obu przypadkach, wskaźnik jest zawsze ustawiony tak, że najlepszą ofertę dla ciebie pokaże na dole, przeciętną cenę w środku, a u góry taką, dzięki której dołożysz kupcowi do interesu. Jeśli ty lub handlarz nie macie dość pieniędzy, maksymalna kwota, którą dysponujecie ograniczy skalę paska.<br/><p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/haggle_tutorial.dds' width='128' height='371' ></p><br/>
Wybierz cenę, jaką jesteś skłonny zapłacić lub jaką chcesz uzyskać za pomocą {$ui_up;|$ui_dp_up;} i {$ui_down;|$ui_dp_down;} i potwierdź ją za pomocą $use; Kupiec odpowie ci na twoją ofertę. Gdy odmówi, to przedstawi kontrofertę i zaczeka na twoją decyzję.<br/>&nbsp;<br/>
Najlepiej zacząć targować się, narzucając wyższą lub niższą cenę niż ta, której oczekujesz. Ale nie przesadzaj, bo możesz rozzłościć handlarza i wszystko skończy się, nim się w ogóle zacznie. Musisz trzymać się pewnych, niepisanych reguł handlu.<br/>&nbsp;<br/>
Przeciąganie procesu targowania się będzie stopniowo nadwyrężać cierpliwość kupca, aż w końcu naprawdę go zirytuje. Wtedy utnie rozmowę i handel zakończy się niczym. Możesz kontrolować, jak blisko jest ten moment, obserwując ikonę kupca poniżej wskaźnika. Im bardziej zabarwi na czerwono, tym mniej cierpliwości do targowania się ma kupiec.<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/haggle_angry.dds' width='256' height='85' ></p><br/>
Każda niepomyślna transakcja pogorszy twoją Reputację wśród handlarzy. Z drugiej strony, gdy w czasie targowania się dasz komuś napiwek lub obniżysz cenę, twoja Reputacja wzrośnie."
"ui_tutorial_cont_skills","Tak samo jak [Atrybuty Postaci], możesz poprawiać swoje Umiejętności. Robisz to poprzez ich powtarzanie i nic nie stoi na przeszkodzie, byś je rozwinął do maksimum. Znajdziesz je w zakładce Gracz { $ui_toggle_player;| $ui_open_inventory; $ui_controller_shoulder_r1;}. Twoje Umiejętności Bojowe są pokazane w oddzielnej zakładce, a pozostałe w zakładce Umiejętności.<br/>&nbsp;<br/> Po zdobyciu każdego trzeciego poziomu Umiejętności będziesz miał możliwość wyboru dodatku, który w jakiś sposób wzmocni lub zmieni sposób wykorzystywania danej Umiejętności. <br/>&nbsp;<br/> 
[Umiejętności Bojowych jest 7:]<br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_weapon_axe.dds' width='64' height='64' >
Siekiera – lepiej władasz siekierą, zdecydowanie polepszając skuteczność twojej broni, gdy po nią sięgniesz. <br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_weapon_bow.dds' width='64' height='64' >
Łuk – lepiej strzelasz z łuku, zdecydowanie polepszając skuteczność twojej broni, gdy po nią sięgniesz.<br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_defense.dds' width='64' height='64' >
Obrona – sprawia, że trudniej cię zranić, co skutkuje podniesieniem wartości twej zbroi.<br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_fencing.dds' width='64' height='64' >
Sztuka walki – podnosi twoją ogólną umiejętność walki każdym rodzajem broni lub wręcz. <br/><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_weapon_mace.dds' width='64' height='64' >
Buzdygan – lepiej władasz buzdyganem, zdecydowanie polepszając skuteczność twojej broni, gdy po nią sięgniesz.<br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_weapon_sword.dds' width='64' height='64' >
Miecz – lepiej władasz mieczem, polepszając skuteczność  twojej broni, jeśli jesteś w niego uzbrojony. <br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_weapon_unarmed.dds' width='64' height='64' > 
Walka wręcz – poprawia umiejętność walki na pięści, zwiększając zadane przez ciebie rany.<br/>&nbsp;<br/> 
[Istnieje także 10 Umiejętności Pozabojowych:]<br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_stealth.dds' width='64' height='64' > Skradanie się – pozwala ci uniknąć odkrycia, a w efekcie zmniejsza twoją Widoczność.<br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_horse_riding.dds' width='64' height='64' > 
Jazda konna – pozwala ci jeździć szybciej i dłużej, co w efekcie podnosi atrybuty twojego konia.<br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_lockpicking.dds' width='64' height='64' > Włamywanie się – sprawia, że otwarcie zamków w drzwiach czy skrzyniach będzie łatwiejsze. Obniża się poziom trudności zamka i możesz wyłamywać nawet te trudniejsze. <br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_pickpocketing.dds' width='64' height='64' > Drobna kradzież – ułatwia okradanie innych ludzi na ulicy.<br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_alchemy.dds' width='64' height='64' > Alchemia – ułatwia przygotowywanie mikstur. Wymagania dotyczące czasu i składników są niższe i możesz sobie pozwolić na przygotowywanie bardziej skomplikowanych mieszanek. <br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_repairing.dds' width='64' height='64' > Konserwacja – pozwala ci reperować swoją broń na brusie. Sprawia, że szybciej i z większą łatwością naprawisz zepsutą broń.<br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_drinking.dds' width='64' height='64' > 
Picie – wzmacnia twoją odporność na skutki upojenia alkoholowego.<br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_hunter.dds' width='64' height='64' > Łowca – podwyższa ilość mięsa i innych użytecznych surowców, które możesz pozyskać z zabitego zwierzęcia.<br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_herbalism.dds' width='64' height='64' > Zielarstwo – pozwala na zbieranie jednorazowo większej ilości ziół. To oznacza, że możesz zbierać rośliny szybciej i łatwiej. <br/> <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_reading.dds' width='64' height='64' > Czytanie – ma wpływ na to, czy twoja postać potrafi czytać książki. Bez tej umiejętności każda jest tylko kawałkiem bezwartościowego papieru. Wyższe umiejętności Czytania redukują czas potrzebny na przeczytanie i przyswojenie sobie treści książki.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_houndmaster.dds' width='64' height='64' > Dobry Psiarz rozumie psy, a najlepiej własne. Im lepiej potrafisz wydawać komendy, tym pies szybciej się uczy i lepsze są jego Atrybuty. Wraz ze wzrostem poziomu umiejętności Psiarz, rosło będzie posłuszeństwo twojego psa.
"
"ui_tutorial_cont_sleep_wait","Kiedy jesteś zmęczony, twoja Wytrzymałość i Retoryka również słabną. Remedium na [Wyczerpanie] jest sen.<br/>&nbsp;<br/>Znajdź wolne legowisko. Najlepiej płacąc za nie w oberży, ponieważ śpiąc na czyimś posłaniu, możesz wpaść w kłopoty. Możesz także zdrzemnąć się w obozie, ale spanie w lesie z pewnością nie jest tak regenerujące jak sen w porządnym łóżku, w dobrym zajeździe. Miejsca nadające się do spania są widoczne na Mapie{$ui_toggle_map;|$ui_open_map;}<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/poi_47.dds' width='64' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/icon_map_hotel.dds' width='64' height='64' ></p><br/>Aby usnąć, musisz najpierw usiąść na posłaniu, używając $use; potem skorzystać z opcji spanie $sitting_sleep; i określić jak długo chcesz spać. Menu Spania pokazuje jego efekty, czyli jak bardzo będziesz wypoczęty i jak bardzo zgłodniejesz. Jeżeli nie będziesz zmęczony, nie będziesz mógł zasnąć. Nie możesz również spać zbyt długo, gdy będziesz bardzo Głodny. Nieprzerwany sen może trwać najwyżej 12 godzin.<br/>&nbsp;<br/>Możesz zorientować się ile go potrzebujesz sprawdzając w zakładce Gracz { $ui_toggle_player;| $ui_open_inventory; $ui_controller_shoulder_r1;} atrybut Energia, pod sylwetką Henryka. O tym, że potrzebujesz snu dowiesz się z zakładki Wzmocnienia oraz z ikony która pojawi się obok wskaźnika Zdrowia:<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_oversleep_buff.dds' width='60' height='64' ></p><br/>Jeżeli musisz na coś zaczekać, możesz przyspieszyć czas klikając na $ui_open_skiptime; i podobnie jak w czasie snu, określając ilość godzin, którą chcesz pominąć. Uważaj jednak! Kiedy czas będzie mijał szybciej, także wskaźniki Wyczerpania i Głodu będą zmieniały się w przyspieszonym tempie!"
"ui_tutorial_cont_stats","W trakcie gry doskonalisz swoje umiejętności, które są widoczne w zakładce Gracz{ $ui_toggle_player;| $ui_open_inventory; $ui_controller_shoulder_r1;}. Udoskonalasz je automatycznie, po prostu grając, aż do osiągnięcia wartości maksymalnej. Nie istnieją żadne przeszkody czy sytuacje, które uniemożliwiałyby rozwój poszczególnych umiejętności.<br/>&nbsp;<br/>
Podnosząc poziom konkretnego atrybutu, otrzymasz możliwość wyboru jednego z dodatków, który w określony sposób poprawi twoje zdolności lub zmieni sposób, w jaki funkcjonują. Dodatki możesz wybrać w zakładce Gracz{ $ui_toggle_player;| $ui_open_inventory; $ui_controller_shoulder_r1;}.<br/>&nbsp;<br/>
[Istnieją cztery podstawowe atrybuty:]<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_strength.dds' width='64' height='64' > Siła wskazuje, jak dobrze postać poradzi sobie z fizycznymi wyzwaniami. Mając większą Siłę, możesz używać cięższej broni oraz nosić cięższą zbroję. Każde podwyższenie poziomu Siły wyraźnie powiększa pojemność twojego Inwentarza. Siła to podstawowy atrybut postaci, która woli załatwiać większość spraw za pomocą pięści. Dlatego też z każdym odbytym pojedynkiem twój poziom Siły wzrasta.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_agility.dds' width='64' height='64' > Zręczność to miara szybkości, obrotności i zwinności. Zręczna postać nie tylko porusza się szybciej, ale również lepiej unika ciosów, radzi sobie z użyciem wymyślniejszej broni, jak np. szabli, oraz strzela z łuku. Używanie łuku, podobnie jak inne rodzaje walki, podnosi twoją Zręczność.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_vitality.dds' width='64' height='64' > Witalność wpływa na Wytrzymałość postaci. Ma wpływ na przykład na to, ile może odnieść ran, jak szybko może biec sprintem oraz ile potrzebuje pożywienia i snu. Wraz ze wzrostem Witalności rośnie więc twoja Wytrzymałość oraz szybkość regeneracji. Witalność możesz trenować, biegając, przeskakując przeszkody i wyzywając innych do walki.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_speech.dds' width='64' height='64' > Retoryka determinuje umiejętności dyplomatyczne postaci i jej elokwencję. Im więcej rozmawiasz z ludźmi, tym bardziej stajesz się wygadany. W rezultacie rozwoju tej zdolności, bohater stanie się doskonałym mówcą, dzięki czemu unikniesz wielu konfliktów. Będziesz także skuteczniej się targował czy siłą argumentacji pokonasz kogoś, kogo nie mógłbyś pokonać w pojedynku.<br/>&nbsp;<br/>
[Istnieją także dodatkowe atrybuty:]<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_charisma.dds' width='64' height='64' > Charyzma to miara tego, jak bardzo możesz zaimponować innym. Umiejętność perswazji pozwoli ci daleko zajść, a luksusowe stroje i ozdoby podkreślą twój status społeczny.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_visibility.dds' width='64' height='64' > Widoczność to przeciwieństwo kamuflażu. Wskazuje, jak łatwo można cię zauważyć. To jednak nie to samo co ekspozycja. Ciemne ubranie może sprawić, że będziesz mniej widoczny, ale dostrzegalny, kiedy ktoś cię raz zobaczy. Im mniejsza wartość, tym lepiej. Gdy osiągnie wartość 0, będzie to oznaczać, że jesteś praktycznie niewidzialny.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_conspic.dds' width='64' height='64' > Ekspozycja to miara tego jak bardzo rzucasz się w oczy w zwykłym otoczeniu. Przykładowo, czy ktoś, kto raz cię zobaczył, ponownie spojrzy w twoją stronę. Ten wskaźnik zależy od twego ubioru.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_noise.dds' width='64' height='64' > Hałas zwiększa ryzyko, że zostaniesz zauważony. Im głośniej się zachowujesz, tym większa szansa, że ktoś cię zauważy. Ten współczynnik zależy od twojego ubioru i od broni, którą nosisz.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_speed.dds' width='64' height='64' > Szybkość determinuje to, z jaką prędkością możesz chodzić i biegać. To pochodna twojej Zręczności i całkowitego obciążenia.<br/>&nbsp;<br/>
W grze znajdziesz także Wzmocnienia i Osłabienia, które w określony sposób polepszą lub pogorszą umiejętności twojej postaci. Znajdziesz je w zakładce Gracz { $ui_toggle_player;| $ui_open_inventory; $ui_controller_shoulder_r1;}, w zakładce Wzmocnienia. Do najbardziej popularnych należą głód, zmęczenie, krwawienie, opilstwo czy przeciążenie."
"ui_tutorial_cont_stavebni_hut","W czasie każdej większej budowy pojawiało się sporo pracy, która żywiła strzechę budowlaną - organizację zrzeszającą kamieniarzy, cieśli, murarzy, kowali, furmanów, pracowników kamieniołomów, traczy, bednarzy i innych rzemieślników. Niewyspecjalizowane prace dodatkowe wykonywali niewyszkoleni wyrobnicy. Na placu budowy produkowano kamienne lub drewniane elementy oraz konstrukcje pomocnicze. Rzemieślnicy często używali specjalistycznych narzędzi, jak np. drewniane wyciągi, kołowroty, wciągniki czy żurawie napędzane ręcznie lub przy pomocy dużych kół napędowych.
 <br/>&nbsp;<br/>
Na placu budowy pracowało stosunkowo dużo ludzi, między którymi oczywiście pojawiały się nieformalne relacje. Strzecha dostarczała często wielu klientów okolicznym sprzedawcom, karczmarzom i kramarzom, większość pracowników także w okolicy nocowała. Zarządcą budowli był mistrz strzechy budowlanej, który przydzielał zadania, kierował pracami budowlanymi i negocjował z właścicielem czy mecenasem budowy."
"ui_tutorial_cont_stealth","W tych ciężkich czasach ludzie obawiają się wszystkiego co niezwykłe. Jeśli na przykład nieproszony wtargniesz do czyjegoś domu, najpierw zostaniesz ostrzeżony, że nie masz tu czego szukać. Jeśli zrobisz tam coś niestosownego, zostanie natychmiast wezwana straż.<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/trespass2.dds' width='64' height='64' ></p><br/>
Lepiej nie daj się złapać w miejscach takich jak zbrojownia czy komnaty szlachty. Jeśli tak się stanie, nie będzie ostrzeżenia i wszyscy strażnicy będą cię od razu chcieli wsadzić do [aresztu].<br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/trespass1.dds' width='64' height='64' ></p><br/>
Dodatkowo czasami będziesz musiał się w takie miejsca skradać, by cię nie dostrzeżono lub by uniknąć konfliktu. W tym celu musisz opanować [Skradanie się]. <br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_stealth.dds' width='64' height='64' ></p><br/>
Sama umiejętność jednak nie uczyni cię niewidzialnym. Jeśli będziesz stał jak kołek w płocie albo trząsł się jak osika, na pewno cię złapią. Musisz zadbać, by cię nie widziano i nie słyszano. <br/>&nbsp;<br/>
Żeby nie rzucać się w oczy, warto przykucnąć $toggle_crouch; Ale to może nie wystarczyć. Przykucnięcie na środku rynku w świetle dnia raczej przyciągnie uwagę niż ją odciągnie! <br/>&nbsp;<br/>
Żeby być mniej widocznym, warto wybrać ubranie odpowiednie do sytuacji. Czarne ubranie w nocy uczyni cię mniej dostrzegalnym, ale w ciągu dnia będzie raczej podejrzane.<br/>&nbsp;<br/>
I oczywiście nie chcesz też być słyszany. Odpowiednie obuwie stłumi głos kroków nawet na głośnych posadzkach, a im mniej metalowych elementów będziesz na sobie miał, tym mniej będą brzęczały. Należy unikać głośnych czynności, jak złamanie wytrycha czy sprowokowanie psa do szczekania.<br/>&nbsp;<br/>
Twoje szanse na udane Skradanie się zależą od statusów [Widoczność], [Ekspozycja] i [Hałas], które są zależne od właściwości poszczególnych przedmiotów w twoim odzieniu – im niższa wartość, tym lepiej. Znajdziesz je w tabelce pod twoją postacią. <br/>
<p align='center'><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_visibility.dds' width='64' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_conspic.dds' width='64' height='64' > <img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_noise.dds' width='64' height='64' ></p><br/>
Oczywiście jest jeszcze kilka sposobów. Jeśli możesz zdobyć mundur jakiejś konkretnej frakcji, możesz uniknąć ukrywania się i iść w miejsca, gdzie w innym przypadku nie byłbyś mile widziany. Im więcej elementów odzieży danej frakcji posiadasz, tym mniej będziesz zauważalny. Najbardziej pożądane są te, które rzucają się w oczy, na przykład tabard czy przyłbica, zasłaniająca twarz.
"
"ui_tutorial_cont_surrender","[Poddanie się w walce]<br/>&nbsp;<br/>
Żywot to dar od Boga, a walka nie zawsze musi zakończyć się śmiercią! Kiedy staje się jasne, że wojownik został pokonany, zawsze powinien mieć możliwość honorowego poddania, która z kolei powinna się spotkać z równie honorową odpowiedzią w postaci jej przyjęcia.<br/>&nbsp;<br/>
Jeśli ktoś prosi cię o litość, to od ciebie zależy jego dalszy los. Możesz puścić go wolno lub odmówić poddania i rozprawić się z nim w walce. Innym, dość powszechnym w średniowieczu rozwiązaniem, było przyzwolenie na poddanie się za pewną cenę, w pieniądzu lub ekwipunku.<br/>&nbsp;<br/>
Ty również możesz poddać się w pojedynku za pomocą {$surrender;|$surrender_xi_modifier;+$surrender_xi_activate;}, mając nadzieję, że twój przeciwnik uszanuje rycerski honor.<br/>&nbsp;<br/>Możesz poddać się z odległości kilku metrów. Wskaźnik interakcji możesz zobaczyć {$surrender;|$surrender_xi_modifier;+$surrender_xi_activate;} na strażnikach, ale to nie znaczy, że nie możesz poddać się innym przeciwnikom. <br/>&nbsp;<br/>Oczywiście, nie możesz poddać się każdemu, na przykład bandytom albo Kumanom. Nie możesz również poddać się śmiertelnemu wrogowi, kiedy masz niską reputację.<br/>&nbsp;<br/>Jeśli komuś się poddałeś, to tej samej osobie będziesz mógł się poddać dopiero po pewnym czasie.<br/>&nbsp;<br/>
[Poddanie się straży]<br/>&nbsp;<br/>
Kiedy straż lub inny przedstawiciel władzy zażąda, abyś się poddał lub zgodził na rewizję osobistą, możesz to zrobić przy pomocy {$surrender;|$surrender_xi_modifier;+$surrender_xi_activate;}. Musisz jednak szybko się zdecydować, ponieważ strażnicy w tych czasach nie mają zbyt wiele cierpliwości i nie zawahają się przed użyciem siły, jeśli nie będziesz z nimi współpracował."
"ui_tutorial_cont_talking","Czasami do osiągnięcia swych celów należy użyć trochę perswazji. Rozmawiając z ludźmi, możesz często wybrać w jaki sposób chcesz na nich wywrzeć wrażenie.<br/>&nbsp;<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/icon_prompt_2.dds' width='40' height='40' >Możesz po prostu użyć Retoryki, która jednak zależy od Reputacji, jaką aktualnie dysponujesz w rozmowie z daną osobą.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/icon_prompt_3.dds' width='40' height='40' >W średniowieczu status społeczny był wszystkim. Więc jakość twojego odzienia i to, jak jesteś zadbany oraz twoja Reputacja znacząco wpływają na to, jak postrzegają cię inni.<br/><img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/icon_prompt_1.dds' width='40' height='40' >Jeżeli wyglądasz niebezpiecznie, ludzie będą bali się wejść ci w drogę, ale również chętniej zlecą ci bardziej ryzykowne misje. Wpływ na to ma twoja Siła i odstraszający efekt twego ekwipunku. Liczą się także inne rzeczy, takiej jak plamy krwi na twym ubraniu.<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/icon_prompt_4.dds' width='40' height='40' > Gdy piękne słówka zawiodą, zawsze możesz zdać się na moc pieniądza, który przemówi za ciebie. Musisz tylko wysupłać przekonującą sumkę. Przekupywanie innych działa na podobnych zasadach, co kupno (znajdź Handel i Targowanie się).<br/>
<img src='img://Libs/UI/Textures/Dynamic/ico_player_horse_riding.dds' width='64' height='64' >W niektórych przypadkach możesz spróbować skorzystać z innych umiejętności np. jazdy konnej.<br/>&nbsp;<br/>Ale na różnych ludzi, działają inne sposoby. Nie łatwo zastraszysz mięśniaka, a nawet najwspanialszym ubraniem, nie zaimponujesz szlachcie.<br/>&nbsp;<br/>To dlatego w tej grze twoje umiejętności nie są po prostu przypisane jako uniwersalna wartość, ale są porównywane z tymi u innych. Jeśli nie możesz do czegoś przekonać wygadanego kupca, możesz go np. najpierw otruć, by potem poszło z nim łatwiej. Albo, gdy odciągniesz strażnika od jego kumpli, łatwiej go będzie zastraszyć.<br/>&nbsp;<br/> Możesz śledzić poziom różnych zdolności w grze, obserwując odpowiadające im ikony. Zawsze możesz je skontrolować. Umiejętności innych będą widoczne dla ciebie, jeśli kogoś dobrze poznasz, albo jeśli umiesz odczytać ludzką naturę.<br/>&nbsp;<br/>"
"ui_tutorial_cont_tournament","Pan Hanusz z Lipy wprowadził zwyczaj organizacji turnieju na dziedzińcu górnego zamku w Ratajach. Jego uczestnicy mają możliwość wygrania sporej sakiewki, ale również zyskania chwały i uznania w całym regionie. <br/>&nbsp;<br/>O zbliżającym się turnieju zostaniesz powiadomiony punktem, który pojawi się na mapie, wpisem w dzienniku oraz w trakcie rozmów z miejscowymi karczmarzami. <br/>&nbsp;<br/>Jeśli chcesz wziąć udział w turnieju, musisz zapłacić wpisowe heroldowi, który nadzoruje wydarzenie. Nie musisz posiadać broni ani zbroi, zawody mają na celu sprawdzenie umiejętności uczestników, więc wszyscy korzystają z podobnego wyposażenia. <br/>&nbsp;<br/>[Procedura i regulamin]<br/>&nbsp;<br/>Turniej polega na stopniowym eliminowaniu kolejnych przeciwników. Liczba rund zależy od liczby zawodników - zazwyczaj wystarczy wygrać trzy rundy z rzędu, aby zwyciężyć w całym turnieju. <br/>&nbsp;<br/>Aby wygrać rundę, musisz pokonać przeciwnika w dwóch pojedynkach, w których obaj walczący na zmianę wybierają broń. Jeśli runda zakończy się remisem, to o zwycięstwie rozstrzyga trzecia walka, w której broń wybiera pan Hanusz. W trakcie jednej rundy dany rodzaj broni można wybrać tylko raz. <br/>&nbsp;<br/>Chociaż turniej nie jest przeznaczony dla szlachty, to od zawodników oczekuje się rycerskiego zachowania i przestrzegania zasad. Nie wolno atakować przeciwnika, który przegrał. To jest najważniejsza zasada. Jeśli chcesz się poddać, musisz o tym natychmiast poinformować przeciwnika i herolda. Druga ważna zasada dotyczy opuszczenia areny, co jest równoznaczne z poddaniem walki. "
"ui_ukrainian","український"
"ui_UltraHigh","Ultrawysoka"
"ui_unavailable","Niedostępne"
"ui_UnsavedProgressLost","Twój niezapisany postęp zostanie utracony!"
"ui_VegetationDetail","Szczegółowość roślinności"
"ui_VegetationDetailTT","Nastawia jakość listowia i dystans pomiarowy."
"ui_VeryHigh","Bardzo wysoki"
"ui_VideoVolume","Video"
"ui_vis_cons","Widoczność/Ekspozycja"
"ui_visibility","Widoczność"
"ui_VoiceVolume","Głośność głosu oraz animacji"
"ui_VolumetricEffectsDetail","Szczegółowość efektów wolumetrycznych"
"ui_VolumetricEffectsDetailTT","Umożliwia nastawienie jakości oświetlenia i drobinek kurzu w naturalnym świetle."
"ui_VSync","Vsync"
"ui_VSyncTT","Synchronizacja pionowa eliminuje błędy wyświetlania obrazu, ale powoduje nieznaczne opóźnienie w przekazie."
"ui_WaterDetail","Szczegółowość wody"
"ui_WaterDetailTT","Przystosowuje jakość teselacji, złożoność cieniowania oraz rozdzielczość kaustyki."
"ui_wear","Odzież"
"ui_weight","Waga"
"ui_WindowMode","Tryb okien"
"ui_Yes","Tak"
"ui_you_break_schedule","Zaniedbujesz swoje codzienne obowiązki!"
"ui_your_wealth","Twój majątek:"
"user_changed","Zmieniono profil. Powrót do strony tytułowej."
"user_changed_caption","Zmiana profilu."
"you_are_caffeine_full","PLACEHOLDER: caffeine"
"you_are_full","Jesteś najedzony. Poczekaj aż wszystko przetrawisz."
